Με το διαβατήριο στο χέρι έμειναν δεκάδες Έλληνες επιστήμονες που ζήτησαν να επιστρέψουν να εργαστούν στην Ελλάδα, αλλά το πρόγραμμα «Trust your Stars» που θα χρηματοδοτούσε την επιστροφή τους, καταργήθηκε!
Πρόκειται για μια εξέλιξη κόλαφο για την κυβερνητική πολιτική που είχε επενδύσει –αλλά μόνο επικοινωνιακά- στην ανακοπή της φυγής Ελλήνων στο εξωτερικό και τον επαναπατρισμό τους.
Μάλιστα μέσω, κυβερνητικού «ερευνητικού» φορέα υποστηρίζει κατά καιρούς ότι το brain drain έδωσε τη θέση του στο «brain regain», αλλά πρόκειται για ανακοινώσεις χωρίς να στηρίζονται σε επίσημα στοιχεία.
Το αποκορύφωμα είναι η ακύρωση του προγράμματος «Trust your Stars», το οποίο ανέδειξε το έγκυρο διεθνές περιοδικό Politico, καταφέρνοντας ένα ισχυρό πλήγμα στο κυβερνητικό αφήγημα.
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα συνολικού ύψους 80 εκατ. ευρώ που χρηματοδοτούνταν από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα χρηματοδοτούσε την επιστροφή Ελλήνων επιστημόνων από το εξωτερικό.
Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να καταθέσουν προτάσεις και συνολικά υποβλήθηκαν 1.241 αιτήσεις, εκ των οποίων επιλέχθηκαν οι 145. Όμως υπήρξαν καθυστερήσεις και 13 μήνες μετά την υποβολή των προτάσεων και έπειτα από σειρά αντιδράσεων για την καθυστέρηση, τα αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν στις 22 Ιουλίου 2025.
Ακολούθησε κύμα ενστάσεων από όσους δεν είχαν επιλεγεί. Περίπου 203 αιτήσεις αμφισβήτησης κατατέθηκαν, ενώ ερευνητές έθεσαν υπό αμφισβήτηση τη διαδικασία αξιολόγησης και ορισμένοι κατέφυγαν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης ανακοίνωσε ότι περίπου 40 εκατ. ευρώ είχαν ήδη καταβληθεί και ότι το υπόλοιπο ποσό θα διατεθεί έως το τέλος του 2029. Ακολούθησαν αντιδράσεις και οι ερευνητές ζητούσαν να πληροφορηθούν τι είχε συμβεί με τη χρηματοδότηση και γιατί το πρόγραμμα δεν είχε προχωρήσει.
Όμως τον Μάιο, τα υπουργεία Παιδείας και Οικονομικών ανακοίνωσαν την αφαίρεση του «Trust your Stars» από το ΤΑΑ και τη διοχέτευση των 80 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση άλλων έργων.
Ο λόγος της διακοπής του προγράμματος που επικαλέστηκε η κυβέρνηση, είναι ότι δεν ήταν πλέον δυνατό να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα εντός των χρονικών ορίων που έθετε ο ευρωπαϊκός μηχανισμός και τα διαθέσιμα κονδύλια, σύμφωνα με το υπουργείο, κατευθύνθηκαν σε άλλες δράσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και του υπουργείου Παιδείας, επομένως δεν υπήρξε απώλεια ευρωπαϊκών πόρων.
Με το διαβατήριο στο χέρι
Το Politico φιλοξενεί και δήλωση του αναπληρωτή καθηγητή Ιστορίας της Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πέτρου Μπούρα-Βαλλιανάτου, ο οποίος είχε συγκροτήσει ομάδα περίπου 25 νέων επιστημόνων από χώρες όπως η Βρετανία και η Γερμανία, με σκοπό να εργαστούν στην Ελλάδα πάνω σε έρευνα για τα φάρμακα που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο και την πιθανή αξιοποίηση αυτής της γνώσης για σύγχρονες φαρμακευτικές εφαρμογές.
Η ακύρωση του προγράμματος ήρθε πριν οι ερευνητές μετακινηθούν στην Ελλάδα. Ο ίδιος θεωρεί ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι, όπως υποστηρίζει, κανένας κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν συναντήθηκε με τους ενδιαφερόμενους για να εξηγήσει τι είχε συμβεί.
Ο Μπούρας-Βαλλιανάτος επέστρεψε ο ίδιος στην Ελλάδα το 2022, έπειτα από 15 χρόνια στο Εδιμβούργο, κυρίως επειδή ήθελε να μεγαλώσει τα παιδιά του στη χώρα του. Παρά τη δική του θετική εμπειρία, εκτιμά ότι οι συνθήκες για μια μαζική επιστροφή επιστημόνων δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί.
«Δεν υπήρξε σοβαρή πολιτική από το ελληνικό κράτος για να επιστρέψουν οι επιστήμονές του», υποστηρίζει.
