Ύστερα από επτά χρόνια «χαλαρής» εποπτείας στους servicers σχετικά με τη διαχείριση των τιτλοποιήσεων με κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», η κυβέρνηση και η Τράπεζα της Ελλάδος «σφίγγουν τον κλοιό» και θα εξετάσουν, μεταξύ άλλων, αν οι servicers αποσπούν «φουσκωμένες» αμοιβές για τη διαχείριση των τιτλοποιήσεων.
Με βάση τον σχεδιασμό που έχει ανακοινώσει το υπουργείο Οικονομικών, το υφιστάμενο καθεστώς λειτουργίας (ν. 5072/2023) αλλάζει ριζικά. Η εποπτεία μετατοπίζεται από την τυπική αναφορά σε ένα ολοκληρωμένο και αυστηρότερο σύστημα δημόσιας διαφάνειας, στρατηγικού ελέγχου και λογοδοσίας.
Πιο αναλυτικά, οι servicers θα έχουν πλέον αυξημένες υποχρεώσεις, καθώς καλούνται να προχωρούν σε ετήσια δημοσιοποίηση στοιχείων για τα οικονομικά τους μεγέθη, την εταιρική τους διακυβέρνηση, αλλά και τα αποτελέσματα της διαχείρισης των χαρτοφυλακίων τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαχείριση των δανειοληπτών, με τις εταιρείες να υποχρεούνται να δημοσιεύουν στοιχεία για τον τρόπο χειρισμού των παραπόνων.
Παράλληλα, θεσπίζεται η υποχρέωση ετήσιας υποβολής στην Τράπεζα της Ελλάδος ενός αναλυτικού σχεδίου στρατηγικής διαχείρισης, το οποίο θα περιλαμβάνει τις προβλέψεις για τις εισπράξεις, τους διατιθέμενους πόρους, το κόστος, τους κινδύνους και τους δείκτες απόδοσης ανά κατηγορία απαίτησης.
Τι θα ψάξουν στον «Ηρακλή»
Το κρισιμότερο, ίσως, στοιχείο του νέου πλαισίου είναι η καθιέρωση ενός ετήσιου, ανεξάρτητου διαχειριστικού ελέγχου ειδικά για τις τιτλοποιήσεις που φέρουν την κρατική εγγύηση του «Ηρακλή».
Ο έλεγχος αυτός θα κάνει «φύλλο και φτερό» τις αμοιβές και τα έξοδα του διαχειριστή και των εμπλεκόμενων προσώπων, προκειμένου να διαπιστωθεί αν παρέχονται «φουσκωμένες» αμοιβές που ροκανίζουν τα έσοδα από τη διαχείριση των δανείων και θέτουν σε κίνδυνο την πορεία των εισπράξεων. Μάλιστα, τα πορίσματα του ελέγχου θα δημοσιοποιούνται (σε περίληψη) και η πλήρης έκθεση θα πηγαίνει στις αρχές.
Το υπουργείο Οικονομικών είναι σαφές ως προς την αντιμετώπιση των παραβάσεων: το νέο πλαίσιο φέρνει ενίσχυση των ελεγκτικών και κυρωτικών αρμοδιοτήτων. Αυτό σημαίνει ότι ο εποπτικός μηχανισμός εξοπλίζεται με τη δυνατότητα να επιβάλλει αυστηρότερα πρόστιμα και κυρώσεις σε όσους servicers δεν συμμορφώνονται με τις προϋποθέσεις λειτουργίας, αποκρύπτουν έξοδα ή δεν πιάνουν τους στόχους διαφάνειας.
Οι έλεγχοι της ΤτΕ και τα πρόστιμα των 233.400 ευρώ
Σημειώνεται ότι ήδη η ΤτΕ έχει αρχίσει να εποπτεύει με μεγαλύτερη αυστηρότητα τους servicers, μεταξύ άλλων και για την τήρηση των υποχρεώσεών τους στην υλοποίηση του σχεδίου «Ηρακλής», αν και μέχρι τώρα δεν υφίσταται ένα θεσμικό πλαίσιο που θα επέτρεπε στην ΤτΕ να επιβάλλει κυρώσεις για παραβάσεις που αφορούν τον «Ηρακλή». Πάντως, η Τράπεζα της Ελλάδος διερεύνησε ήδη από το 2025 αν οι servicers εφαρμόζουν τα business plans του «Ηρακλή».
Επιπλέον, μέσα από δύο εκτεταμένους ελέγχους, διαπιστώθηκαν ελλείψεις στην εταιρική διακυβέρνηση, αστοχίες στην εφαρμογή των πολιτικών και ανεπάρκειες στην παρακολούθηση της αποδοτικότητας. Η ΤτΕ προχώρησε μάλιστα στην επιβολή προστίμων συνολικού ύψους 233.400 ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος (218.400 ευρώ) των προστίμων επιβλήθηκαν σε μία εταιρεία για πέντε παραβάσεις που προέκυψαν έπειτα από σωρεία καταγγελιών, αφορώντας πλημμελή χειρισμό παραπόνων, παραβίαση του Κώδικα Δεοντολογίας και αναποτελεσματικό εσωτερικό έλεγχο.
Οι καθυστερήσεις στον «Ηρακλή»
Είναι γεγονός —και αναγνωρίζεται ευρέως— ότι οι τεράστιες καθυστερήσεις στη διευθέτηση των δανείων και στη διαχείριση των τιτλοποιήσεων του «Ηρακλή» αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό σε εξωγενείς παράγοντες. Οι επιπτώσεις της πανδημίας που «πάγωσαν» την οικονομία, αλλά και οι παροιμιώδεις αρρυθμίες και καθυστερήσεις στο ελληνικό δικαστικό σύστημα, αποτέλεσαν σοβαρά εμπόδια.
Ωστόσο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), σε πρόσφατη έκθεσή του, ξεκαθαρίζει ότι ευθύνονται και οι ίδιοι οι servicers. Το Ταμείο εντοπίζει δομικές αδυναμίες στον σχεδιασμό του «Ηρακλή», ο οποίος παρέχει ελάχιστα οικονομικά κίνητρα στις εταιρείες διαχείρισης για να επιταχύνουν τις διευθετήσεις.
Συγκεκριμένα, εάν ένας servicer υποαποδίδει, η μόνη ποινή είναι η αναβολή (και όχι η απώλεια) του 20% της αμοιβής του, ενώ οι βασικές αμοιβές (managing fees) συνεχίζουν να καταβάλλονται στο ακέραιο, εξουδετερώνοντας την πίεση για γρήγορες λύσεις.
Επιπλέον, η μεγάλη διάρκεια ζωής των εγγυημένων ομολόγων (έως 37 έτη, με λήξεις το 2081) επιτρέπει στις εταιρείες να «βολεύονται» με την είσπραξη τόκων αντί να κυνηγούν ριζικές λύσεις. Στα πρακτικά προβλήματα προστίθεται και το γεγονός ότι οι servicers δεν έχουν στοιχεία επικοινωνίας για πάνω από το 1/3 των δανειοληπτών. Το ΔΝΤ ζήτησε δραστικά μέτρα: άμεση ενίσχυση του υποστελεχωμένου τμήματος της ΤτΕ (μόλις 8 άτομα) και επιβολή αυστηρών κυρώσεων.
Η υποαπόδοση των servicers αποτυπώνεται καθαρά στα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ (Μάρτιος 2026) για τις 10 «παλιές» τιτλοποιήσεις. Από τον Σεπτέμβριο του 2021, μεγάλη πρόοδος (μείωση εγγυημένων υπολοίπων περίπου κατά 80%) καταγράφεται μόνο σε δύο τιτλοποιήσεις, ενώ στις άλλες οκτώ η μείωση των εγγυημένων υπολοίπων είναι μικρότερη από 25% και μάλιστα σε έξι από αυτές τα ποσοστά μείωσης είναι μονοψήφια.