Τράπεζες

Μπλόκο SSM στην επιστροφή κόκκινων στεγαστικών στις τράπεζες


«Σβήνουν» οι ελπίδες των ελληνικών τραπεζικών διοικήσεων ότι θα καταφέρουν σε σύντομο χρόνο να «επαναπατρίσουν» παλιά στεγαστικά δάνεια που εξυγιαίνονται από τους servicers, ώστε να επεκταθούν γρήγορα τα «πράσινα» χαρτοφυλάκια δανείων των τραπεζών και να μπορέσουν οι δανειολήπτες να επανέλθουν στην κανονικότητα της εξυπηρέτησης ενός τραπεζικού δανείου και όχι ενός δανείου που διαχειρίζεται servicer.

Μιλώντας σήμερα σε συνέντευξη Τύπου, η Κλαούντια Μπουχ, επικεφαλής του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει ενδεχόμενο να «νερώσει» ο SSM την εφαρμογή των σκληρών εποπτικών κανόνων της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής, που διέπουν την επιστροφή θεραπευμένων δανείων στις τράπεζες.

Τόνισε ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν σημειώσει μεγάλη πρόοδο στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, επισημαίνοντας όμως ότι τα κόκκινα δάνεια δεν εξαφανίσθηκαν, αλλά βρίσκονται υπό τη διαχείριση των servicers. Το πρόβλημα περιορίζεται με την πάροδο του χρόνου, ανέφερε, χάρη και στην πρόοδο της ελληνικής οικονομίας. Όμως, σχετικά με τον ενδεχόμενο «επαναπατρισμό» θεραπευμένων κόκκινων δανείων ξεκαθάρισε ότι είναι πολύ επιφυλακτική, γιατί, όπως είπε, αυτό θα σήμαινε ότι τα δάνεια επιστρέφουν εκεί όπου δημιουργήθηκε εξαρχής το πρόβλημα. Τόνισε, μάλιστα, ότι τα εποπτικά πρότυπα θα παραμείνουν αυστηρά.

Μόνο μία συναλλαγή...

Ενδεικτικό του πόσο αυστηρά είναι τα εποπτικά πρότυπα είναι το γεγονός ότι μέχρι στιγμής καμία συστημική τράπεζα δεν έχει καταφέρει να ολοκληρώσει συναλλαγή επιστροφής (αναχρηματοδότησης) κόκκινων δανείων, παρότι οι servicers έχουν εξυγιάνει δάνεια αρκετών δισεκατομμυρίων, χωρίς όμως να έχουν περάσει όλα τεστ βάσει των κριτηρίων του SSM, ώστε να θεωρηθούν οριστικά θεραπευμένα.

Ως τώρα, μόνο μία συναλλαγή επιστροφής δανείων έχει ολοκληρωθεί, σχετικά μικρού ύψους. Η συναλλαγή έγινε από την Credia Bank και αφορούσε δάνεια λογιστικής αξίας 37,4 εκατ. ευρώ που προέρχονταν από τιτλοποίηση της Cepal, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής». Για να ολοκληρωθεί αυτή η συμφωνία με άδεια από την εποπτική αρχή (εν προκειμένω την Τράπεζα της Ελλάδος, που εποπτεύει τις μη συστημικές τράπεζες), τηρήθηκαν τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής (EBA) και, όπως είχε αναφερθεί στη σχετική ανακοίνωση, «η τελική περίμετρος του χαρτοφυλακίου καθορίστηκε μετά από ενδελεχή αξιολόγηση όλων των δανειοληπτών».

Το αυστηρό «φίλτρο» της EBA και του SSM για τα θεραπευμένα δάνεια

Η επιστροφή ενός πρώην μη εξυπηρετούμενου δανείου στους ισολογισμούς των τραπεζών (re-onboarding) προσκρούει σε ένα πλέγμα αυστηρών κανόνων που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (EBA) και εφαρμόζει με ιδιαίτερη αυστηρότητα ο SSM. Στόχος των εποπτικών αρχών είναι να διασφαλιστεί ότι τα δάνεια που επανέρχονται στο τραπεζικό σύστημα δεν κρύβουν τον κίνδυνο να «ξανακοκκινίσουν» (re-default) στην πρώτη οικονομική αναταραχή.

Τα βασικά κριτήρια που πρέπει να πληρούνται σωρευτικά είναι πέντε:

1. Ο κανόνας των 36 μηνών (Περίοδος θεραπείας και δοκιμασίας)
Σύμφωνα με το πλαίσιο της EBA, η έξοδος ενός ρυθμισμένου δανείου από την κατηγορία των «κόκκινων» (NPEs) και η οριστική του εξυγίανση απαιτεί μια μακρά διαδικασία δύο σταδίων:
- Περίοδος θεραπείας (Cure Period – 12 μήνες): Μετά τη ρύθμιση του δανείου, αυτό παραμένει χαρακτηρισμένο ως μη εξυπηρετούμενο για τουλάχιστον 12 μήνες. Κατά το διάστημα αυτό, ο δανειολήπτης οφείλει να εξυπηρετεί κανονικά τη ρύθμιση, αποδεικνύοντας την ικανότητά του να πληρώνει. Μόνο μετά την παρέλευση του έτους μετατάσσεται στην κατηγορία των «εξυπηρετούμενων ρυθμισμένων» (Performing Forborne).
- Περίοδος δοκιμασίας (Probation Period – 24 μήνες): Αφού το δάνειο χαρακτηριστεί εξυπηρετούμενο, εισέρχεται σε υποχρεωτική διετή περίοδο επιτήρησης. Συνολικά, δηλαδή, απαιτούνται τουλάχιστον 36 μήνες συνεπούς εξυπηρέτησης από τη στιγμή της ρύθμισης.

2. Μηδενική ανοχή σε καθυστερήσεις και νέες ρυθμίσεις
Κατά τη διάρκεια της διετούς περιόδου δοκιμασίας, οι κανόνες της EBA δεν αφήνουν περιθώρια ελαστικότητας:
- Καθυστερήσεις άνω των 30 ημερών: Αν ο δανειολήπτης εμφανίσει έστω και μία καθυστέρηση πληρωμής μεγαλύτερη των 30 ημερών, το δάνειο χάνει τον χαρακτήρα του εξυπηρετούμενου και επιστρέφει στην κατηγορία των NPEs.
- Απαγόρευση πρόσθετης ρύθμισης: Εάν χρειαστεί οποιοδήποτε νέο μέτρο διευκόλυνσης ή τροποποίηση της ρύθμισης εντός της διετίας, το δάνειο «ξανακοκκινίζει» αυτόματα και το χρονόμετρο των 36 μηνών μηδενίζεται.

3. Πραγματική αποπληρωμή κεφαλαίου και τόκων – «Όχι» στις τεχνητές ρυθμίσεις
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ελληνική αγορά αφορά τη δομή των ρυθμίσεων που έχουν κάνει οι servicers. Ο SSM και η EBA απαιτούν:
- Ουσιαστική αποπληρωμή: Ο δανειολήπτης πρέπει να έχει καταβάλει τακτικά σημαντικό μέρος τόσο των τόκων όσο και του κεφαλαίου.
- Αποκλεισμός «παραμορφωτικών» ρυθμίσεων: Δάνεια που εξυπηρετούνται με ρυθμίσεις τύπου interest-only (πληρωμή μόνο τόκων), step-up (πολύ χαμηλές δόσεις αρχικά που εκτινάσσονται στα επόμενα έτη) ή με μεγάλες τελικές δόσεις (balloon payments) αντιμετωπίζονται με έντονη καχυποψία από τον SSM, καθώς δεν αποδεικνύουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της οφειλής.

4. Αυστηρή πιστοληπτική επαναξιολόγηση (Underwriting)
Για να δώσει το «πράσινο φως» ο SSM στην επαναγορά ή αναχρηματοδότηση ενός χαρτοφυλακίου, η τράπεζα υποχρεούται να περάσει κάθε δανειολήπτη από πλήρη επαναξιολόγηση, ακριβώς όπως θα έκανε για τη χορήγηση ενός ολοκαίνουργιου στεγαστικού δανείου. Αυτό περιλαμβάνει:
- Έλεγχο των τρεχόντων εισοδημάτων και της σχέσης δόσης προς εισόδημα (DTI).
- Διασφάλιση ότι δεν συντρέχουν κριτήρια «απιθανότητας πληρωμής» (Unlikeliness to Pay – UTP), δηλαδή ότι ο δανειολήπτης δεν παρουσιάζει οικονομική δυσχέρεια ή ληξιπρόθεσμες οφειλές σε άλλους πιστωτές.
- Έλεγχο του ηλικιακού ορίου αποπληρωμής, το οποίο συχνά αποτελεί τροχοπέδη για παλαιά στεγαστικά δάνεια όπου οι δανειολήπτες βρίσκονται πλέον κοντά στη συνταξιοδότηση.

5. Επικαιροποιημένες εκτιμήσεις ακινήτων και κεφαλαιακό κόστος
Τέλος, οι τράπεζες οφείλουν να διαθέτουν πρόσφατες, ανεξάρτητες εκτιμήσεις για την αξία των ακινήτων που αποτελούν εξασφαλίσεις (ώστε ο δείκτης δανείου προς αξία – LTV να κινείται εντός των αποδεκτών ορίων). Παράλληλα, ο SSM επιβάλλει συντηρητικές κεφαλαιακές σταθμίσεις κινδύνου για δάνεια με ιστορικό αθέτησης, γεγονός που αυξάνει την κατανάλωση εποπτικών κεφαλαίων για τις τράπεζες και περιορίζει το οικονομικό κίνητρο για μαζικές επαναγορές, όσο το ρυθμιστικό πλαίσιο παραμένει αμετάβλητο.