* Συνέντευξη στον Δημήτρη Κυριακόπουλο
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με απώλεια ανταγωνιστικότητας, υψηλό ενεργειακό κόστος και συρρίκνωση της παραγωγικής της βάσης, ο ελληνικός κλάδος ακολουθεί μια διαφορετική πορεία.
Με αυξημένες εξαγωγές, υψηλή παραγωγικότητα και σημαντική συμβολή στη μεταποίηση, ο κλάδος καταφέρνει να διατηρεί τη δυναμική του, επιβεβαιώνοντας ότι η εξωστρέφεια και οι επενδύσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις διεθνείς πιέσεις. Η εικόνα αυτή, ωστόσο, δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά και οι χρόνιες αδυναμίες του εγχώριου επιχειρηματικού περιβάλλοντος εξακολουθούν να περιορίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες των επιχειρήσεων.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών, Αλέξανδρος Κατραούζος, μιλά στη «Σin» για το πώς η ελληνική χημική βιομηχανία καταφέρνει να κινείται «κόντρα στο ρεύμα» της ευρωπαϊκής αγοράς. Επίσης, εστιάζει στις προοπτικές των ελληνικών εξαγωγών, στην παραγωγικότητα, που αποτελεί το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα της ελληνικής χημικής βιομηχανίας και στις πολιτικές που θεωρεί αναγκαίες ώστε η δυναμική αυτή να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.
Ποιες είναι οι μέχρι τώρα επιπτώσεις του πολέμου στον Κόλπο στην ελληνική χημική βιομηχανία. Πώς τις αντιμετωπίζετε και τι φοβάστε για τη συνέχεια;
Οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο στην ελληνική χημική βιομηχανία αποτυπώνονται κυρίως στην ένταση της αβεβαιότητας και στη διατάραξη των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων. Ήδη στην Ευρώπη παρατηρούνται πιέσεις και ελλείψεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως ήλιο, θείο και ουρία, γεγονός που επηρεάζει βιομηχανικές εφαρμογές, λιπάσματα, τεχνικά αέρια και επιμέρους παραγωγικές διαδικασίες. Η αστάθεια στην περιοχή δυσχεραίνει τη ναυσιπλοΐα, αυξάνει τους χρόνους παράδοσης και οδηγεί σε υψηλότερα ναύλα και ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Το αποτέλεσμα είναι πρόσθετο κόστος για τις επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά αδυνατούν να το μεταφέρουν εξ ολοκλήρου στην εφοδιαστική αλυσίδα, με συνέπεια να πιέζονται τα περιθώρια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάζονται και οι τελικές τιμές.
Οι ελληνικές εταιρείες ανταποκρίνονται με διαφοροποίηση προμηθευτών, καλύτερο προγραμματισμό αποθεμάτων και στενότερη παρακολούθηση των διεθνών αγορών. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα αξιοποίησης του Middle East Crisis Temporary State Aid Framework (METSAF), ενός προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο από την κρίση, το οποίο η Ελλάδα πρέπει να εξετάσει σοβαρά και να εφαρμόσει στοχευμένα για τη στήριξη της βιομηχανίας. Αυτό που μας ανησυχεί περισσότερο είναι μια παρατεταμένη κρίση που θα παγιώσει τις καθυστερήσεις, θα αυξήσει περαιτέρω το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης και θα πλήξει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής και ελληνικής παραγωγής.
Ο φιλόδοξος στόχος
Στη Γενική Συνέλευση του ΣΕΧΒ έγινε λόγος για πορεία «κόντρα στο ρεύμα», υπό την έννοια της ανάπτυξης του κλάδου στην Ελλάδα, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαπιστώνεται συρρίκνωση. Πώς αυτός ο ομολογουμένως φιλόδοξος στόχος μπορεί να επιτευχθεί;
Η πορεία «κόντρα στο ρεύμα» δεν είναι εύκολη, αλλά μπορεί να επιτευχθεί εφόσον η ανθεκτικότητα του κλάδου μετατραπεί σε οργανωμένη βιομηχανική στρατηγική. Η ελληνική χημική βιομηχανία, με σκληρή προσπάθεια και χάρη κυρίως στον εξαγωγικό της χαρακτήρα, κατάφερε το 2025 να αυξήσει τις εξαγωγές της κατά 3%, τη στιγμή που οι συνολικές εξαγωγές της χημικής βιομηχανίας στην Ε.Ε. μειώθηκαν. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει δυναμική, αλλά όχι περιθώριο εφησυχασμού.
Η διατήρηση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας απαιτεί στοχευμένες πολιτικές για να περιοριστεί ο κίνδυνος απώλειας παραγωγής και επενδύσεων. Χρειάζεται πληρέστερη αξιοποίηση της αντιστάθμισης έμμεσου κόστους του EU ETS, πιο ανταγωνιστικά benchmarks, μείωση του κόστους άνθρακα χωρίς εγκατάλειψη των στόχων απανθρακοποίησης και χρησιμοποίηση του πλαισίου CISAF για την καθαρή βιομηχανία. Παράλληλα απαιτούνται σταθερό κανονιστικό περιβάλλον, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, επενδύσεις σε καινοτομία και ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού. Μόνο έτσι η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει την ευελιξία, την ποιότητα και την εξωστρέφεια του κλάδου και να αναπτυχθεί σε μια Ευρώπη που σήμερα συρρικνώνεται.
Τρίτος εξαγωγικός κλάδος
Η χημική βιομηχανία έχει αξιόλογο κομμάτι στις ελληνικές εξαγωγές. Βλέπετε προοπτικές ανάπτυξής τους και ποια στρατηγική θα έφερνε τα επιθυμητά αποτελέσματα;
Aποτελούμε τον 3ο εξαγωγικό κλάδο της οικονομίας μας με τα 2/3 των εξαγωγών να απευθύνονται στην ΕΕ και το υπόλοιπο σε τρίτες χώρες. Η τάση είναι ανοδική και προς τις δυο βασικές κατηγορίες προορισμών, αλλά μεγαλύτερη προοπτική διακρίνουμε προς τη δεύτερη. Αυτό οφείλεται στο ότι αποτελούμε την εγγύτερη ηπειρωτική χώρα της ΕΕ σε αναδυόμενες αγορές της Ασίας και Αν.Αφρικής και διαθέτουμε εξαγωγικούς λιμένες. Τα προϊόντα μας με την ευρωπαϊκή σφραγίδα του αυστηρότερου κανονιστικού πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος και του καταναλωτή αντιμετωπίζονται ως premium και προτιμώνται όταν δεν απέχουν σημαντικά σε βασικούς εμπορικούς όρους (τιμές, χρόνους παράδοσης) από άλλες επιλογές.
Επίσης επιχειρήσεις-μέλη μας έχουν προσβάσεις σε εμπόλεμες τρίτες χώρες που θα αξιοποιηθούν όποτε τελειώσουν οι διενέξεις και αρθούν εμπόδια και κυρώσεις. Η μεγέθυνση των επιχειρήσεων μας μέσω συνεργασιών και στοχευμένων χρηματοδοτικών εργαλείων θα τις καταστήσει ακόμη περισσότερο διεθνώς ανταγωνιστικές και ανθεκτικές σε εξωγενείς διαταραχές και πολιτικές προστατευτισμού. Η στρατηγική αυτή ενισχύει όχι μόνο το εθνικό εμπορικό ισοζύγιο, αλλά και το ευρωπαϊκό που πλήττεται τελευταία από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κύριες βιομηχανικές χώρες της ΈΕ.
Τρείς άξονες προβλημάτων
Ποια αξιολογείτε ως τα σημαντικότερα προβλήματα του κλάδου και τι προτείνετε για την άμβλυνσή τους;
Τα σημαντικότερα προβλήματα του κλάδου εντοπίζονται σήμερα σε τρεις αλληλένδετους άξονες. Πρώτον, το υψηλό ενεργειακό κόστος, το οποίο για την ελληνική χημική βιομηχανία παραμένει ιδιαίτερα επιβαρυντικό, τόσο σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσο και, ακόμη περισσότερο, με οικονομίες εκτός Ευρώπης. Για την άμβλυνσή του απαιτείται πληρέστερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών εργαλείων, όπως η αντιστάθμιση έμμεσου κόστους του EU ETS και το πλαίσιο CISAF, ώστε να στηριχθούν η παραγωγή και οι επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Δεύτερον, το αυξημένο κανονιστικό και διοικητικό κόστος, το οποίο συνδέεται όχι μόνο με την πολυπλοκότητα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, αλλά και με γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, καθώς και με την ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών και της δημόσιας διακυβέρνησης.
Η Ευρώπη έχει πλέον αναγνωρίσει την ανάγκη απλοποίησης της νομοθεσίας, όμως η διαδικασία πρέπει να προχωρήσει ταχύτερα και ουσιαστικότερα, χωρίς έκπτωση στην προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος. Τρίτον, η γεωπολιτική αστάθεια και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, που αυξάνουν το κόστος πρώτων υλών, μεταφοράς και ασφαλίστρων. Πρόσθετη πρόκληση αποτελούν οι διεθνείς τάσεις προστατευτισμού και δασμών, που επιβαρύνουν το εμπόριο και τους τελικούς χρήστες. Οι εξελίξεις αυτές θα έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις και απαιτούν επαναπροσδιορισμό στρατηγικής. Σε κάθε περίπτωση, η χημική βιομηχανία πρέπει να παραμείνει αποφασιστικός πάροχος λύσεων για την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η.. συνταγή της παραγωγικότητας
Ο ΣΕΒ έχει θέσει ως κεντρικό του στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας στην εργασία, καθώς η Ελλάδα εμφανίζει σημαντική υστέρηση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια ώρα η παραγωγικότητα στον κλάδο σας είναι πολλαπλάσια του ελληνικού μέσου όρου. Υπάρχει κάποια… συνταγή, της οποίας η εφαρμογή θα έπρεπε να γενικευτεί;
Η παραγωγικότητα εργασίας στον κλάδο μας είναι 2,7 φορές υψηλότερη του εθνικού μέσου όρου, την ίδια στιγμή που οι χημικές ουσίες και προϊόντα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες κατηγορίες των ελληνικών εξαγωγών, συμβάλλοντας το 2025 στο 5,9% της συνολικής τους αξίας. Παρά τις σημαντικές προκλήσεις από το αυξημένο ενεργειακό κόστος και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, ο κλάδος της χημικής βιομηχανίας στην Ελλάδα παραμένει θεμέλιο της μεταποίησης και κρίσιμος για τη στρατηγική αυτονομία. Για να συνεχίσει να αυξάνεται το ΑΕΠ, πρέπει να ενισχυθεί τόσο η συμμετοχή της μεταποίησης στην οικονομία όσο και η παραγωγικότητα, κάτι που απαιτεί συντονισμένη συνεργασία επιχειρήσεων και Πολιτείας.
Από την πλευρά τους, οι επιχειρήσεις οφείλουν να επενδύσουν σε τεχνολογία, R&D, AI και σε μεγαλύτερη κλίμακα μέσω συνεργασιών ή συγχωνεύσεων, κάτι που αποτελεί ήδη προτεραιότητα για τις εταιρείες του κλάδου μας. Από την πλευρά της, η Πολιτεία πρέπει να διασφαλίσει απλούστερο και σταθερότερο ρυθμιστικό σύστημα, ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, υποστήριξη των ιδιωτικών επενδύσεων και στοχευμένες δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές όπου είναι απαραίτητο.