Σήμα κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ελλάδα εκπέμπει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αναδεικνύοντας μια κρυφή «νάρκη» στους ισολογισμούς των τραπεζών: Ενώ εξυγίαναν τους ισολογισμούς τους από τα «κόκκινα» δάνεια του παρελθόντος, οι ελληνικές τράπεζες εγκλωβίζονται τώρα σε ένα νέο, σοβαρό κίνδυνο συγκέντρωσης (concentration risk).
- Το πρόβλημα είναι ότι έχουν δανείσει υπέρογκα ποσά - που ξεπερνούν τα βασικά τους κεφάλαια - σε μια «ελίτ» 10 μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.
Η εικόνα που παρουσιάζεται στην τελευταία έκθεση του Ταμείου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ελλάδα, όπου πρέπει να σημειωθεί ότι οι τράπεζες εμφανίζονται ισχυρές και περνούν με άνεση το stress test του ΔΝΤ, σκιαγραφεί μια πιστωτική αγορά «δύο ταχυτήτων» και φέρνει στην επιφάνεια έναν έντονο συστημικό κίνδυνο.
- Η τύχη των τεσσάρων συστημικών τραπεζών συνδέεται πλέον άρρηκτα με την πορεία ελάχιστων εταιρειών.
Πιστωτική επέκταση δύο ταχυτήτων
Η ελληνική οικονομία βιώνει σήμερα τις συνέπειες της παρατεταμένης απομόχλευσης που διήρκεσε πάνω από μία δεκαετία. Σύμφωνα με το ΔΝΤ,
- Ο λόγος των πιστώσεων προς το ΑΕΠ παραμένει πολύ κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της χώρας.
- Αν και μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025 καταγράφηκε ετήσια πιστωτική επέκταση της τάξεως του 11%, ο ονομαστικός όγκος των δανείων παραμένει πολύ κάτω από την κορυφή της προ κρίσης περιόδου. Αυτή η ανάκαμψη οδηγείται σχεδόν αποκλειστικά από τον εταιρικό τομέα.
- Αντίθετα, η πιστωτική επέκταση στα νοικοκυριά παραμένει υποτονική. Ειδικά τα στεγαστικά δάνεια κινούνται σε ρηχά νερά, τόσο λόγω της περιορισμένης ζήτησης όσο και λόγω της κληρονομιάς των παλαιών Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων.
Υπερσυγκέντρωση: Το 200% των κεφαλαίων σε λίγους ομίλους
Η ανάλυση του ΔΝΤ καταδεικνύει ένα ακραίο φαινόμενο συγκέντρωσης ρίσκου. Τα χρήματα που έχουν δοθεί ως μεγάλα δάνεια υπερβαίνουν κατά πολύ την κεφαλαιακή αντοχή των τραπεζικών ιδρυμάτων.
Ειδικότερα, τα μεγάλα χρηματοδοτικά ανοίγματα των συστημικών τραπεζών αγγίζουν συνολικά το 200% των Βασικών Ιδίων Κεφαλαίων (Tier 1 Capital) σε ακαθάριστο επίπεδο.
Ακόμα και αν υπολογισθούν τα Μέτρα Μείωσης Πιστωτικού Κινδύνου (CRM) —όπως προβλέψεις, εξασφαλίσεις (collateral), εγγυήσεις ή πιστωτικά παράγωγα— η καθαρή έκθεση παραμένει στο ιλιγγιώδες 122,3% των βασικών κεφαλαίων. Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος υπερβαίνει το σύνολο των υψηλής ποιότητας κεφαλαίων των τραπεζών.
Ενδεικτικό είναι ότι, μέχρι τον Ιούνιο του 2025, μόνο οι 10 μεγαλύτερες εταιρικές εκθέσεις αντιπροσώπευαν το 122% των κεφαλαίων Tier 1 (ή το 10% του συνολικού ενεργητικού των τραπεζών).
Τα δάνεια αυτά δεν διαχέονται σε πολλούς κλάδους. Κατευθύνονται στους τομείς των χρηματοοικονομικών, της κοινής ωφέλειας (ενέργεια/νερό), της μεταποίησης/βιομηχανίας και δευτερευόντως των μεταφορών και των κατασκευών.
Σχεδόν το 100% αυτών των ανοιγμάτων αφορά επιχειρήσεις με έδρα την Ελλάδα, εγκλωβίζοντας τις τράπεζες στον εγχώριο μακροοικονομικό κύκλο, χωρίς γεωγραφική διασπορά.
Συστημική απειλή τα κοινά ανοίγματα
Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς το πόσα δανείζουν οι τράπεζες, αλλά και το γεγονός ότι όλες ακολουθούν την ίδια συμπεριφορά στην πιστωτική τους πολιτική. Η έκθεση υπογραμμίζει τον «συσχετισμένο χαρακτήρα» αυτών των δανείων, εντοπίζοντας έλλειψη διαφοροποίησης που εγκυμονεί κινδύνους φερεγγυότητας.
Οι 4 συστημικές τράπεζες δανείζουν τους ίδιους ακριβώς μεγάλους παίκτες. Τα κοινά ανοίγματα στους 10 μεγαλύτερους Μη Χρηματοοικονομικούς Ομίλους (NFCs) σε όλο το τραπεζικό σύστημα ανέρχονται στο 121,6% των κεφαλαίων Tier 1 (ακαθάριστα) και στο 81% (μετά από μέτρα CRM).
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι αν ένα εξωτερικό σοκ (π.χ. ο πόλεμος, η ενεργειακή κρίση ή διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα) προκαλέσει ταυτόχρονη οικονομική δυσχέρεια σε περισσότερες από μία από αυτές τις εταιρείες, θα πυροδοτηθεί μια άνευ προηγουμένου πίεση. Μια χρεοκοπία ενός κοινού μεγάλου δανειολήπτη δεν θα πλήξει απλώς μία τράπεζα, αλλά θα επιφέρει ταυτόχρονες, σημαντικές ζημιές και στις τέσσερις συστημικές τράπεζες της χώρας.