Μια νέα πολιτική και συνταγματική καταιγίδα έχει ξεσπάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις αποκαλύψεις για συμφωνία του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης που, σύμφωνα με επικριτές της κυβέρνησης, προσφέρει στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και στην οικογένειά του πρωτοφανή προστασία από μελλοντικές φορολογικές και πιθανώς ποινικές διώξεις.
Το θέμα ανέδειξαν οι New York Times, περιγράφοντας ένα νομικό κείμενο που δημοσιεύθηκε από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης και το οποίο υπογράφεται από τον υπηρεσιακό γενικό εισαγγελέα Todd Blanche.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το έγγραφο προβλέπει ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα είναι «οριστικά και αμετάκλητα αποκλεισμένη» από το να ασκήσει διώξεις ή να επιδιώξει αξιώσεις κατά του Τραμπ, των δύο μεγαλύτερων γιων του ή των επιχειρήσεών τους, για υποθέσεις που σχετίζονται με φορολογικά ζητήματα — ακόμη και για υποθέσεις που ενδέχεται να αποκαλυφθούν στο μέλλον αλλά αφορούν παρελθόντα χρόνο.
Η διατύπωση του κειμένου έχει προκαλέσει σοκ σε νομικούς και συνταγματολόγους, καθώς — κατά την ερμηνεία πολλών επικριτών — υπερβαίνει την παραδοσιακή έννοια της προεδρικής χάρης. Δεν αφορά μόνο ποινικές ευθύνες, αλλά φαίνεται να επεκτείνεται και σε αστικές ή διοικητικές διαδικασίες, όπως φορολογικοί έλεγχοι, αξιώσεις αναδρομικών φόρων ή άλλες ομοσπονδιακές έρευνες.
Το δημοσίευμα συνδέει άμεσα τη συμφωνία με τη μακροχρόνια διαμάχη του Τραμπ με την αμερικανική φορολογική υπηρεσία, την IRS, η οποία εξετάζει εδώ και χρόνια οικονομικές και φορολογικές υποθέσεις του σημερινού προέδρου. Μια ενδεχόμενη αρνητική έκβαση εκείνης της υπόθεσης θα μπορούσε, σύμφωνα με τους New York Times, να κοστίσει στην οικογένεια Τραμπ πάνω από 100 εκατ. δολάρια.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα επειδή ο Τραμπ, ως πρόεδρος, βρίσκεται ουσιαστικά στην κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας που ελέγχει το ίδιο το υπουργείο Δικαιοσύνης — γεγονός που τροφοδοτεί κατηγορίες περί θεσμικής σύγκρουσης συμφερόντων.
Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τη δημιουργία ειδικού ομοσπονδιακού ταμείου περίπου 1,8 δισ. δολαρίων για την αποζημίωση πολιτών που θεωρούν ότι υπήρξαν θύματα «πολιτικοποιημένων» ή άδικων ομοσπονδιακών ερευνών. Τη διαχείριση του ταμείου θα αναλάβει πενταμελής επιτροπή, τα μέλη της οποίας θα διορίζονται από τον γενικό εισαγγελέα και θα μπορούν να απομακρύνονται από τον πρόεδρο.
Η αντιπολίτευση και επικριτές της κυβέρνησης εκτιμούν ότι το ταμείο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός πολιτικής επιβράβευσης συμμάχων του Τραμπ, ιδιαίτερα μετά τις μαζικές απονομές χάριτος σε πρόσωπα που συμμετείχαν στην εισβολή στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021.
Το νέο νομικό πλαίσιο έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη ιστορική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ από το 2024, η οποία είχε αναγνωρίσει ευρεία προεδρική ασυλία για «επίσημες πράξεις» του προέδρου κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Ωστόσο, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η νέα συμφωνία πηγαίνει ακόμη πιο μακριά: όχι μόνο θωρακίζει τον πρόεδρο από μελλοντικές ποινικές έρευνες, αλλά δημιουργεί και ένα προηγούμενο σχεδόν μόνιμης προστασίας απέναντι σε οικονομικούς ή φορολογικούς ελέγχους.
Η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει τη συμφωνία ως «ασυλία». Υποστηρίζει ότι πρόκειται για διευθέτηση στο πλαίσιο πολυετών δικαστικών και διοικητικών διαφορών. Παρ’ όλα αυτά, η έκταση της προστασίας που φέρεται να παρέχεται, έχει ήδη πυροδοτήσει έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από τα όρια της προεδρικής εξουσίας στις ΗΠΑ.
Για πολλούς επικριτές του Τραμπ το ζήτημα δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο ή μία οικογένεια. Αφορά το αν η αμερικανική προεδρία μετατρέπεται σταδιακά σε έναν θεσμό όπου η πολιτική ισχύς μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα απέναντι στον ίδιο τον νόμο και αν αυτό το προηγούμενο θα συνοδεύει πλέον κάθε μελλοντικό ένοικο του Λευκού Οίκου.