Στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ οδηγείται η πιο άμεση μέχρι σήμερα σύγκρουση γύρω από την ανεξαρτησία της Fed, καθώς οι δικαστές θα εξετάσουν σήμερα, Τετάρτη την προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να απομακρύνει τη διοικήτρια της Fed, Λίζα Κουκ, μια υπόθεση με βαριές θεσμικές και οικονομικές προεκτάσεις.
Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ επιχείρησε τον Αύγουστο, μέσω ανάρτησης στα social media, να αποπέμψει τη Λίζα Κουκ, την πρώτη μαύρη γυναίκα που υπηρέτησε ποτέ στο Διοικητικό Συμβούλιο της Fed. Ο πρόεδρος επικαλέστηκε καταγγελίες για στεγαστική απάτη, τις οποίες η Κουκ αρνείται κατηγορηματικά.
Η Κουκ, διορισμένη από τον Τζο Μπάιντεν, προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι ο νόμος επιτρέπει την απομάκρυνση μέλους της Fed μόνο «για σπουδαίο λόγο». Το ερώτημα που καλείται πλέον να απαντήσει το Ανώτατο Δικαστήριο είναι αν ο πρόεδρος μπορεί να απολύει μέλη της κεντρικής τράπεζας κατά βούληση ή αν η Fed παραμένει θεσμικά θωρακισμένη από πολιτικές παρεμβάσεις.
Η ανεξαρτησία της Fed θεωρείται εδώ και δεκαετίες βασικός πυλώνας της αμερικανικής οικονομικής σταθερότητας, επιτρέποντας στην κεντρική τράπεζα να καθορίζει τα επιτόκια με γνώμονα τον πληθωρισμό και την απασχόληση και όχι τις εκάστοτε πολιτικές πιέσεις. Μέχρι σήμερα, κανένας πρόεδρος δεν έχει αποπέμψει μέλος της Fed από την ίδρυσή της το 1913.
Τον Μάιο, το Ανώτατο Δικαστήριο είχε αφήσει σαφείς αιχμές υπέρ της προστασίας της Fed, σημειώνοντας σε απόφασή του ότι πρόκειται για έναν «μοναδικά δομημένο, ημι-ιδιωτικό θεσμό» με «διακριτή ιστορική παράδοση». Παρότι επέτρεψε τότε απομακρύνσεις αξιωματούχων από άλλους οργανισμούς, όπως το Εθνικό Συμβούλιο Εργασιακών Σχέσεων, φρόντισε να εξαιρέσει ρητά τη Fed.
Ωστόσο, η εικόνα περιπλέκεται από μια παράλληλη υπόθεση. Τον προηγούμενο μήνα, οι δικαστές άκουσαν επιχειρήματα σχετικά με την προσπάθεια του Τραμπ να απομακρύνει τη Ρεμπέκα Σλότερ από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC), επίσης ανεξάρτητο όργανο που έχει συσταθεί από το Κογκρέσο. Στην υπόθεση αυτή, το συντηρητικό 6-3 του Δικαστηρίου έδειξε έτοιμο να ανατρέψει τον νόμο που περιορίζει την προεδρική εξουσία απομάκρυνσης στελεχών της FTC, εξέλιξη που αυξάνει την αβεβαιότητα και για τη Fed.
Στο επίκεντρο της νομικής διαμάχης βρίσκεται το άρθρο 10 του Νόμου περί Ομοσπονδιακής Τράπεζας, το οποίο προβλέπει ότι τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου υπηρετούν 14ετή θητεία, εκτός αν απομακρυνθούν νωρίτερα «για σπουδαίο λόγο». Ο νόμος δεν ορίζει με ακρίβεια τι συνιστά «σπουδαίο λόγο», με τη νομολογία να τον περιορίζει σε περιπτώσεις ανεπάρκειας, αμέλειας καθήκοντος ή κακόβουλης συμπεριφοράς.
Οι δικηγόροι της Κουκ υποστηρίζουν ότι πρέπει να υπάρχει «ουσιαστικός έλεγχος» στην εξουσία του προέδρου, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά κάθε διοικητής της Fed θα μπορούσε να απομακρύνεται με προσχηματικές κατηγορίες.
Ήδη, τον Σεπτέμβριο, η ομοσπονδιακή δικαστής Τζία Κομπ μπλόκαρε την απόπειρα αποπομπής, κρίνοντας ότι οι κατηγορίες περί στεγαστικής απάτης δεν πληρούν το κριτήριο του «σπουδαίου λόγου». Το Εφετείο της Ουάσιγκτον απέρριψε επίσης την έφεση του Λευκού Οίκου με απόφαση 2-1. Το Ανώτατο Δικαστήριο θα εξετάσει τώρα αν θα «παγώσει» ή όχι την απόφαση της Κομπ, επιτρέποντας προσωρινά την απομάκρυνση της Κουκ όσο συνεχίζεται η κύρια δίκη.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της παρουσίας ενός απρόσμενου προσώπου στην αίθουσα. Ο πρόεδρος της Fed, Τζερόμ Πάουελ αναμένεται να παραστεί αυτοπροσώπως στην ακροαματική διαδικασία, μια εξαιρετικά σπάνια κίνηση που υπογραμμίζει τη σημασία της υπόθεσης.
Σύμφωνα με πηγές, όλα τα μέλη της Fed έχουν ταχθεί υπέρ της Κουκ, ενώ δεκάδες πρώην κεντρικοί τραπεζίτες και οικονομολόγοι έχουν εκφράσει δημόσια τη στήριξή τους στην ανεξαρτησία της τράπεζας.
Οι δικηγόροι της Κουκ υποστηρίζουν ότι οι κατηγορίες περί απάτης αποτελούν πρόσχημα και ότι ο πραγματικός στόχος είναι η απομάκρυνσή της λόγω της στάσης της στη νομισματική πολιτική. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε περάσει μεγάλο μέρος του περασμένου έτους ασκώντας έντονες πιέσεις στον Πάουελ για μείωση των επιτοκίων.
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω στις 9 Ιανουαρίου, όταν το υπουργείο Δικαιοσύνης κίνησε ποινική έρευνα και εξέδωσε κλητεύσεις προς τη Fed σχετικά με την κατάθεση του Πάουελ στη Γερουσία για τις δαπανηρές ανακαινίσεις των κεντρικών γραφείων της τράπεζας στην Ουάσιγκτον.
Η ακροαματική διαδικασία πραγματοποιείται μόλις μία εβδομάδα πριν την επόμενη συνεδρίαση της Fed για τα επιτόκια, στις 28 Ιανουαρίου. Οι αγορές αναμένουν ότι η κεντρική τράπεζα θα διατηρήσει αμετάβλητη τη νομισματική της πολιτική, μετά τις τρεις μειώσεις επιτοκίων του περασμένου φθινοπώρου, με τη Λίζα Κουκ να συμμετέχει κανονικά στη συνεδρίαση.