Μπροστά σε μια πρωτοφανή κρίση διαδοχής βρίσκεται η αρχαιότερη μοναρχία του κόσμου. Με τα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας να λιγοστεύουν και τους άμεσους διαδόχους να μετριούνται πλέον στα δάχτυλα του ενός χεριού, η Ιαπωνία εξετάζει ένα σχέδιο που θα έμοιαζε αδιανόητο πριν από λίγα χρόνια: την επιστροφή δεκάδων μακρινών ανδρών συγγενών στον αυτοκρατορικό οίκο, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιβίωση του Θρόνου των Χρυσανθέμων.
Η πρόταση που προωθείται από το ιαπωνικό κοινοβούλιο, προβλέπει τη δυνατότητα υιοθέτησης ανδρών από μακρινά παρακλάδια της αυτοκρατορικής οικογένειας, οι οποίοι έχασαν το βασιλικό τους καθεστώς μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στόχος είναι να ενισχυθεί αριθμητικά η δυναστεία και να διευρυνθεί η δεξαμενή πιθανών διαδόχων, σε μια χώρα όπου μόνο οι άνδρες επιτρέπεται να ανέλθουν στον αυτοκρατορικό θρόνο.
Η δημογραφική κρίση που πλήττει την Ιαπωνία δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστη ούτε τη μοναρχία. Η αυτοκρατορική οικογένεια αριθμεί σήμερα μόλις 16 μέλη - πέντε άνδρες και έντεκα γυναίκες - έναντι 67 μελών λίγο μετά τον πόλεμο.
Παράλληλα, οι επίσημοι διάδοχοι έχουν περιοριστεί σε μόλις τρεις: τον 90χρονο πρίγκιπα Χιτάτσι, θείο του αυτοκράτορα, τον διάδοχο πρίγκιπα Ακισίνο, αδελφό του αυτοκράτορα και τον 19χρονο πρίγκιπα Χισαχίτο, ανιψιό του.
Ο σημερινός αυτοκράτορας, Ναρουχίτο, είναι ο 126ος μονάρχης μιας δυναστείας που, σύμφωνα με την παράδοση, ξεκινά το 660 π.Χ. από τον θρυλικό αυτοκράτορα Τζίμμου.
Η πριγκίπισσα που δεν μπορεί να γίνει αυτοκράτειρα
Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρίσκεται η 24χρονη Πριγκίπισσα Άικο, μοναχοκόρη του αυτοκράτορα Ναρουχίτο και της αυτοκράτειρας Μιτσίκο.
Η Άικο έχει αποκτήσει αυξημένη δημόσια παρουσία τα τελευταία χρόνια και απολαμβάνει σημαντική δημοφιλία στην ιαπωνική κοινωνία. Για πολλούς αποτελεί τη φυσική λύση στο πρόβλημα διαδοχής. Ωστόσο, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αποκλείει τις γυναίκες από τη διαδοχή στον θρόνο.
Το παράδοξο είναι ότι η Ιαπωνία είχε στο παρελθόν γυναίκες αυτοκράτειρες. Η τελευταία ήταν η Γκο-Σακουραμάτσι, η οποία κυβέρνησε τον 18ο αιώνα. Έκτοτε, όμως, η ανδρική διαδοχή θεωρείται αδιαπραγμάτευτη από το πολιτικό κατεστημένο.
Η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός λέει «όχι»
Ειρωνικά, η συζήτηση διεξάγεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιαπωνία απέκτησε για πρώτη φορά γυναίκα πρωθυπουργό. Η Σανάε Τακαΐτσι έσπασε ένα από τα πιο ανθεκτικά πολιτικά στεγανά της χώρας, ωστόσο παραμένει ένθερμη υποστηρίκτρια της αποκλειστικά ανδρικής διαδοχής.
Η ίδια έχει υποστηρίξει ότι το δικαίωμα ανόδου στον θρόνο πρέπει να περιορίζεται στους άνδρες απογόνους της αυτοκρατορικής γραμμής, θέση που συμμερίζεται μεγάλο μέρος του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος.
Η επιστροφή των «χαμένων» πριγκίπων
Το σχέδιο που βρίσκεται στο τραπέζι, προβλέπει την επιστροφή στην αυτοκρατορική οικογένεια ανδρών από πρώην παρακλάδια του οίκου, όπως οι οικογένειες Κούνι, Χιγκασικούνι, Κάγια και Τακέντα.
Οι άνθρωποι αυτοί ζουν εδώ και δεκαετίες ως απλοί πολίτες, εργάζονται σε επιχειρήσεις, ασφαλιστικές εταιρείες, διαφημιστικούς οργανισμούς και μέσα ενημέρωσης και δεν έχουν καμία ενεργή σχέση με τη μοναρχία.
Αυτό δημιουργεί ένα νέο ερώτημα: θα αποδεχθούν οι Ιάπωνες ως μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας ανθρώπους που για γενιές ζούσαν εκτός αυτής;
Οι επικριτές του σχεδίου υποστηρίζουν ότι η πρόταση αντιμετωπίζει μόνο προσωρινά το πρόβλημα και αποφεύγει το ουσιαστικό ερώτημα: γιατί μια γυναίκα δεν μπορεί να γίνει αυτοκράτειρα στη σύγχρονη Ιαπωνία;
Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών θα αποδεχόταν μια γυναίκα στον θρόνο, ενώ αρκετοί ακαδημαϊκοί εκτιμούν ότι η άρνηση αλλαγής των κανόνων αντανακλά βαθιά ριζωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις.
Καθώς η αυτοκρατορική οικογένεια συνεχίζει να συρρικνώνεται και οι διαθέσιμοι διάδοχοι λιγοστεύουν, η Ιαπωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δίλημμα που ξεπερνά τα όρια της μοναρχίας: αν θα προσαρμόσει έναν θεσμό ηλικίας άνω των δύο χιλιάδων ετών στη σύγχρονη εποχή ή αν θα συνεχίσει να αναζητά λύσεις μέσα στα όρια μιας παράδοσης που δυσκολεύεται να συμβαδίσει με την κοινωνική πραγματικότητα.