* Χορηγούμενο
Η διαδρομή της ελληνικής μπίρας αρχίζει πολύ πριν από την παραγωγή της, στο χωράφι όπου καλλιεργείται το κριθάρι. Με ένα πρόγραμμα που λειτουργεί από το 2008, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία συνδέει περίπου 2.000 παραγωγούς με τη βιομηχανία, συνδυάζοντας μεγαλύτερη ασφάλεια στη διάθεση της παραγωγής, επιστημονική έρευνα και πρακτικές αειφορικής διαχείρισης.
Η νέα καλλιεργητική περίοδος του Οκτωβρίου φέρνει στο προσκήνιο μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον πρωτογενή τομέα: την ανάγκη των παραγωγών να σχεδιάζουν την επόμενη χρονιά με μεγαλύτερη ασφάλεια, σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος, οι καιρικές συνθήκες και οι διακυμάνσεις της αγοράς επηρεάζουν άμεσα την παραγωγή και το εισόδημά τους. Η συμβολαιακή γεωργία προσφέρει ένα πλαίσιο συνεργασίας που συνδέει την καλλιέργεια με συμφωνίες διάθεσης, περιορίζοντας μέρος της αβεβαιότητας και διευκολύνοντας τον παραγωγικό σχεδιασμό.
Σε αυτή τη λογική βασίζεται το Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, το πρώτο και μεγαλύτερο του είδους του στην Ελλάδα, που λειτουργεί από το 2008. Στόχος του είναι να καλύπτει τις ανάγκες της εταιρείας για την παραγωγή μπίρας με 100% ελληνικό κριθάρι, μέσα από ένα δίκτυο περίπου 2.000 παραγωγών σε 19 νομούς. Η συνεργασία δεν περιορίζεται στην αγορά της πρώτης ύλης, αλλά ξεκινά πριν ακόμη από τη σπορά, με συγκεκριμένες δεσμεύσεις και υποστήριξη σε διαφορετικά στάδια της καλλιέργειας.
Πως λειτουργεί το Πρόγραμμα της Συμβολαιακής Καλλιέργειας
Η Αθηναϊκή Ζυθοποιία παρέχει πιστοποιημένους σπόρους, τους οποίους οι παραγωγοί μπορούν να προμηθεύονται με πίστωση και συμφωνεί εκ των προτέρων ελάχιστη εγγυημένη τιμή, με δυνατότητα ανοδικής προσαρμογής εφόσον η αγορά κινηθεί υψηλότερα. Παράλληλα, αναλαμβάνει την απορρόφηση των συμφωνημένων ποσοτήτων που πληρούν τις προδιαγραφές, προσφέροντας μεγαλύτερη προβλεψιμότητα ως προς τη διάθεση της παραγωγής. Ειδικά εκπαιδευμένα στελέχη πραγματοποιούν τακτικούς δειγματοληπτικούς ελέγχους στο χωράφι, υποστηρίζοντας τους αγρότες στη διασφάλιση της ποιότητας και στην προστασία της καλλιέργειας από ζιζάνια και άλλους εχθρούς. Η τεχνική καθοδήγηση συμπληρώνεται από εκπαίδευση και δυνατότητα πιστοποίησης του προϊόντος ως αποτέλεσμα ορθών, αειφόρων γεωργικών πρακτικών.
Έρευνα και τεχνολογία στη διάθεση του παραγωγού
Η βελτίωση της παραγωγικότητας αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του προγράμματος. Από το 2011, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία συνεργάζεται με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών για τη βελτιστοποίηση της καλλιέργειας κριθαριού στην Ελλάδα, την επιλογή αποδοτικότερων και την ανάπτυξη νέων ποικιλιών, προσαρμοσμένων στις ελληνικές εδαφοκλιματικές συνθήκες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, από την έναρξη της συνεργασίας έως το 2023, η απόδοση του κριθαριού στους πειραματικούς αγρούς αυξήθηκε κατά 50%, μόνο μέσω της επιλογής καταλληλότερων ποικιλιών. Η προσπάθεια αυτή συνδέει την επιστημονική έρευνα με την πρακτική ανάγκη για μεγαλύτερες αποδόσεις και καλύτερη προσαρμογή στις ελληνικές εδαφοκλιματικές συνθήκες.
Παράλληλα, η εταιρεία έχει προχωρήσει σε πρόγραμμα δημιουργίας νέων ποικιλιών κριθαριού στην Ελλάδα. Οι δύο πρώτες ποικιλίες της προσπάθειας έχουν εγγραφεί στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών από το 2024 και βρίσκονται σε φάση πολλαπλασιασμού, με στόχο να διατεθούν στους παραγωγούς το 2028. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει αξιολόγηση από το αρμόδιο Ινστιτούτο Ελέγχου Ποικιλιών του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η ανάπτυξη ποικιλιών προσαρμοσμένων στις ελληνικές συνθήκες φιλοδοξεί να ενισχύσει περαιτέρω την αποδοτικότητα της καλλιέργειας, να στηρίξει το αγροτικό εισόδημα και να περιορίσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η τεχνολογία επεκτείνει αυτή την προσέγγιση πέρα από την επιλογή σπόρων. Η «Έξυπνη Σπορά», πρωτοβουλία που αναπτύχθηκε μετά τις καταστροφικές συνέπειες της κακοκαιρίας Daniel, με αρχική εστίαση στη Θεσσαλία, αξιοποιεί τη μακροχρόνια σχέση εμπιστοσύνης της εταιρείας με τους παραγωγούς και τη συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Κατά την πρώτη φάση, 658 χρήστες αξιοποίησαν την ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία κάλυψε περίπου 30.000 στρέμματα. Δορυφορικά δεδομένα, μετρήσεις από drones και αισθητήρες εδάφους, σε συνδυασμό με αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης, παρέχουν εκτιμήσεις αποδόσεων, υπολογισμό του αποτυπώματος άνθρακα, έγκαιρες ειδοποιήσεις και καθοδήγηση για πιο βιώσιμες πρακτικές. Με αυτόν τον τρόπο, η γεωργία ακριβείας μεταφέρει τη χρήση δεδομένων στην καθημερινή διαχείριση της καλλιέργειας.
Αειφορική διαχείριση με μετρήσιμα αποτελέσματα
Η περιβαλλοντική και η κοινωνική διάσταση ενσωματώνονται και στους κανόνες παραγωγής. Από το 2018, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία εφαρμόζει τον κώδικα αειφορικής διαχείρισης "Sustainable Hellenic Farm Land in a Glass", ο οποίος επικαιροποιήθηκε το 2022 σύμφωνα με τις αρχές του διεθνούς πλαισίου Farm Sustainability Assessment (FSA). Οι συνεργαζόμενοι παραγωγοί καλούνται να συμμορφώνονται με απαιτήσεις που καλύπτουν περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια, ενώ η εφαρμογή του κώδικα επαληθεύεται κάθε χρόνο από ανεξάρτητο φορέα πιστοποίησης. Το 2025 το πιστοποιημένο κριθάρι αντιστοιχούσε στο 95% της συνολικής ποσότητας που προμηθεύτηκε η εταιρεία, στοιχείο που αποτυπώνει την έκταση εφαρμογής των συγκεκριμένων πρακτικών στην εφοδιαστική της αλυσίδα.
Η μεταφορά γνώσης αποτελεί συμπληρωματικό σκέλος της προσπάθειας. Από το 2014, έχουν διοργανωθεί με πρωτοβουλία της εταιρείας 10 εκπαιδευτικά σεμινάρια, στα οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 500 συνεργαζόμενοι παραγωγοί. Η εκπαίδευση καλύπτει ζητήματα καλλιέργειας, ασφαλούς χρήσης αγροχημικών και αξιοποίησης νέων τεχνολογιών, με τη συνδρομή οργανισμών όπως η Αμερικανική Γεωργική Σχολή, καθηγητών και ερευνητών ελληνικών ιδρυμάτων, καθώς και φορέων του κλάδου, όπως ο Σύνδεσμος Παραγωγών και Εμπόρων Λιπασμάτων (ΣΠΕΛ) και ο Ελληνικός Σύνδεσμος Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ). Η εκπαίδευση ενισχύει την πρακτική εφαρμογή των γεωργικών προτύπων, συνδέοντας την παραγωγικότητα με την ποιότητα και την ορθολογική διαχείριση των εισροών.
Η ελληνική αλυσίδα από το κριθάρι στη μπίρα
Το αποτύπωμα του προγράμματος αφορά και την οικονομική δραστηριότητα στην περιφέρεια. Την τελευταία πενταετία, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία προμηθεύτηκε κατά μέσο όρο 50.000 τόνους κριθαριού ετησίως, συνδέοντας ένα ευρύ δίκτυο αγροτών με τη βιομηχανική μεταποίηση. Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνα κοινωνικής απόδοσης επένδυσης (Social Return on Investment – SROI), που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, ο δείκτης κοινωνικής απόδοσης του προγράμματος διαμορφώθηκε σε 2,43:1. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε ευρώ που επένδυσε η εταιρεία στο πρόγραμμα υπολογίστηκαν 2,43 ευρώ κοινωνικής αξίας. Το αποτέλεσμα κινείται σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα που καταγράφονται σε δημοσιευμένες μελέτες επιτυχημένων προγραμμάτων συμβολαιακής καλλιέργειας του εξωτερικού.
Η αλυσίδα συμπληρώνεται από τα δύο ιδιόκτητα βυνοποιεία της εταιρείας, στη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα. Εκεί, το ελληνικό κριθάρι μετατρέπεται σε βύνη, η οποία αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή μπίρας. Σε συνδυασμό με το πρόγραμμα συμβολαιακής καλλιέργειας, οι εγκαταστάσεις αυτές υποστηρίζουν μια εγχώρια, καθετοποιημένη παραγωγική διαδρομή, που ξεκινά από την έρευνα και την επιλογή των ποικιλιών, περνά από το χωράφι και τη βυνοποίηση και καταλήγει στο τελικό προϊόν. Η σύνδεση της αγροτικής παραγωγής με τη μεταποίηση δημιουργεί ένα πλαίσιο συνεργασίας, στο οποίο η ποιότητα της πρώτης ύλης, η τεχνογνωσία και η σταθερότητα των προμηθειών αποκτούν κοινή σημασία για όλους τους κρίκους της αλυσίδας.
Η εμπειρία του προγράμματος αναδεικνύει πώς μια μακροχρόνια συνεργασία μεταξύ αγροτών και βιομηχανίας μπορεί να συνδυάσει την προβλεψιμότητα για τον παραγωγό με την επένδυση στην έρευνα, την τεχνολογική αναβάθμιση και την αειφορική διαχείριση. Για την Αθηναϊκή Ζυθοποιία, η διαδρομή του ελληνικού κριθαριού δεν εξαντλείται στην εξασφάλιση μιας πρώτης ύλης. Αποτελεί μέρος μιας παραγωγικής αλυσίδας που συνδέει την ελληνική γη και την αγροτική οικονομία με τη βιομηχανία μπίρας.