Η νέα έρευνα του Eteron για την Ψυχική Υγεία, στο πλαίσιο του project για τη Δημόσια Υγεία, συνιστά μια προσπάθεια καταγραφής του δικτύου δομών και υπηρεσιών ψυχικής φροντίδας, αποτυπώνοντας τα σοβαρά προβλήματα και τις ανεπάρκειες που επικρατούν. Το πρώτο και σημαντικότερο εύρημα της έρευνας είναι η δυσκολία συλλογής στοιχείων για τις δομές ψυχικής υγείας, τη στελέχωσή τους, τις υπηρεσίες που παρέχουν, τα ωφελούμενα άτομα και τις ανάγκες τους.
Η δυσκολία αυτή είναι χαρακτηριστική της αποσπασματικότητας και της έλλειψης κεντρικού σχεδιασμού στις πολιτικές για την ψυχική υγεία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι η ιδιωτικοποίηση, καθώς από τις καταγεγραμμένες μονάδες ψυχικής υγείας αρκετές είναι Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ).
Η έλλειψη πρωτοβάθμιας φροντίδας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τα πολύ υψηλά ποσοστά ακούσιων νοσηλειών, τα οποία είναι τετραπλάσια σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η υποστελέχωση των δομών και η έλλειψη πόρων έχουν ως αποτέλεσμα την εφαρμογή αναχρονιστικών μεθόδων που έχουν στηλιτευτεί διεθνώς ως παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως οι καθηλώσεις.
Μεγάλα προβλήματα εντοπίζονται και στον παιδοψυχιατρικό τομέα, όπου ο ιδιωτικός τομέας εκτιμάται ότι καλύπτει το 85-90% της παιδοψυχιατρικής φροντίδας, ενώ ολόκληρες περιοχές δεν διαθέτουν παιδοψυχίατρο στο δημόσιο σύστημα υγείας, με αποτέλεσμα οι ανάγκες είτε να μένουν ακάλυπτες είτε να χρειάζεται οι οικογένειες να μετακινηθούν στα μεγάλα αστικά κέντρα για να βρουν ανταπόκριση. Παράλληλα, η ομογενοποίηση των θεραπευτικών προγραμμάτων με τη σύσταση του ΕΟΠΑΕ έχει επιφέρει πλήγμα στα δημόσια προγράμματα απεξάρτησης, ακυρώνοντας τη δυνατότητα των εξαρτημένων να επιλέγουν το πρόγραμμα που τους ταιριάζει.
Συμπερασματικά, η έρευνα αντικατοπτρίζει την κρισιμότητα και τις ανισότητες που κυριαρχούν στον τομέα της ψυχικής υγείας, επηρεάζοντας το σύνολο του πληθυσμού και ακόμα περισσότερο τις κοινωνικά ευάλωτες ομάδες. Το ζητούμενο είναι η γενναία υποστήριξη της δημόσιας ψυχικής υγείας, αλλά και η συνολική αλλαγή παραδείγματος, η ενίσχυση των κοινοτικών δομών και η ουσιαστική, πια, αποασυλοποίηση.
5 βασικά ευρήματα
- Από τα 126 δημόσια νοσοκομεία της χώρας, λιγότερα από τα μισά διαθέτουν ψυχιατρικό τμήμα.
- Μέσα σε πέντε χρόνια, οι γιατροί στα «Νευροψυχιατρικά» Θεραπευτήρια μειώθηκαν κατά 4% και το νοσηλευτικό προσωπικό κατά 15%.
- Το ποσοστό των ακούσιων νοσηλειών στην Ελλάδα κυμαίνεται από 57% έως 75%, ανάλογα με την περιοχή.
- 808 από τις 1.154 οργανικές θέσεις στο Δρομοκαΐτειο εμφανίζονται κενές. Αντίστοιχα, το 55% των οργανικών θέσεων στο Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών καταγράφονται κενές.
- Από τους 427 εγγεγραμμένους παιδοψυχιάτρους, μόνο περίπου 70 εκτιμάται ότι υπηρετούν στο ΕΣΥ.