Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα νέο, σύνθετο σκηνικό για το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα και για τις ελληνικές τράπεζες. Οι αγορές προσπαθούν να αποτιμήσουν τις επιπτώσεις, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη δεδομένα στα οποία θα μπορούσαν να βασιστούν. Η αβεβαιότητα προκαλεί κλυδωνισμούς και οι μετοχές των τραπεζών βρίσκονται υπό πίεση, καταγράφοντας σημαντικές απώλειες.
Για τις ελληνικές τράπεζες, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί προς το παρόν έναν άμεσο συστημικό κίνδυνο. Η επίδρασή του περνά κυρίως μέσα από το μακροοικονομικό περιβάλλον: τις τιμές ενέργειας, τον πληθωρισμό και την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Αν η ενεργειακή κρίση παραταθεί, οι τράπεζες μπορεί να βρεθούν μπροστά σε ένα μεικτό σκηνικό: υψηλότερα επιτόκια που στηρίζουν την κερδοφορία, αλλά ταυτόχρονα πιο αδύναμη οικονομική δραστηριότητα, που περιορίζει τη ζήτηση για δάνεια και αυξάνει τους πιστωτικούς κινδύνους.
Οι άμεσες επιπτώσεις είναι περιορισμένες, καθώς οι ελληνικές τράπεζες έχουν μικρή έκθεση στην περιοχή. Ομως οι έμμεσες συνέπειες, μέσω της ενέργειας, του πληθωρισμού και της πορείας της οικονομίας, μπορεί να αποδειχθούν σημαντικές εάν η σύγκρουση παραταθεί.
Οι κρίσιμες μεταβλητές
Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση συναρτάται με τις τιμές ενέργειας. Η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. H τιμή του brent ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι και οι αγορές φοβούνται ότι θα οδεύσει προς υψηλότερα επίπεδα εάν συνεχιστούν οι διαταραχές στις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας μεταφέρεται γρήγορα στον πληθωρισμό. Για την Ευρωζώνη, ακόμη και μια αύξηση 10% στις τιμές του πετρελαίου μπορεί να προσθέσει περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.
Αν οι τιμές παραμείνουν υψηλές για μήνες, ο πληθωρισμός στην Ευρώπη θα μπορούσε να ξεπεράσει το 3%, ανατρέποντας τα σχέδια αποκλιμάκωσης των επιτοκίων.
Η αντίδραση της ΕΚΤ και οι επιπτώσεις
Οι εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα τη νομισματική πολιτική και οι κεντρικές τράπεζες αναγκάζονται να επανεξετάσουν τους σχεδιασμούς τους. Μέχρι πριν από την κρίση, οι αγορές προεξοφλούσαν σταδιακές μειώσεις επιτοκίων. Τώρα τα δεδομένα αλλάζουν. Η εκτίναξη των τιμών ενέργειας έχει επαναφέρει στο τραπέζι ακόμη και το σενάριο νέων αυξήσεων επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εάν ο πληθωρισμός επιμείνει.
Ουσιαστικά, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του πολέμου και την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών.
Ενδεχόμενη αύξηση των επιτοκίων θα έχει διττή επίπτωση για τις τράπεζες - ιδιαίτερα για τις ελληνικές:
- Τα υψηλότερα επιτόκια ευνοούν την κερδοφορία. Αν η ΕΚΤ αναγκαστεί να διατηρήσει ή ακόμη και να αυξήσει τα επιτόκια, το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο των τραπεζών ενισχύεται.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις επενδυτικών οίκων, μια αύξηση επιτοκίων κατά 50 μονάδες βάσης μπορεί να αντισταθμίσει τις απώλειες κερδών λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στην οικονομική δραστηριότητα.
Από την άλλη πλευρά, η οικονομική επιβράδυνση δημιουργεί κινδύνους.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας μειώνει την αγοραστική δύναμη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, περιορίζοντας την κατανάλωση και τις επενδύσεις.
Αυτό οδηγεί σε χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη και, κατ’ επέκταση, σε πιο περιορισμένη πιστωτική επέκταση.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να εμφανιστούν:
- χαμηλότερη ζήτηση για νέα δάνεια
- μειωμένα έσοδα από προμήθειες
- πιθανή αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων
Κλειδί η διάρκεια του πολέμου
Αναλυτές διεθνών οίκων και οικονομικοί σχολιαστές συμφωνούν ότι το βασικό ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει η κρίση.
Σε ένα σενάριο σύντομης διάρκειας - μερικών εβδομάδων - οι επιπτώσεις θεωρούνται διαχειρίσιμες για τις οικονομίες και το τραπεζικό σύστημα. Αν όμως η σύγκρουση παραταθεί και οδηγήσει σε παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, οι επιπτώσεις μπορεί να γίνουν αλυσιδωτές για την ανάπτυξη και τις αγορές.
Εγχώριοι και ξένοι αναλυτές συμφωνούν επίσης στην εκτίμηση ότι για τις ελληνικές τράπεζες, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί προς το παρόν άμεσο συστημικό κίνδυνο. Η επίδρασή του είναι έμμεση, μέσω του μακροοικονομικού περιβάλλοντος.
Αν ομως η πολεμική σύρραξη συνεχιστεί και η ενεργειακή κρίση κλιμακωθεί με μεγάλη άνοδο των τιμών πετρελαίου και προβλήματα στον εφοδιασμό των μεγάλων διεθνών καταναλωτών, οι τράπεζες μπορεί να βρεθούν μπροστά σε ένα μεικτό σκηνικό:
- Υψηλότερα επιτόκια που στηρίζουν την κερδοφορία, αλλά ταυτόχρονα
- Αδύναμη οικονομική δραστηριότητα, που περιορίζει τη ζήτηση δανείων και αυξάνει τους πιστωτικούς κινδύνους.
Η τελική επίπτωση για τον τραπεζικό κλάδο θα κριθεί από έναν παράγοντα: τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή