Σε ένα περιβάλλον πολιτικών πιέσεων, επίμονου πληθωρισμού και ανοιχτών συγκρούσεων στο εσωτερικό της Fed, ο νέος επικεφαλής Κέβιν Γουόρς καλείται να χαράξει πορεία ανάμεσα στις απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ για χαμηλότερα επιτόκια, στην παρακαταθήκη του Τζερόμ Πάουελ και στους φόβους ότι η αμερικανική κεντρική τράπεζα εισέρχεται στην πιο διχασμένη περίοδο των τελευταίων δεκαετιών.
Η μετάβαση στην ηγεσία της Fed θεωρείται ήδη ασυνήθιστη. Για πρώτη φορά από το 1948, ένας απερχόμενος πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας θα παραμείνει ενεργό μέλος του οργανισμού μετά τη λήξη της θητείας του. Ο Τζερόμ Πάουελ επέλεξε να διατηρήσει τη θέση του ως διοικητής του συμβουλίου της Fed, κίνηση που ερμηνεύεται ως προσπάθεια προστασίας της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας απέναντι στις συνεχείς πιέσεις της κυβέρνησης Τραμπ για χαμηλότερα επιτόκια.
Το πολιτικό παρασκήνιο γύρω από τη Fed έχει ενταθεί τους τελευταίους μήνες. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης είχε ξεκινήσει έρευνα για τις εργασίες ανακαίνισης της έδρας της κεντρικής τράπεζας, μία υπόθεση που πολλοί θεώρησαν μέσο άσκησης πίεσης προς τον Πάουελ. Παρότι η έρευνα ανεστάλη, οι αρχές άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξής της. Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να απομακρύνει από το διοικητικό συμβούλιο τη διοικητή Λίζα Κουκ, η οποία είχε τοποθετηθεί επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν. Η υπόθεση έχει ήδη φτάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Η παρουσία του Πάουελ στο διοικητικό συμβούλιο περιορίζει επίσης τη δυνατότητα του Τραμπ να προχωρήσει άμεσα σε νέο διορισμό στη Fed, καθώς η θητεία του ως διοικητή λήγει το 2028.
Στο επίκεντρο της νέας θητείας βρίσκονται τα επιτόκια. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα ζητήσει δραστικές μειώσεις, ακόμη και κοντά στο 1%, με στόχο την ενίσχυση της ανάπτυξης. Ωστόσο, στη συνεδρίαση του Απριλίου η Fed διατήρησε το βασικό επιτόκιο στο εύρος 3,5%-3,75%, επιμένοντας στη γραμμή προσοχής απέναντι στον πληθωρισμό.
Η Fed χρησιμοποιεί τα επιτόκια ως βασικό εργαλείο για τη διατήρηση χαμηλού πληθωρισμού και σταθερής αγοράς εργασίας. Η ιστορία της κεντρικής τράπεζας εξακολουθεί να στοιχειώνεται από τη δεκαετία του 1980, όταν ο τότε πρόεδρος της Fed, Πολ Βόλκερ, αύξησε τα επιτόκια σε διψήφια επίπεδα για να περιορίσει τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, προκαλώντας όμως δύο υφέσεις.
Ο Πάουελ είχε επίσης βρεθεί αντιμέτωπος με έντονο πληθωρισμό κατά την περίοδο μετά την πανδημία Covid-19. Αρχικά υποστήριξε ότι οι αυξήσεις τιμών θα ήταν προσωρινές, όμως η Fed τελικά αναγκάστηκε να προχωρήσει σε επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων, από σχεδόν μηδενικά επίπεδα το 2022 έως το 5,5% το καλοκαίρι του 2023.
Πλέον, οι αυξημένες τιμές ενέργειας μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν επαναφέρουν φόβους νέας ανόδου του πληθωρισμού. Μέσα στη Fed υπάρχουν στελέχη που θεωρούν ότι τυχόν πρόωρες μειώσεις επιτοκίων θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν νέο κύμα ανατιμήσεων, ειδικά όσο η αγορά εργασίας παραμένει ανθεκτική.
Ο Γουόρς φαίνεται να προσεγγίζει διαφορετικά την κατάσταση. Αν ο Πάουελ έβλεπε ως σημείο αναφοράς την εποχή Βόλκερ, ο νέος πρόεδρος της Fed στρέφεται περισσότερο στη δεκαετία του 1990 και την περίοδο του τεχνολογικού άλματος στις ΗΠΑ. Τότε, ο πρόεδρος της Fed Άλαν Γκρίνσπαν είχε αντισταθεί στις πιέσεις για αύξηση επιτοκίων, εκτιμώντας ότι η επανάσταση των προσωπικών υπολογιστών οδηγούσε σε ισχυρή άνοδο της παραγωγικότητας χωρίς πληθωριστικές πιέσεις, εκτίμηση που τελικά επιβεβαιώθηκε.
Ο Γουόρς θεωρεί ότι μία αντίστοιχη παραγωγική έκρηξη μπορεί να προκύψει σήμερα μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να επιτρέψει στη Fed να μειώσει επιτόκια χωρίς να αναζωπυρωθεί ο πληθωρισμός.
Πέρα από τα επιτόκια, ο νέος πρόεδρος καλείται να διαχειριστεί και τον γιγαντωμένο ισολογισμό της Fed, ο οποίος ξεπερνά πλέον τα 6 τρισ. δολάρια. Η κεντρική τράπεζα είχε διογκώσει μαζικά τις αγορές ομολόγων και στεγαστικών τίτλων τόσο μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όσο και κατά την πανδημία, στο πλαίσιο της πολιτικής ποσοτικής χαλάρωσης.
Ο ίδιος ο Γουόρς είχε αρχικά στηρίξει τις παρεμβάσεις αυτές όταν ήταν διοικητής της Fed, όμως στη συνέχεια αποστασιοποιήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η κεντρική τράπεζα αλλοιώνει τη λειτουργία των αγορών. Το 2011 παραιτήθηκε εκφράζοντας ανοιχτά τη διαφωνία του.
Σήμερα, η μείωση του τεράστιου ισολογισμού αποτελεί μία από τις βασικές του προτεραιότητες, αν και στο εσωτερικό της Fed δεν υπάρχει κοινή γραμμή για το πώς και με ποια ταχύτητα θα πρέπει να γίνει.
Ταυτόχρονα, ο Γουόρς αναλαμβάνει σε μία περίοδο έντονων εσωτερικών τριβών. Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι προτιμά «πιο χαοτικές συνεδριάσεις» και μία «καλή οικογενειακή σύγκρουση» στη λήψη αποφάσεων. Και όλα δείχνουν ότι θα τη βρει μπροστά του.
Στην τελευταία συνεδρίαση υπό τον Πάουελ καταγράφηκαν τέσσερις διαφωνίες μεταξύ των μελών της Fed, οι περισσότερες από το 1992. Τρεις περιφερειακοί πρόεδροι στήριξαν τη διατήρηση των επιτοκίων, αλλά διαφώνησαν ως προς το μήνυμα για τις επόμενες κινήσεις, ενώ ο διοικητής Στίβεν Μίραν, ο οποίος είχε διοριστεί από τον Τραμπ, ψήφισε υπέρ άμεσης μείωσης επιτοκίων.
Η δημόσια έκθεση αυτών των διαφωνιών προκαλεί ανησυχία στις αγορές, καθώς ενισχύει την εικόνα μίας κεντρικής τράπεζας χωρίς σαφή ενιαία κατεύθυνση.
Σε αυτό το ήδη σύνθετο σκηνικό, η παραμονή του Πάουελ στο συμβούλιο λειτουργεί ως ακόμη ένας αστάθμητος παράγοντας. Ο πρώην πρόεδρος έχει δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να υπονομεύσει τον διάδοχό του, ωστόσο η επιρροή του στο εσωτερικό της Fed θεωρείται δεδομένη, ιδιαίτερα εάν οι εσωτερικές συγκρούσεις συνεχιστούν και οι ψηφοφορίες εξελιχθούν σε οριακές αναμετρήσεις.