Συλλήψεις μεταναστών και επιχειρήσεις απέλασης κυριάρχησαν επί μήνες στη μεταναστευτική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ. Πίσω όμως από τις κάμερες εξελίσσεται μια λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου βίαιη, στρατηγική. Μέσω της γραφειοκρατίας η κυβέρνηση των ΗΠΑ περιορίζει την πρόσβαση -και νόμιμων- μεταναστών σε εργασία, υγειονομική περίθαλψη, χρηματοδότηση, στέγαση και κοινωνικές παροχές, δημιουργώντας συνθήκες που ωθούν πολλούς να εγκαταλείψουν οικειοθελώς τη χώρα.
Πλέον, αντί η μεταναστευτική πολιτική Τραμπ να βασίζεται αποκλειστικά στις απελάσεις και στην ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων, το βάρος μεταφέρεται στους μηχανισμούς της καθημερινότητας. Η φιλοσοφία είναι απλή: εάν η ζωή γίνει αρκετά δύσκολη, λιγότερο ασφαλής ή οικονομικά ασύμφορη, τότε η παραμονή στις ΗΠΑ θα πάψει να αποτελεί ελκυστική επιλογή.
Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας που επικαλούνται οι New York Times σε εκτενές ρεπορτάζ τους, περισσότεροι από 116.000 άνθρωποι χωρίς μόνιμο καθεστώς παραμονής έχουν ήδη αποχωρήσει οικειοθελώς από τη χώρα, είτε μέσω ειδικού προγράμματος «αυτοαπέλασης», είτε χωρίς να ενημερώσουν τις αρχές.
Η στρατηγική αυτή επιτρέπει στον Λευκό Οίκο να προωθεί σημαντικές αλλαγές, χωρίς να χρειάζεται νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες από το Κογκρέσο, αξιοποιώντας προεδρικά διατάγματα, κανονιστικές παρεμβάσεις και διοικητικές αποφάσεις.
Από το αεροδρόμιο μέχρι το ιατρείο
Οι επιπτώσεις γίνονται ορατές σε χιλιάδες μικρές ιστορίες της καθημερινότητας.
Μία εργαζόμενη από το Ελ Σαλβαδόρ, η οποία ζούσε και εργαζόταν νόμιμα στις ΗΠΑ επί σχεδόν 30 χρόνια, έχασε τη δουλειά της στον καθαρισμό αεροσκαφών στο αεροδρόμιο της Βοστώνης όταν άλλαξαν οι κανόνες πρόσβασης σε χώρους ασφαλείας. Αντίστοιχες περιπτώσεις καταγράφηκαν σε δεκάδες εργαζομένους με καθεστώς προσωρινής προστασίας, οι οποίοι μέχρι πρότινος θεωρούνταν πλήρως νόμιμοι για την άσκηση των καθηκόντων τους.
Παράλληλα, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα εργασίας για όσους αιτούνται άσυλο. Πρόκειται για μια παρέμβαση με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μόνο κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος περισσότερα από δύο εκατομμύρια άτομα έλαβαν ή ανανέωσαν άδειες εργασίας όσο εκκρεμούσε η εξέταση των υποθέσεών τους.
Η αιτιολόγηση της κυβέρνησης είναι ότι το υφιστάμενο σύστημα λειτουργεί ως κίνητρο για την υποβολή καταχρηστικών αιτήσεων ασύλου. Οι επικριτές της πολιτικής αντιτείνουν ότι η στέρηση της δυνατότητας εργασίας θα οδηγήσει εκατομμύρια ανθρώπους είτε στη φτώχεια, είτε στην παραοικονομία.
Το κράτος πρόνοιας ως πεδίο αντιπαράθεσης
Η νέα προσέγγιση επεκτείνεται και στον χώρο των κοινωνικών παροχών. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη κινηθεί προς τον περιορισμό της πρόσβασης μεταναστών σε ομοσπονδιακά χρηματοδοτούμενα προγράμματα υγείας, ενώ εξετάζονται αλλαγές που θα δυσκολέψουν την πρόσβαση σε επιδοτήσεις παιδικής φροντίδας ακόμη και για παιδιά νόμιμων μεταναστών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιπτώσεις φτάνουν και σε οικογένειες όπου τα παιδιά είναι Αμερικανοί πολίτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αλλαγή στο φορολογικό πλαίσιο που στερεί φοροελαφρύνσεις από παιδιά γεννημένα στις ΗΠΑ όταν οι γονείς τους δεν διαθέτουν τα απαιτούμενα μεταναστευτικά έγγραφα. Για πολλές οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, η απώλεια αυτών των επιστροφών φόρου μεταφράζεται σε χιλιάδες δολάρια λιγότερα ετησίως, επηρεάζοντας άμεσα την κάλυψη βασικών αναγκών.
Σε αρκετές περιοχές της χώρας, κλινικές υγείας που εξυπηρετούν μεταναστευτικούς πληθυσμούς αναφέρουν ήδη σημαντική μείωση επισκέψεων. Όχι επειδή άλλαξαν οι ιατρικές ανάγκες, αλλά επειδή πολλοί ασθενείς φοβούνται ότι η επαφή με δημόσιες υπηρεσίες μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα με τις μεταναστευτικές αρχές.
Ο αρχιτέκτονας πίσω από το σχέδιο
Κεντρικό πρόσωπο πίσω από αυτή τη στρατηγική θεωρείται ο στενός συνεργάτης του προέδρου, Στίβεν Μίλερ, ο οποίος εδώ και χρόνια υποστηρίζει ότι η αμερικανική μεταναστευτική πολιτική λειτουργεί ως μηχανισμός προσέλκυσης ανθρώπων που επιβαρύνουν τις δημόσιες δαπάνες και μεταβάλλουν τον κοινωνικό χαρακτήρα της χώρας.
Η επιρροή του στον σχεδιασμό της μεταναστευτικής πολιτικής θεωρείται σήμερα μεγαλύτερη από ό,τι κατά την πρώτη θητεία Τραμπ. Πρώην αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει προετοιμάσει τις παρεμβάσεις της πολύ πιο προσεκτικά, με αποτέλεσμα να είναι δυσκολότερο να ανατραπούν δικαστικά.
Η επίσημη θέση του Λευκού Οίκου παραμένει ότι οι αλλαγές αποσκοπούν στην προστασία των συμφερόντων των Αμερικανών πολιτών, στην αποτροπή κατάχρησης των κοινωνικών προγραμμάτων και στην ενίσχυση της νομιμότητας του μεταναστευτικού συστήματος.
Μια νέα Αμερική ή ένα νέο προηγούμενο;
Η πολιτική αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος μπορεί να εισέλθει στις ΗΠΑ, αλλά και το πώς ορίζεται η ίδια η συμμετοχή στην αμερικανική κοινωνία.
Οι υποστηρικτές των μέτρων υποστηρίζουν ότι το κράτος έχει δικαίωμα να δίνει προτεραιότητα στους πολίτες του και να περιορίζει τα κίνητρα παράτυπης μετανάστευσης. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η σταδιακή αποστέρηση δικαιωμάτων και υπηρεσιών δημιουργεί μια κατηγορία ανθρώπων που, αν και ζουν, εργάζονται και πληρώνουν φόρους στις ΗΠΑ, αποκλείονται όλο και περισσότερο από βασικές λειτουργίες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.
Το βέβαιο είναι ότι η νέα στρατηγική πάει την αντιμεταναστευτική πολιτική πέρα από τα τείχη στα σύνορα και τις επιχειρήσεις απέλασης, μέσα σε υπηρεσίες, σχολεία, νοσοκομεία, τράπεζες και χώρους εργασίας.
Δεν ζητά από τους ανθρώπους να φύγουν, αλλά τους κάνει τη ζωή δύσκολη, ώστε να το αποφασίσουν μόνοι τους.
Αποτελεσματικό; Ίσως. Δυστοπικό; Απολύτως.