Το τοπίο των αποταμιεύσεων στην Ελλάδα αναδιαμορφώνεται, καθώς οι καταθέτες που αναζητούν αποδόσεις ικανές να μετριάσουν τις απώλειες από τον πληθωρισμό έχουν πλέον ουσιαστικές διεξόδους. Ενώ το μέσο επιτόκιο για τις απλές προθεσμιακές των νοικοκυριών στις μεγάλες τράπεζες παραμένει «κολλημένο» σε χαμηλά επίπεδα (περίπου 1,3%), ένας καταθέτης μπορεί σήμερα να εξασφαλίσει απόδοση άνω του 2% επιλέγοντας είτε τον δρόμο των μικρότερων και ψηφιακών τραπεζών, είτε τον δρόμο των συνδυαστικών και επενδυτικών προϊόντων.
Η κινητικότητα στην αγορά προέρχεται πρωτίστως από μη συστημικές τράπεζες που χρησιμοποιούν τα υψηλά επιτόκια ως βασικό εργαλείο προσέλκυσης νέων κεφαλαίων, αλλά και από εξειδικευμένα, «υβριδικά» προϊόντα που προωθούν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες. Εκτός συστημικών τραπεζών, οι βασικές επιλογές που δίνονται είναι οι εξής:
- Optima bank: Ανεβάζει τον πήχη προσφέροντας προθεσμιακές καταθέσεις για «νέα χρήματα» με επιτόκια έως 2,10% για κεφάλαια άνω των 200.000 ευρώ, και 2,00% για ποσά από 50.000 έως 200.000 ευρώ, για διάρκειες 6 ή 12 μηνών.
- CrediaBank: Διαθέτει προγράμματα που προσφέρουν επιτόκιο 2,00% για καταθέσεις διάρκειας 6, 12 ή 15 μηνών, δίνοντας δυνατότητα ανανέωσης με κλείδωμα της αρχικής απόδοσης.
- Snappi: Η νέα ψηφιακή τράπεζα (neobank) που ανήκει στον Όμιλο της Πειραιώς και έλαβε άδεια από την ΕΚΤ, λανσάρει λογαριασμό ανοιχτής ζήτησης με επιτόκιο έως 2,25%, παρέχοντας το πλεονέκτημα της απουσίας χρονικής δέσμευσης των κεφαλαίων.
- Συνεταιριστικές Τράπεζες: Ιδρύματα όπως η Συνεταιριστική Τράπεζα Καρδίτσας παρέχουν προσαυξήσεις αποδόσεων για τα μέλη τους και για την εισροή νέων καταθέσεων.
- Από τις συστημικές τράπεζες ξεχωρίζει στοχευμένα το πρόγραμμα "Next" της Εθνικής Τράπεζας, το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά σε νέους έως 30 ετών, προσφέροντας αποταμιευτικό λογαριασμό με επιτόκιο 2,5%.
Η στρατηγική των συστημικών: Στροφή στα «υβριδικά» προϊόντα
Διαθέτοντας ήδη υπερβάλλουσα ρευστότητα, οι συστημικές τράπεζες αποφεύγουν τις οριζόντιες αυξήσεις στις απλές προθεσμιακές και κατευθύνουν τους πελάτες σε μια νέα γενιά υβριδικών και επενδυτικών λύσεων:
- Συνδυαστικά Προϊόντα (Κατάθεση + Επένδυση): Επιτρέπουν τον καταμερισμό του κεφαλαίου (π.χ. 50-50 ή 70-30). Το τμήμα που κλειδώνει σε προθεσμιακή κατάθεση επιβραβεύεται με προνομιακό επιτόκιο (που συχνά ξεπερνά το 2%), με την προϋπόθεση ότι το υπολειπόμενο τμήμα τοποθετείται σε αμοιβαία κεφάλαια, αναλαμβάνοντας το ανάλογο επενδυτικό ρίσκο.
- Αμοιβαία Κεφάλαια Τακτής Λήξης (Target Maturity Funds): Αποτελούν το νέο... best seller, συγκεντρώνοντας δισεκατομμύρια ευρώ. Επενδύουν σε κρατικά και εταιρικά ομόλογα και κλειδώνουν εκτιμώμενες ετήσιες αποδόσεις της τάξης του 2,5% – 3,0% για προκαθορισμένο διάστημα, διανέμοντας ετήσιο μέρισμα.
- Δομημένα Επενδυτικά Προϊόντα: Συνδέονται με την πορεία μετοχικών δεικτών προσφέροντας προοπτική υπεραξίας, εξασφαλίζοντας όμως το 100% ή μεγάλο μέρος του αρχικού κεφαλαίου στη λήξη τους.
Τα ευρήματα της Επ. Ανταγωνισμού
Η ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων από τους αποταμιευτές εξηγείται πλήρως μέσα από τα συμπεράσματα της πρόσφατης κλαδικής έρευνας της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία ρίχνει φως στα δομικά προβλήματα της εγχώριας αγοράς.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο χρηματοπιστωτικός κλάδος στην Ελλάδα διατηρεί τα χαρακτηριστικά ενός ολιγοπωλίου. Το περιβάλλον αυτό επέτρεψε στις τράπεζες να συγκρατήσουν τις αποδόσεις, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, προχώρησε σε διαδοχικές αυξήσεις του επιτοκίου διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων (DFR), εκτοξεύοντάς το από το 0% στο 4%.
Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, το ποσοστό μετακύλισης των αυξήσεων αυτών προς τους καταθέτες στην Ελλάδα ανήλθε μόλις στο 10% (για την περίοδο Ιουνίου 2022 - Μαΐου 2023). Η επίδοση αυτή υπολείπεται θεαματικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ο οποίος για το ίδιο ακριβώς διάστημα διαμορφώθηκε στο 20%. Ιδιαίτερα στις καταθέσεις μίας ημέρας (λογαριασμοί όψεως και ταμιευτηρίου), η μετάδοση της ανόδου των επιτοκίων πολιτικής της ΕΚΤ ήταν πρακτικά μηδενική.
Η καθήλωση των επιτοκίων οφείλεται, σύμφωνα με την έρευνα, και στις ικανοποιητικές συνθήκες ρευστότητας που απολαμβάνουν τα εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα. Όταν καταγράφεται υπερβάλλουσα προσφορά κεφαλαίων, η ανταγωνιστική πίεση που δέχεται μια τράπεζα για να αυξήσει τα καταθετικά της επιτόκια μειώνεται δραστικά.
Αποτέλεσμα αυτής της τιμολογιακής πολιτικής ήταν το περιθώριο επιτοκίου —δηλαδή η διαφορά μεταξύ του μέσου επιτοκίου νέων δανείων και νέων καταθέσεων— να διευρυνθεί ραγδαία, καταγράφοντας αύξηση κατά περίπου 58% από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Αύγουστο του 2023]. Η κατάσταση αυτή οδήγησε στο ιστορικό παράδοξο το επιτόκιο των εγχώριων προθεσμιακών καταθέσεων να διαμορφωθεί, για πρώτη φορά από το 2003, σε επίπεδα χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με τη διαφορά μέσα στο 2023 να αγγίζει τη 1 ποσοστιαία μονάδα.