Τον κίνδυνο απότομης εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου, επισημαίνουν οικονομολόγοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, υπογραμμίζοντας σε ειδική ανάλυση ότι, έως τώρα, οι αγορές είχαν «μαξιλάρια» που απέτρεψαν μια οξεία πετρελαϊκή κρίση, τα οποία όμως εξαντλούνται όσο παραμένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο της ΕΚΤ από τους οικονομολόγους Lea Demuth, Ana-Simona Manu και Arthur Stalla-Bourdillon, παρά το γεγονός ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει μια πρωτοφανή διαταραχή στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αντέδρασαν αρχικά με απροσδόκητη αυτοσυγκράτηση. Η εξήγηση κρύβεται στην καλύτερη προετοιμασία των αγορών σε σύγκριση με το 2022. Ωστόσο, η προειδοποίηση είναι σαφής: τα περιθώρια στενεύουν επικίνδυνα.
Το παράδοξο της αγοράς πετρελαίου
Οι στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου 2026 οδήγησαν στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, διακόπτοντας τη διέλευση του 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σημειώνεται στην ανάλυση.
Αν και τα δίκτυα αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ μετρίασαν το πλήγμα, η καθαρή απώλεια αγγίζει τα 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (mb/d), δηλαδή το 14% της παγκόσμιας παραγωγής. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία είχε μειώσει την προσφορά μόλις κατά 1 mb/d (1%).
Βάσει των ιστορικών δεδομένων, ένα σοκ τέτοιου μεγέθους θα έπρεπε να είχε εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου έως και 105%. Ωστόσο, μέχρι τις αρχές Ιουνίου 2026, η τιμή διαμορφώθηκε περίπου στα $94 ανά βαρέλι, σημειώνοντας αύξηση μόλις 29% από τα προπολεμικά επίπεδα – μια αντίδραση σχεδόν πανομοιότυπη με εκείνη του 2022, παρά την τεράστια διαφορά στην κλίμακα της κρίσης.
Τα «μαξιλάρια»
Η ανάλυση της ΕΚΤ εντοπίζει τέσσερις βασικούς λόγους για αυτή τη συγκράτηση, οι οποίοι λειτούργησαν ως "μαξιλάρια ασφαλείας":
- Πλεόνασμα Προσφοράς: Σε αντίθεση με το 2022 που η αγορά ήταν ελλειμματική, το 2026 ξεκίνησε με πλεόνασμα 2,5 mb/d, χάρη στην παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου των ΗΠΑ και τη στροφή της Κίνας στα ηλεκτρικά οχήματα.
- Μγάλα αποθέματα: Τα παγκόσμια αποθέματα ήταν σημαντικά υψηλότερα. Η Κίνα, ειδικότερα, αύξησε τα αποθέματά της από τις 92 ημέρες κάλυψης το 2023 σε περίπου 115 ημέρες στις αρχές του 2026.
- Μειωμένη Ζήτηση: Η πτώση της κατανάλωσης στην Ασία, ειδικά στα πετροχημικά και στα καύσιμα αεροσκαφών στη Μέση Ανατολή, απορρόφησε μέρος των πιέσεων. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) αναμένει ετήσια πτώση της ζήτησης κατά 2%.
- Κρατική Παρέμβαση: Η συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα του IEA επισκίασε τα 182 εκατομμύρια βαρέλια του 2022.
Φυσικό αέριο: Απουσία επιθετικού ανταγωνισμού
Η εικόνα είναι παρόμοια και στο φυσικό αέριο. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ «πάγωσε» το 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), περίπου 110 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm). Αντίστοιχα, το 2022 η Ευρώπη έχασε 126 bcm ρωσικού αερίου μέσω αγωγών. Και στις δύο περιπτώσεις χάθηκε περίπου το 9% της συνδυασμένης ζήτησης Ευρώπης και Ασίας.
Η τιμή αναφοράς TTF στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 53% στα €49/MWh κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης, ενώ τα ιστορικά μοντέλα προέβλεπαν αύξηση της τάξης του 81%. Η διαφορά σε σχέση με το 2022 έγκειται στα εξής:
- Αφετηρία: Πριν τον πόλεμο στο Ιράν, οι τιμές κυμαίνονταν στα χαμηλά επίπεδα των €28-€40/MWh, καθώς η Ευρώπη είχε ήδη απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο και είχε γεμάτες αποθήκες. Το 2022, οι τιμές βρίσκονταν ήδη υπό πίεση στα €80-€90/MWh πριν την εισβολή.
- Απουσία «πολέμου προσφορών» με την Ασία: Το 2022, η Ευρώπη πλήρωνε αδρά για να εξασφαλίσει φορτία LNG από την Ασία. Το 2026, η ασιατική ζήτηση LNG μειώθηκε κατακόρυφα λόγω της ευελιξίας που προσέφερε η μετάβαση στον άνθρακα και το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα της Κίνας, μειώνοντας δραστικά τον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Οι κίνδυνοι της επόμενης ημέρας
Σύμφωνα με τους συντάκτες της ανάλυσης, το βασικό μάθημα από τη σύγκριση των δύο συρράξεων είναι ότι το μέγεθος μιας διαταραχής από μόνο του δεν καθορίζει τις τιμές.
Ωστόσο, η έκθεση προειδοποιεί ξεκάθαρα ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Το πρόσφατο κύμα στρατιωτικών χτυπημάτων τον Ιούλιο υπογραμμίζει τον κίνδυνο. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα εξαντλήσει σταδιακά τα «μαξιλάρια ασφαλείας» και θα αναγκάσει τις αγορές να εγκαταλείψουν τις ελπίδες για ταχεία επίλυση, αναζωπυρώνοντας βίαια τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές.
Στον αντίποδα, μια μόνιμη επαναλειτουργία της διέλευσης θα μπορούσε να πιέσει τις τιμές σημαντικά προς τα κάτω, επιταχύνοντας παράλληλα τη στροφή των καταναλωτών προς πιο αξιόπιστες, εναλλακτικές πηγές ενέργειας μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.