Μια νέα καινοτόμα προσέγγιση στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου παρουσιάζεται στο εξώφυλλο του τρέχοντος τεύχους του επιστημονικού περιοδικού Science Translational Medicine, με ερευνητές να αναπτύσσουν τροποποιημένα CAR-T λεμφοκύτταρα που μπορούν να στοχεύουν με υψηλή ακρίβεια μόνο τα παθολογικά κύτταρα, χωρίς να καταστρέφουν τα υγιή.
Τα CAR-T κύτταρα αποτελούν μια μορφή κυτταρικής θεραπείας κατά την οποία λεμφοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς τροποποιούνται γενετικά στο εργαστήριο ώστε να φέρουν έναν χιμαιρικό υποδοχέα (CAR), ο οποίος τα καθιστά ικανά να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Από το 2012, όταν εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ, η θεραπεία αυτή έχει αλλάξει τη θεραπευτική προσέγγιση αιματολογικών καρκίνων, όπως η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία και το διάχυτο λέμφωμα από μεγάλα Β-λεμφοκύτταρα.
Ωστόσο, οι υπάρχουσες CAR-T θεραπείες έχουν σημαντικούς περιορισμούς, καθώς συχνά στοχεύουν δείκτες που εκφράζονται τόσο στα καρκινικά όσο και στα υγιή Β-λεμφοκύτταρα, οδηγώντας σε καταστολή του ανοσοποιητικού και αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται υποτροπή της νόσου.
Στοχεύοντας τη «μοναδική ταυτότητα» των καρκινικών κυττάρων
Η νέα ερευνητική προσέγγιση, υπό την καθοδήγηση της Ιατρικής Σχολής και του νοσοκομείου του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνιας, επικεντρώνεται στη στόχευση ενός μοναδικού δείκτη των νεοπλασματικών Β-λεμφοκυττάρων: της ανοσοσφαιρίνης που αποτελεί τη «μοναδική ταυτότητα» κάθε κυττάρου. Με αυτόν τον τρόπο, τα τροποποιημένα CAR-T κύτταρα μπορούν να αναγνωρίζουν και να εξαλείφουν μόνο τα παθολογικά κύτταρα, περιορίζοντας τις ανεπιθύμητες ενέργειες.
Κομβική ελληνική συμμετοχή στην έρευνα
Στην έρευνα είχε σημαντική συμβολή το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του ΕΚΕΤΑ. Ο διευθυντής Ερευνών του ΙΝΕΒ και κύριος συγγραφέας της μελέτης, Κώστας Σταματόπουλος, ανέφερε ότι το ελληνικό ίδρυμα ανέλαβε την επιλογή των κατάλληλων στόχων και την επιστημονική τεκμηρίωση της στρατηγικής. Όπως σημείωσε, η συνεργασία συνδύασε την εμπειρία των Αμερικανών ερευνητών στην παραγωγή CAR-T κυττάρων με τη μακρόχρονη ελληνική τεχνογνωσία στην ανοσοβιολογία των λεμφικών κακοηθειών.
Εφαρμογές και σε αυτοάνοσα νοσήματα
Τα αποτελέσματα της προκλινικής μελέτης σε ζωικά μοντέλα έδειξαν ότι τα νέας γενιάς CAR-T κύτταρα εξάλειψαν τα κακοήθη Β-λεμφοκύτταρα χωρίς να επηρεάσουν τα υγιή. Επιπλέον, η ίδια προσέγγιση αποδείχθηκε αποτελεσματική στην εξάλειψη Β-λεμφοκυττάρων που εμπλέκονται στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανές εφαρμογές και σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.
Στην έρευνα συμμετείχε και το εργαστήριο «Apostolidis Lab» του επίκουρου καθηγητή Σωκράτη Αποστολίδη στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας. Σύμφωνα με την ερευνήτρια Ελένη Μπουζιάνη, η ομάδα επικεντρώθηκε στη μελέτη της μείωσης των αυτοαντισωμάτων σε ασθενείς με λύκο, συμβάλλοντας στη βελτιστοποίηση της θεραπευτικής στρατηγικής.
Διεθνής συνεργασία πολλών κορυφαίων ιδρυμάτων
Στη μελέτη συμμετείχαν επίσης ερευνητές από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα πανεπιστήμια Emory και Cornell, το Εθνικό Αντικαρκινικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ, καθώς και πανεπιστήμια και νοσοκομεία της Ιταλίας.
Η δημοσίευση της έρευνας στο Science Translational Medicine σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς πιο στοχευμένες και ασφαλείς ανοσοθεραπείες, με προοπτικές εφαρμογής τόσο στην ογκολογία όσο και στην αντιμετώπιση αυτοάνοσων νοσημάτων.