Τις βαθύτερες διαφωνίες ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία έφερε στην επιφάνεια η σύγκρουση στο Ιράν. Παρά τη στενή στρατηγική τους σχέση, ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν φέρεται να αρνήθηκε τη χρήση του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, προκαλώντας έντονη ενόχληση στον Ντόναλντ Τραμπ και αναδεικνύοντας τη μεταβαλλόμενη γεωπολιτική ισορροπία στον Περσικό Κόλπο.
Λίγες ημέρες μετά την έναρξη της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η αμερικανική κυβέρνηση σχεδίασε στρατιωτική αποστολή για την προστασία εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη είχε ουσιαστικά αποκλείσει κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το σχέδιο, με την κωδική ονομασία Project Freedom, προέβλεπε την ανάπτυξη αμερικανικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων ώστε να αποτραπούν νέες επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες Αμερικανών αξιωματούχων, η Σαουδική Αραβία ενημέρωσε αιφνιδιαστικά την Ουάσιγκτον ότι δεν θα επέτρεπε τη χρήση του εναέριου χώρου της για την επιχείρηση, καθώς δεν είχε προηγηθεί συνεννόηση με το Ριάντ.
Η απόφαση προκάλεσε έντονη κινητοποίηση στον Λευκό Οίκο. Ο Ντόναλντ Τραμπ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν επί τρεις συνεχόμενες ημέρες, ενώ χωριστές επαφές πραγματοποίησαν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο υπουργός Εξωτερικών και σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Μάρκο Ρούμπιο.
Παρά τις πιέσεις, ο Σαουδάραβας ηγέτης δεν υποχώρησε, εκτιμώντας ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναζωπύρωση του πολέμου. Ως αποτέλεσμα, το Project Freedom εγκαταλείφθηκε λιγότερο από δύο ημέρες μετά την έναρξή του.
Η νέα στρατηγική του Ριάντ απέναντι σε ΗΠΑ και Ιράν
Ο πόλεμος φαίνεται ότι επιτάχυνε μια ήδη διαμορφούμενη μετατόπιση της σαουδαραβικής εξωτερικής πολιτικής. Από τη μία πλευρά το βασίλειο συνέχισε να στηρίζει στρατιωτικά και διπλωματικά τις ΗΠΑ, ενώ αποτέλεσε και το ίδιο στόχο ιρανικών επιθέσεων. Από την άλλη, απέφυγε να ταυτιστεί πλήρως με τις επιλογές της Ουάσιγκτον και του Ισραήλ, επιδιώκοντας να προστατεύσει πρωτίστως τα δικά του συμφέροντα.
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν πριν από την έναρξη του πολέμου φέρεται να είχε προειδοποιήσει τον Τραμπ για τους κινδύνους μιας σύγκρουσης, ενώ αργότερα φέρεται να τον προέτρεψε να συνεχίσει τις επιχειρήσεις με στόχο την αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος — ισχυρισμός που η Σαουδική Αραβία διαψεύδει. Όταν όμως έγινε σαφές ότι το Ιράν διατηρούσε σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, ο Σαουδάραβας πρίγκιπας άλλαξε στάση, πιέζοντας υπέρ μιας πολιτικής διευθέτησης.
Παράλληλα, το Ριάντ ενισχύει τις επαφές του με χώρες όπως η Κίνα και το Πακιστάν, ενώ διατηρεί απευθείας διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη για κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας, όπως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα και η δράση των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών.
Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται και στη συμφωνία εξομάλυνσης των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας και Ιράν που επιτεύχθηκε το 2023 με τη μεσολάβηση της Κίνας.
Δυσπιστία απέναντι στην Ουάσιγκτον
Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις περί ισχυρής συμμαχίας, στο Ριάντ φαίνεται να κυριαρχεί πλέον η αβεβαιότητα για το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν να αποτελέσουν αξιόπιστο εγγυητή της περιφερειακής ασφάλειας. Η δυσπιστία αυτή είχε ενισχυθεί ήδη από το 2019, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ δεν απάντησε στρατιωτικά στις επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Παρότι οι δύο χώρες εξακολουθούν να συνεργάζονται στενά σε ζητήματα εξοπλισμών, πυρηνικής ενέργειας και μεγάλων έργων υποδομών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ, οι σχέσεις τους δοκιμάστηκαν και σε προσωπικό επίπεδο.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Τραμπ προκάλεσε αίσθηση, όταν δήλωσε δημοσίως ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν «δεν πίστευε ότι θα κατέληγε να τον κολακεύει», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο πραγματοποίησε περιοδεία στις χώρες του Κόλπου χωρίς να επισκεφθεί τη Σαουδική Αραβία, γεγονός που ερμηνεύθηκε ως ακόμη μία ένδειξη ψυχρότητας.
Εν τω μεταξύ, παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις περί στενής συνεργασίας, η προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός αφήνει ανοιχτά τα σημαντικότερα ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το βαλλιστικό του οπλοστάσιο, τη στήριξη προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή, αλλά και το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, τα οποία η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης προς την παγκόσμια οικονομία.
Μέχρι να υπάρξει οριστική συμφωνία, η Σαουδική Αραβία εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει ανοικτές όλες τις επιλογές της, επενδύοντας σε μια περισσότερο αυτόνομη εξωτερική πολιτική και αποφεύγοντας να εξαρτά την ασφάλειά της αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον.
