Το επίμονο ροχαλητό, η ανεξήγητη πρωινή κόπωση και τα κενά μνήμης συχνά κρύβουν μια ύπουλη διαταραχή που υπερβαίνει κατά πολύ την απλή έλλειψη ξεκούρασης: την υπνική άπνοια. Μιλώντας στο Πρακτορείο Fm και την Τάνια Μαντουβάλου —με αφορμή το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υπνολογίας στο αμφιθέατρο του 251 ΓΝΑ— ο πνευμονολόγος-υπνίατρος Μάνος Βαγιάκης (πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου και ιδρυτής του πρώτου Εργαστηρίου Διαταραχών Ύπνου της χώρας στον «Ευαγγελισμό») παρουσίασε ανησυχητικά ερευνητικά δεδομένα.
Σύμφωνα με μεγάλη μελέτη του 2025, όσοι πάσχουν από υπνική άπνοια αντιμετωπίζουν 33% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και 45% μεγαλύτερο κίνδυνο για νόσο Αλτσχάιμερ.
Γιατί ο κακός ύπνος «θολώνει» τη μνήμη και βλάπτει τον εγκέφαλο
Όπως εξηγεί ο κ. Βαγιάκης, κατά τη διάρκεια του βαθέος ύπνου (ύπνος βραδέων κυμάτων) ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τον φυσικό μηχανισμό απομάκρυνσης μεταβολικών αποβλήτων, μεταξύ των οποίων και το βήτα αμυλοειδές — η πρωτεΐνη που συνδέεται άμεσα με τις βλάβες της νόσου Αλτσχάιμερ. Στην υπνική άπνοια, οι συνεχείς μικροαφυπνίσεις διακόπτουν τον βαθύ ύπνο, εμποδίζοντας αυτόν τον κρίσιμο «καθαρισμό».
Ωστόσο, ο ειδικός καθησυχάζει πως η δυσκολία συγκέντρωσης, η βραδύτητα σκέψης και οι απώλειες μνήμης δεν ισοδυναμούν πάντα με άνοια:
-
Συχνά αποτελούν άμεση συνέπεια της κακής ποιότητας ύπνου και συγχέονται με νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
-
Η θεραπεία με μάσκα θετικής πίεσης αποκαθιστά την ομαλή αναπνοή και μπορεί να επαναφέρει σημαντικά τη μνήμη και την προσοχή του ασθενούς.
Τα ύποπτα συμπτώματα και ο ρόλος των smartwatches
Πέρα από το έντονο ροχαλητό που διακόπτεται για λίγα δευτερόλεπτα και επανέρχεται απότομα —κάτι που συνήθως εντοπίζει ο σύντροφος— το σώμα δίνει κι άλλες προειδοποιήσεις:
-
Ξύπνημα με αίσθημα ασφυξίας, πρωινοί πονοκέφαλοι και νυχτερινή συχνοουρία.
-
Επίμονη ημερήσια υπνηλία (σημαντικό καμπανάκι ειδικά για όσους κοιμούνται μόνοι).
-
Υπέρταση και καρδιακές αρρυθμίες, όπως η κολπική μαρμαρυγή.
Υπάρχουν βέβαια και ασθενείς με ελάχιστα ή καθόλου εμφανή συμπτώματα.
Αναφορικά με τα έξυπνα ρολόγια (smartwatches) που μετρούν το οξυγόνο τη νύχτα, ο κ. Βαγιάκης διευκρινίζει ότι ενδείξεις κάτω από 93 αποτελούν αφορμή για επίσκεψη στον γιατρό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστούν την επίσημη διάγνωση μέσω μελέτης ύπνου.
Ο φαύλος κύκλος με τα κιλά – Γιατί πάσχει και το 25% των αδύνατων
Πρόσφατη μελέτη σε 12.860 ενήλικες από τις ΗΠΑ και την Ελβετία ανέδειξε τη στενή σχέση βάρους και υπνικής άπνοιας, καταρρίπτοντας όμως τον μύθο ότι αφορά μόνο τα υπέρβαρα άτομα:
-
Το 75% των ατόμων με παχυσαρκία και το 60% των υπέρβαρων εμφανίζουν αποφρακτική υπνική άπνοια.
-
Από το σύνολο των πασχόντων, το 44% είναι υπέρβαροι, το 32% παχύσαρκοι, αλλά ένα αξιοσημείωτο 25% είναι αδύνατοι.
Η σχέση είναι αμφίδρομη: η άπνοια διαταράσσει τον μεταβολισμό και την αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ η ημερήσια εξάντληση ακυρώνει τη διάθεση για άσκηση και αυξάνει την επιθυμία για τροφές πλούσιες σε λιπαρά και σάκχαρα.
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της άπνοιας διευκολύνει αισθητά την απώλεια κιλών.
Παράλληλα, σύμφωνα με δύο νέες μελέτες (η μία δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο στο «New England Journal of Medicine»), τα ενέσιμα φάρμακα για την παχυσαρκία μειώνουν σημαντικά τα επεισόδια άπνοιας.
Από τη σύγχρονη μάσκα στο νέο χάπι προ ύπνου
Η κλασική θεραπεία με μάσκα θετικής πίεσης μετρά 40 χρόνια εφαρμογής, πλέον όμως είναι αθόρυβη, μαλακή, εύχρηστη και χωρίς επιπλοκές, ενώ σε επιλεγμένα περιστατικά αξιοποιείται και ειδικό μασελάκι.
Τα νεότερα έρχονται από τη φαρμακοβιομηχανία: ένα νέο χάπι που δρα στο νευρικό σύστημα βρίσκεται ήδη σε κλινική δοκιμή φάσης 3 (παρουσιάστηκε την άνοιξη σε αμερικανικό συνέδριο). Εφόσον εγκριθεί, θα λαμβάνεται πριν από τον ύπνο για να περιορίζει τις άπνοιες.
Ο κανόνας των 20 λεπτών για την αϋπνία
Κλείνοντας, ο κ. Βαγιάκης έδωσε πρακτικές συμβουλές υγιεινής του ύπνου: σταθερή ώρα κατάκλισης και αποφυγή καφέ, αλκοόλ ή έντονης γυμναστικής αργά το βράδυ.
Για όσους δυσκολεύονται να κοιμηθούν, προτείνει να αποβάλουν το άγχος της επόμενης μέρας («Απολαύστε την αϋπνία σας») και να εφαρμόζει τον κανόνα του εικοσαλέπτου: αν ο ύπνος δεν έρθει μέσα σε 20 λεπτά, σηκωθείτε από το κρεβάτι και ασχοληθείτε με κάτι άλλο, ώστε το μυαλό να μη συνδέει το στρώμα με την αγωνία.
