Ερωτήματα για τις πραγματικές προθέσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν ως προς το μέλλον του πολέμου στην Ουκρανία πυροδότησαν πρόσφατες δηλώσεις του Ρώσου προέδρου για σύγκρουση που «οδεύει προς την ολοκλήρωσή της» και «πλησιάζει στο τέλος της». Ωστόσο, οι τοποθετήσεις του στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης έδειξαν ότι το Κρεμλίνο απέχει ακόμη από οποιαδήποτε ουσιαστική μεταστροφή της στρατηγικής του.
Οι αναφορές του Πούτιν προκάλεσαν έντονη συζήτηση στους πολιτικούς και επιχειρηματικούς κύκλους της Ρωσίας, όπου πληθαίνουν οι εκτιμήσεις ότι η χώρα βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, περισσότερο από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με συμμετέχοντες στο φόρουμ, η συνέχιση και ενδεχόμενη κλιμάκωση του πολέμου θα απαιτούσε νέες θυσίες τόσο από την οικονομική ελίτ, όσο και από τη ρωσική κοινωνία, με πιθανές συνέπειες την περαιτέρω επιβάρυνση της οικονομίας και ακόμη και μια ευρύτερη στρατιωτική κινητοποίηση, πολιτικά δύσκολη για το Κρεμλίνο.
Την ίδια στιγμή, φιλοκυβερνητικές φωνές στα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να παρουσιάσουν τη σημερινή κατάσταση στο πεδίο των μαχών ως επιτυχία της Μόσχας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια ενδεχόμενη πολιτική εξόδου από τον πόλεμο, εφόσον ο Ρώσος πρόεδρος το επιλέξει.
Ρήγμα στο εσωτερικό της ρωσικής ελίτ
Οι συζητήσεις στην Αγία Πετρούπολη ανέδειξαν ένα χάσμα στο εσωτερικό του ρωσικού κατεστημένου. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι τεχνοκράτες, οι οποίοι θεωρούν ότι ο τερματισμός του πολέμου θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για οικονομική σταθεροποίηση και αποκατάσταση των διεθνών σχέσεων. Από την άλλη, οι εθνικιστές και οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι επιμένουν στη συνέχιση της στρατιωτικής προσπάθειας μέχρι την πλήρη επίτευξη των στόχων της Ρωσίας.
Παρά τις αμφίσημες δηλώσεις του περί «τέλους» της σύγκρουσης, ο Πούτιν έδειξε να ευθυγραμμίζεται περισσότερο με τη δεύτερη πλευρά. Μιλώντας σε επικεφαλής διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων, υποστήριξε ότι οι ρωσικές δυνάμεις «προελαύνουν σε όλη τη γραμμή του μετώπου», μια εκτίμηση που αμφισβητούν ακόμη και φιλοπολεμικοί Ρώσοι σχολιαστές. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται αναλυτές, τον προηγούμενο μήνα η Ρωσία δεν κατέγραψε ουσιαστικά εδαφικά κέρδη για πρώτη φορά εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια.
Παράλληλα, ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Ουκρανία αρνείται να υλοποιήσει συμφωνίες που, όπως ισχυρίζεται, είχαν συζητηθεί με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια συνόδου στην Αλάσκα πέρυσι το καλοκαίρι. Μεταξύ αυτών φέρεται να περιλαμβάνεται η αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς, πρόταση που το Κίεβο έχει απορρίψει κατηγορηματικά.
Ο Πούτιν απέρριψε επίσης πρόσφατη δημόσια πρόταση του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι για κατάπαυση του πυρός και απευθείας διαπραγματεύσεις, υποστηρίζοντας ότι δεν συνιστά σοβαρή πρωτοβουλία ειρήνης.
Το οικονομικό δίλημμα της Μόσχας
Πίσω από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις βρίσκεται η αυξανόμενη πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία. Επικεφαλής μεγάλου κρατικού οικονομικού οργανισμού, μιλώντας ανώνυμα στους New York Times, περιέγραψε ένα δύσκολο δίλημμα για τη χώρα.
Όπως σημείωσε, η απότομη διακοπή του πολέμου και των τεράστιων κρατικών δαπανών που τον συνοδεύουν θα μπορούσε να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση. Από την άλλη πλευρά, η συνέχισή του θα απαιτούσε περαιτέρω κρατικό παρεμβατισμό και στοιχεία κεντρικού σχεδιασμού σοβιετικού τύπου, καθώς τα περιθώρια χρηματοδότησης της πολεμικής προσπάθειας στενεύουν.
Παρότι ο πόλεμος επηρεάζει καθοριστικά το μέλλον της ρωσικής οικονομίας, παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό το «θέμα που κανείς δεν ήθελε να συζητήσει» στις επίσημες συνεδριάσεις του φόρουμ.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ρωσίας, Άντον Σιλουάνοφ, παραδέχθηκε ότι το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα εγκυμονεί κινδύνους αποσταθεροποίησης, εκφράζοντας ωστόσο αισιοδοξία ότι η χώρα εισέρχεται σε περίοδο πιο ισορροπημένης ανάπτυξης.
Τα «γεράκια» βλέπουν δεκαετίες αντιπαράθεσης
Ενώ ορισμένοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι επαφές μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον συνεχίζονται με στόχο μια διπλωματική διέξοδο, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι προβάλλουν ένα εντελώς διαφορετικό σενάριο.
Ο πρώην κατάσκοπος της Ρωσίας Αντρέι Μπεζρούκοφ εκτίμησε ότι η χώρα θα πρέπει να προετοιμαστεί για μια μακρά περίοδο αντιπαράθεσης με τη Δύση, που θα μπορούσε να διαρκέσει ακόμη και δύο δεκαετίες. «Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η οικονομία και οι κρατικοί θεσμοί θα πρέπει να αναπροσαρμοστούν ώστε να υπηρετούν πρωτίστως τις ανάγκες άμυνας της χώρας.
Ακόμη πιο ακραίες ήταν οι τοποθετήσεις υπερεθνικιστών ομιλητών, οι οποίοι υποστήριξαν ότι η Ρωσία οφείλει να απομακρύνει τα φιλοδυτικά στοιχεία από το κρατικό σύστημα και να εξετάσει την επαναφορά πρακτικών κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού.
Απέναντι σε αυτές τις φωνές, ο πρώην αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης και νυν επικεφαλής της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας, Ίγκορ Σουβάλοφ, προειδοποίησε ότι η χώρα κινδυνεύει να ανατρέψει όσα οικοδόμησε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. «Η τεχνολογική πρωτοπορία βασίζεται στην ελευθερία και όχι στον απόλυτο κρατικό έλεγχο», δήλωσε, απορρίπτοντας την επιστροφή σε μοντέλα σοβιετικού τύπου.
Οι αντιπαραθέσεις αυτές αποτυπώνουν τη βαθιά αβεβαιότητα που επικρατεί στη Μόσχα για την επόμενη ημέρα του πολέμου. Παρά τις προσδοκίες μέρους της ρωσικής ελίτ για αποκλιμάκωση, το μήνυμα που εξέπεμψε ο Πούτιν από την Αγία Πετρούπολη ήταν ότι, προς το παρόν, δεν φαίνεται διατεθειμένος να εγκαταλείψει τους στόχους του στην Ουκρανία.
