Υγιή δάνεια και όχι μη εξυπηρετούμενα «ξεφορτώνουν» πλέον σε funds οι ελληνικές τράπεζες, μέσω των λεγόμενων συνθετικών τιτλοποιήσεων. Βασικός στόχος, να μειώσουν το σταθμισμένο τους ενεργητικό, ώστε να απελευθερωθούν κεφάλαια για να αυξηθούν οι διανομές μερισμάτων στους μετόχους και να ενισχυθεί η πιστωτική επέκταση.
Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια και το πρόγραμμα «Ηρακλής», που στόχευε στην εξυγίανση των ισολογισμών από τα «κόκκινα» δάνεια (NPEs), οι συνθετικές τιτλοποιήσεις αφορούν αποκλειστικά εξυπηρετούμενα δάνεια.
Οι τράπεζες διατηρούν τα δάνεια στον ισολογισμό τους, αλλά μεταβιβάζουν τον πιστωτικό κίνδυνο σε επενδυτές (funds), αγοράζοντας πρακτικά προστασία. Αυτό σημαίνει ότι τα δάνεια θεωρούνται εποπτικά, ότι έχουν μηδενικό κίνδυνο και αφαιρούνται από το σταθμισμένο σύμφωνα με τον κίνδυνο ενεργητικό των τραπεζών. Το αποτέλεσμα είναι να ανεβαίνουν οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας και να διευκολύνεται η διανομή μεγαλύτερων μερισμάτων.
Στην Ελλάδα, ο όγκος αυτών των χαρτοφυλακίων υπολογίζεται ότι αγγίζει πλέον τα 13 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε ποσοστό άνω του 10% του σταθμισμένου ενεργητικού των τριών συστημικών τραπεζών που έχουν κάνει συνθετικές τιτλοποιήσεις (ως τώρα δεν έχει προχωρήσει σε τέτοιες κινήσεις η Εθνική).
Η στρατηγική αυτή έχει άμεσο αποτύπωμα στους ισολογισμούς. Εξετάζοντας τις τρεις συστημικές τράπεζες που πρωταγωνιστούν σε αυτές τις συναλλαγές, το σταθμισμένο έναντι κινδύνου ενεργητικό τους διαμορφώνεται σε 126,3 δισ. ευρώ:
- Eurobank: 54,2 δισ. ευρώ
- Τράπεζα Πειραιώς: 37,3 δισ. ευρώ
- Alpha Bank: 34,8 δισ. ευρώ
Με το συνολικό ύψος των τιτλοποιημένων δανείων να ανέρχεται στα 13 δισ. ευρώ περίπου, το βάρος τους επί των RWAs των τριών τραπεζών έχει φθάσει ήδη στο 10,29%.
Ο χάρτης των συναλλαγών: Τι έχει γίνει και τι βρίσκεται στο pipeline
Η αγορά των συνθετικών τιτλοποιήσεων (SRTs) ωριμάζει ταχύτατα, με τις τράπεζες να προχωρούν από τα εταιρικά δάνεια σε πιο εξειδικευμένα χαρτοφυλάκια. Αναλυτικά, η εικόνα ανά τράπεζα έχει ως εξής:
- Alpha Bank: Το καλοκαίρι ολοκλήρωσε συναλλαγή με υποκείμενο χαρτοφυλάκιο εταιρικών δανείων 1,9 δισ. ευρώ, αντλώντας προστασία 145 εκατ. ευρώ. Προγραμματίζει και νέες συναλλαγές.
Σε επίπεδο μη συστημικών τραπεζών, η Attica Bank ολοκλήρωσε στις αρχές του 2026 την πρώτη της συνθετική τιτλοποίηση ύψους 220 εκατ. ευρώ, δείχνοντας ότι η χρήση του συγκεκριμένου χρηματοπιστωτικού εργαλείου διαχέεται σε όλη την αγορά.
Το «καμπανάκι» της ΕΚΤ
Ενώ οι τράπεζες στην Ευρώπη προβάλλουν την απελευθέρωση κεφαλαίων ως μοχλό για τη δημιουργία νέων πιστώσεων που ενισχύουν την ανάπτυξη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε πρόσφατη ανάλυσή της, αποδομεί το αφήγημα πως αυτές οι πρακτικές τονώνουν την πραγματική οικονομία, εξηγώντας ότι τα μεγαλύτερα οφέλη έχουν οι μέτοχοι των τραπεζών.
Τα ευρήματα της ΕΚΤ δείχνουν ότι η πιστωτική επέκταση που προκύπτει από αυτές τις συναλλαγές είναι ασθενική: για κάθε αύξηση 1% στην έκδοση συνθετικών τιτλοποιήσεων, η χορήγηση νέων εταιρικών δανείων αυξάνεται μόλις κατά 0,02%. Αντιθέτως, το κεφάλαιο που απελευθερώνεται κατευθύνεται στους μετόχους, καθώς η αντίστοιχη αύξηση στις πληρωμές μερισμάτων (0,07%) είναι υπερτριπλάσια.
Οι αναλυτές της ΕΚΤ προειδοποιούν ότι αυτή η πρακτική, ενώ ωφελεί τις χρηματιστηριακές αποδόσεις, αυξάνει τη μόχλευση των ισολογισμών. Εάν οι τράπεζες διανέμουν τα απελευθερωμένα κεφάλαια αντί να τα κρατούν σαν «μαξιλάρι», μένουν πιο ευάλωτες σε πιθανούς κλυδωνισμούς, ειδικά εάν τα funds που παρέχουν την προστασία αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους στο μέλλον.