Παρά τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία της βιώσιμης ανάπτυξης, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω στους βασικούς δείκτες της ανακύκλωσης και της κυκλικής οικονομίας. Τα υψηλά ποσοστά ταφής απορριμμάτων, οι καθυστερήσεις στις αναγκαίες υποδομές και οι αδυναμίες του θεσμικού πλαισίου εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες ενός τομέα που θα μπορούσε να προσελκύσει επενδύσεις, να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο του Συνδέσμου Βιομηχανιών και Επιχειρήσεων Ανακύκλωσης και Ενεργειακής Αξιοποίησης Αποβλήτων (ΣΕΠΑΝ), Ανδρέα Λουκάτο, το βασικό πρόβλημα είναι ότι η κυκλική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως περιβαλλοντική υποχρέωση και όχι ως αναπτυξιακή πολιτική.
Στη συνέντευξή του στη «Σin», εξηγεί γιατί η χώρα εξακολουθεί να απέχει από τους ευρωπαϊκούς στόχους στην ανακύκλωση, ποιες μεταρρυθμίσεις απαιτούνται για να επιταχυνθεί η κυκλική μετάβαση και πώς η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορεί να μετατρέψει τα απόβλητα από πρόβλημα σε πολύτιμο παραγωγικό πόρο.
Στο 81% η ταφή απορριμμάτων
Πώς κρίνετε το επίπεδο της ανακύκλωσης στην Ελλάδα;
Το επίπεδο της ανακύκλωσης στην Ελλάδα παραμένει χαμηλό και σαφώς κάτω από τους ευρωπαϊκούς στόχους. Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένα και αποδεδειγμένα καλά παραδείγματα, κυρίως σε ρεύματα όπου η οργάνωση της ανακύκλωσης αποτελεί αμιγώς ευθύνη του ιδιωτικού τομέα, όπως τα λιπαντικά έλαια και τα απόβλητα ελαστικών. Εκεί, όπου υπάρχουν σαφείς κανόνες, ευθύνη και έλεγχος, τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα.
Αντίθετα, στα οικιακά και δημοτικά απόβλητα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Βρίσκεται μόλις στο 17% όταν ο μέσος όρος στο σύνολο χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσεγγίζει το 50%. Η διαχρονική καθυστέρηση στην ανάπτυξη υποδομών, με αποτέλεσμα η ταφή να παραμένει πολύ υψηλά στο 81%, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περιοριστεί κατά μέσο όρο στο 23%, και η ασάφεια αρμοδιοτήτων και ευθυνών μεταξύ συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης και Αυτοδιοίκησης υπονομεύουν την πρόοδο.
Στα υλικά συσκευασίας, η εισφοροδιαφυγή και η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των ελέγχων δημιουργούν αβεβαιότητα και αποθαρρύνουν επενδύσεις. Παράλληλα, η απουσία υποδομών επεξεργασίας βιοαποβλήτων, που αποτελούν μεγάλο μέρος των αστικών απορριμμάτων, συμπιέζει σημαντικά τα ποσοστά ανακύκλωσης.
Καταλύτης ανάπτυξης η κυκλική οικονομία
Η σημασία της κυκλικής οικονομίας δεν έχει αναδειχθεί δεόντως. Τι πιστεύετε;
Η κυκλική οικονομία, παρότι αναγνωρίζεται θεωρητικά ως στρατηγικός στόχος, δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί ουσιαστικά στο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας. Συχνά αντιμετωπίζεται ως περιβαλλοντική υποχρέωση και όχι ως μοχλός ανταγωνιστικότητας, επενδύσεων και βιομηχανικής ανασυγκρότησης.
Ο ΣΕΠΑΝ έχει σταθερά επισημάνει ότι η κυκλική οικονομία μπορεί να αποτελέσει καταλύτη ανάπτυξης, εφόσον συνδεθεί με παραγωγικές επενδύσεις, αξιοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών, δηλαδή υλικών από την ανακύκλωση, καθώς και ενεργειακή αξιοποίηση υπολειμμάτων. Ωστόσο, οι πολιτικές εφαρμογής παραμένουν αποσπασματικές και συχνά αναποτελεσματικές, με αποτέλεσμα να χάνεται πολύτιμος χρόνος.
Η ουσιαστική ανάδειξη της κυκλικής οικονομίας απαιτεί μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη, με σταθερό θεσμικό πλαίσιο, προβλεψιμότητα και ενίσχυση της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Μόνο έτσι θα αναδειχθεί η πραγματική της αξία για την οικονομία και το περιβάλλον.
Τι προτείνει ο ΣΕΠΑΝ για την ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας;
Ο ΣΕΠΑΝ προτείνει μια ολοκληρωμένη στρατηγική που βασίζεται στη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Κεντρικός άξονας είναι η ύπαρξη σταθερών και ξεκάθαρων κανόνων, με σαφή κατανομή ευθυνών και κόστους, ώστε οι επιχειρήσεις του κλάδου να μπορούν να λειτουργούν βάσει βιώσιμων επιχειρηματικών σχεδίων.
Παράλληλα, απαιτούνται ουσιαστικοί έλεγχοι για την αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής και την αποκατάσταση της ισονομίας στην αγορά. Η ταχεία ολοκλήρωση των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και οι αναγκαίες προσαρμογές στις μονάδες επεξεργασίας αποτελούν προϋπόθεση για τη μέγιστη δυνατή ανάκτηση υλικών.
Για τα υπολείμματα που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν, μπορεί να λειτουργήσει οργανωμένα η ενεργειακή αξιοποίηση, μεταξύ άλλων μέσω δευτερογενών καυσίμων σε ενεργοβόρες βιομηχανίες, υπό αυστηρές τεχνικές προδιαγραφές προστασίας του περιβάλλοντος. Τέλος, τεχνολογίες όπως η αεριοποίηση και η πυρόλυση μπορούν να συμβάλουν στην αξιοποίηση δύσκολων ρευμάτων αποβλήτων.
Καθυστερήσεις υποδομών
Καθυστερήσεις στις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων στην Αττική. Τι βλέπετε και τι προτείνετε;
Η κατάσταση στην Αττική είναι κρίσιμη, καθώς η Περιφέρεια παράγει περίπου το μισό των απορριμμάτων της χώρας. Οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των απαραίτητων υποδομών έχουν ως αποτέλεσμα τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από την ταφή.
Ο ΣΕΠΑΝ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι χωρίς την ολοκλήρωση των έργων στην Αττική, η συνολική επίδοση της χώρας στην ανακύκλωση δεν μπορεί να βελτιωθεί ουσιαστικά. Παράλληλα, η απουσία επαρκών μονάδων επεξεργασίας βιοαποβλήτων επιτείνει το πρόβλημα.
Υπάρχει ενδιαφέρον από τον ιδιωτικό τομέα για επενδύσεις, όμως το ασαφές θεσμικό πλαίσιο και οι διοικητικές καθυστερήσεις λειτουργούν αποτρεπτικά. Απαιτείται άμεση επιτάχυνση έργων, σαφής σύγχρονος σχεδιασμός και ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας, ώστε η Αττική να αποτελέσει οδηγό κυκλικής μετάβασης.
Προώθηση κυκλικής οικονομίας στην αυτοδιοίκηση
Μνημόνιο ΣΕΠΑΝ–ΕΝΠΕ και o ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τι σηματοδοτεί αυτή η συνεργασία;
Η υπογραφή του μνημονίου στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ ΣΕΠΑΝ και ΕΝΠΕ αποτελεί ένα ουσιαστικό και θεσμικό βήμα για την προώθηση της κυκλικής οικονομίας στις 13 Περιφέρειες της χώρας. Σηματοδοτεί τη βούληση για μετάβαση από τον αποσπασματικό σχεδιασμό σε μια οργανωμένη, συνεργατική προσέγγιση με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Στο πλαίσιο του μνημονίου, προβλέπονται δράσεις όπως η δημιουργία ομάδων εργασίας, η διοργάνωση ενημερωτικών ημερίδων, επιστημονικών συνεδρίων, κοινών εκστρατειών ενημέρωσης και η διαμόρφωση προτάσεων πολιτικής προς τα αρμόδια Υπουργεία. Στόχος είναι η ενίσχυση του ρόλου των Περιφερειών, ως φορέων αναπτυξιακού, χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, η ενημέρωση των πολιτών και η επιτάχυνση της κυκλικής μετάβασης με όφελος για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
Η αυτοδιοίκηση θεωρούμε ότι έχει σημαντικό ρόλο σε αυτήν την προσπάθεια. Με τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, η κυκλική οικονομία μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό αποτύπωμα στην περιφερειακή ανάπτυξη.
Δημήτρης Κυριακόπουλος