Η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει πολύτιμο χρόνο στην ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας, καθώς οι επιχειρήσεις του κλάδου κάνουν λόγο για καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις, ελλιπείς ελέγχους και στρεβλώσεις στην αγορά, την ώρα που η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έχουν ήδη τεθεί οι βάσεις για τη μεγάλη επενδυτική επιτάχυνση.
Η ανάγκη να μετατραπεί η κυκλική οικονομία από περιβαλλοντική πολιτική σε βασικό αναπτυξιακό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας βρέθηκε στο επίκεντρο της ετήσιας γενικής συνέλευσης του Συνδέσμου Βιομηχανιών και Επιχειρήσεων Ανακύκλωσης και Ενεργειακής Αξιοποίησης Αποβλήτων (ΣΕΠΑΝ), όπου κυβέρνηση και αγορά συμφώνησαν ότι η χώρα έχει ακόμη σημαντική απόσταση να καλύψει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ωστόσο, πίσω από τη σύγκλιση ως προς τον στόχο, αναδείχθηκαν και τα βασικά εμπόδια που εξακολουθούν να ανακόπτουν τις επενδύσεις στον κλάδο.
«Η κυκλική οικονομία είναι οικονομία»
Η πρόεδρος του ΣΕΠΑΝ, Λένα Μπέλση, υποστήριξε ότι η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που αφορά άμεσα τη βιομηχανία, τις επενδύσεις και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.
Όπως ανέφερε, οι επιχειρήσεις είναι συχνά πιο έτοιμες από το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να λειτουργήσουν, επισημαίνοντας ότι οι χρονοβόρες αδειοδοτήσεις, η καθυστέρηση υλοποίησης έργων και η αργή απορρόφηση χρηματοδοτήσεων λειτουργούν αποτρεπτικά για νέες επενδύσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην Αττική, σημειώνοντας ότι χωρίς ουσιαστική πρόοδο στη μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας, όπου συγκεντρώνεται περίπου ο μισός πληθυσμός, οι εθνικοί στόχοι για την ανακύκλωση δύσκολα μπορούν να επιτευχθούν.
Το πρόβλημα των "free riders"
Από τα σημαντικότερα ζητήματα που έθεσε ο ΣΕΠΑΝ ήταν αυτό του αθέμιτου ανταγωνισμού.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε η πρόεδρος του Συνδέσμου, περίπου μία στις δύο υπόχρεες επιχειρήσεις δεν καταβάλλει τις προβλεπόμενες εισφορές για την ανακύκλωση συσκευασιών, δημιουργώντας συνθήκες άνισου ανταγωνισμού εις βάρος των εταιρειών που τηρούν τις υποχρεώσεις τους.
Η απώλεια αυτών των πόρων, όπως υποστηρίζει ο ΣΕΠΑΝ, στερεί πολύτιμη χρηματοδότηση από το σύστημα ανακύκλωσης και τελικά μεταφέρει το κόστος στους δήμους, αντί να εφαρμόζεται στην πράξη η ευρωπαϊκή αρχή ότι «ο ρυπαίνων πληρώνει».
Για τον λόγο αυτό, ο Σύνδεσμος ζητά εντατικοποίηση των ελέγχων, ενίσχυση του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), αλλά και μεταφορά της αντιμετώπισης της εισφοροδιαφυγής στην ΑΑΔΕ, ώστε να αξιοποιηθούν αποτελεσματικότεροι ελεγκτικοί μηχανισμοί.
Τα κίνητρα που ζητά η αγορά
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις προτείνουν ένα νέο πλαίσιο οικονομικών κινήτρων για την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας.
Μεταξύ άλλων εισηγούνται:
- Μειωμένο ΦΠΑ για προϊόντα με υψηλό βαθμό ανακυκλωσιμότητας,
- Χαμηλότερες εισφορές στα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης για προϊόντα κυκλικού σχεδιασμού,
- Ενίσχυση της χρήσης δευτερογενών πρώτων υλών,
- Σταθερό θεσμικό πλαίσιο,
- Επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και των χρηματοδοτήσεων.
Παράλληλα, ζητούν μόνιμο θεσμικό διάλογο με την Πολιτεία και συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων υπουργείων, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται ταχύτερα.
Η ανταπόκριση της κυβέρνησης
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, σημείωσε ότι τα τελευταία επτά χρόνια έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων.
Όπως ανέφερε, το 2019 λειτουργούσαν μόλις τρεις μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων, ενώ σήμερα λειτουργούν 14, άλλες 28 βρίσκονται υπό κατασκευή και ακόμη 10 σε διαγωνιστική διαδικασία.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε επίσης στην Αττική, σημειώνοντας ότι μέσα στον Ιούλιο αναμένεται να παρουσιαστεί ο νέος σχεδιασμός της Περιφέρειας για τη διαχείριση των αποβλήτων.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι πέρα από το ΕΣΠΑ και τον Αναπτυξιακό Νόμο, σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση νέων επενδύσεων θα διαδραματίσει και το νέο Ελληνικό Ταμείο Καινοτομίας και Υποδομών, το οποίο θα στηρίζει παραγωγικούς κλάδους όπως η ενεργειακή μετάβαση και η κυκλική οικονομία.
Μεγάλο επενδυτικό στοίχημα
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, κυβέρνηση και επιχειρήσεις συμφώνησαν ότι η κυκλική οικονομία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αναπτυξιακές ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας.
Για τον επιχειρηματικό κόσμο, ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί λιγότερο από τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων και περισσότερο από την ταχύτητα των αδειοδοτήσεων, τη σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου και την ύπαρξη ίσων κανόνων για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά.
Η θέση του ΣΕΠΑΝ συνοψίζεται στο μήνυμα ότι η κυκλική οικονομία δεν μπορεί να περιμένει άλλο, καθώς κάθε καθυστέρηση σημαίνει απώλεια επενδύσεων, ανταγωνιστικότητας και αναπτυξιακών ευκαιριών για την ελληνική οικονομία.