Ένα ανησυχητικό μοτίβο επιθέσεων κατά εβραϊκών στόχων σε όλη την Ευρώπη φέρνει στο προσκήνιο ένα νέο, πιο «σκιώδες» μοντέλο απειλής: επιχειρήσεις χαμηλού κόστους, με ελάχιστη τεχνική πολυπλοκότητα, αλλά υψηλό ψυχολογικό αντίκτυπο, ένα πιθανό δείγμα σύγχρονου υβριδικού πολέμου.
Το βράδυ της 23ης Μαρτίου, ένα σταθμευμένο αυτοκίνητο πυρπολήθηκε στην εβραϊκή συνοικία της Αμβέρσας, στο Βέλγιο. Η αστυνομία συνέλαβε δύο εφήβους, ενώ λίγες ώρες αργότερα εμφανίστηκε στο διαδίκτυο βίντεο της επίθεσης. Σε αυτό, μια άγνωστη μέχρι πρότινος οργάνωση αναλαμβάνει την ευθύνη: η "Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyya".
Η ίδια ομάδα έχει συνδεθεί —τουλάχιστον μέσω διαδικτυακών αναλήψεων ευθύνης— με μια σειρά επιθέσεων σε Βρετανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Γαλλία και Γερμανία, περιλαμβανομένου περιστατικού μαχαιρώματος σε εβραϊκή περιοχή του Λονδίνου.
Υποψίες για υβριδικό πόλεμο
Αντιτρομοκρατικές αρχές εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο οι επιθέσεις να συνδέονται με το Ιράν ή δίκτυα που δρουν για λογαριασμό του, σε μια μορφή ασύμμετρης -ή υβριδικής- στρατηγικής.
Η λογική αυτών των επιθέσεων δεν είναι η μαζική καταστροφή, αλλά η διαρκής καλλιέργεια φόβου. Οι περισσότερες ενέργειες πραγματοποιούνται τη νύχτα, προκαλούν περιορισμένες υλικές ζημιές και μέχρι πρόσφατα δεν είχαν θύματα.
Σύμφωνα με αναλυτές, πρόκειται για επιχειρήσεις σχεδιασμένες ώστε να αποφεύγουν την κλιμάκωση, ενώ ταυτόχρονα εξαντλούν τους πόρους των αρχών ασφαλείας και εντείνουν το αίσθημα ανασφάλειας.
«Ενοικιαζόμενη» βία μέσω διαδικτύου
Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά της υπόθεσης είναι το προφίλ των δραστών. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για εφήβους ή νεαρούς ενήλικες, χωρίς ιδεολογική σύνδεση με εξτρεμιστικές οργανώσεις. Όπως προκύπτει από καταθέσεις και έρευνες, πολλοί στρατολογούνται μέσω εφαρμογών όπως το Snapchat ή το Telegram, με αντάλλαγμα μικρά χρηματικά ποσά.
«Δεν είναι εκπαιδευμένοι τρομοκράτες. Είναι απλοί άνθρωποι που πληρώνονται για να εκτελέσουν πράξεις εκφοβισμού», σημειώνουν ειδικοί, περιγράφοντας ένα μοντέλο «βίας ως υπηρεσία». Η δικηγόρος ενός εκ των εφήβων στο Βέλγιο ανέφερε ότι ο πελάτης της συμμετείχε για «εύκολο χρήμα», χωρίς να γνωρίζει ότι η πράξη του θα βιντεοσκοπηθεί και θα χρησιμοποιηθεί για προπαγάνδα.
Το κύμα επιθέσεων έχει ήδη ενεργοποιήσει τις αρχές σε πολλές χώρες. Στη Βρετανία, το επίπεδο τρομοκρατικής απειλής αυξήθηκε από «σημαντικό» σε «σοβαρό», υποδηλώνοντας υψηλή πιθανότητα επίθεσης εντός εξαμήνου. Η αστυνομία έχει ενισχύσει την παρουσία της σε συναγωγές και εβραϊκά ιδρύματα, ενώ στο Βέλγιο έχουν αναπτυχθεί ακόμη και στρατιωτικές δυνάμεις για τη φύλαξη ευαίσθητων στόχων.
Στο Λονδίνο, σειρά εμπρηστικών επιθέσεων —συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής τεσσάρων ασθενοφόρων που ανήκαν σε εβραϊκή φιλανθρωπική οργάνωση— οδήγησε σε δεκάδες συλλήψεις και απαγγελίες κατηγοριών. Η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε επιπλέον χρηματοδότηση 25 εκατ. λιρών για την ενίσχυση της ασφάλειας των εβραϊκών κοινοτήτων.
Δύσκολη απόδειξη, υπαρκτός κίνδυνος
Παρά τις ενδείξεις, οι αρχές αποφεύγουν να αποδώσουν ευθέως ευθύνη στο Ιράν, καθώς η φύση των επιθέσεων -μέσω χαλαρών δικτύων και «αναλώσιμων» εκτελεστών- καθιστά δύσκολη την τεκμηρίωση κρατικής εμπλοκής.
Αυτό ακριβώς, όμως, αποτελεί και το πλεονέκτημα της στρατηγικής: επιτρέπει άρνηση ευθύνης, ευελιξία και συνεχή αναπαραγωγή της απειλής χωρίς μεγάλο κόστος.
Όπως σημειώνουν αναλυτές, η «ερασιτεχνική» εικόνα αυτών των επιθέσεων δεν είναι αδυναμία, αλλά μέρος του σχεδιασμού, μια εξέλιξη του υβριδικού πολέμου που δίνει προτεραιότητα στην ψυχολογική πίεση και τη διάβρωση της κοινωνικής συνοχής.
Αντισημιτισμός και γεωπολιτική
Παρά τις γεωπολιτικές διαστάσεις, οι επιθέσεις αντιμετωπίζονται από τις αρχές και ως εγκλήματα μίσους. Οργανώσεις που παρακολουθούν τον αντισημιτισμό τονίζουν ότι, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η στοχοποίηση εβραϊκών κοινοτήτων και η ενίσχυση του φόβου.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια νέα μορφή απειλής, λιγότερο θεαματική, αλλά πιο διάχυτη και επίμονη, που δοκιμάζει τα όρια της ασφάλειας και της κοινωνικής αντοχής.
