Η Ελλάδα έχει καταβάλει σημαντικές προσπάθειες τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση του εκπαιδευτικού της συστήματος, την αναβάθμιση της ποιότητας της διδασκαλίας και της μάθησης, καθώς και τη στήριξη των σχολείων στην αντιμετώπιση προκλήσεων ισότητας, όπως αναφέρει μελέτη του ΟΟΣΑ για την εκπαίδευση στη χώρα.
Παράλληλα, σημειώνεται πως αυτές οι προσπάθειες λαμβάνουν χώρα σε ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από μια ιστορικά συγκεντρωτική δομή διακυβέρνησης, επίμονους περιορισμούς πόρων και την ανάγκη ενίσχυσης της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων σε όλα τα επίπεδα του συστήματος. Βασισμένη σε στοιχεία από διεθνείς πηγές δεδομένων, εθνικά έγγραφα πολιτικής και συνεντεύξεις με ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων, η παρούσα Ανασκόπηση Εκπαιδευτικής Πολιτικής παρέχει μια αξιολόγηση του ελληνικού σχολικού συστήματος και προσδιορίζει συγκεκριμένες προτεραιότητες πολιτικής για τη στήριξη της συνολικής βελτίωσής του.
Η έκθεση καλύπτει την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με εστιασμένη ανάλυση σε πέντε βασικούς τομείς: τη σχολική αυτονομία, το εκπαιδευτικό επάγγελμα, την προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα (ΠΕΦ) και την ψηφιακή εκπαίδευση. Κατά την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα για την αποκέντρωση επιλεγμένων αρμοδιοτήτων στα σχολεία, την εισαγωγή νέων πλαισίων αξιολόγησης εκπαιδευτικών και επαγγελματικής ανάπτυξης, καθώς και την επέκταση της πρόσβασης στην προσχολική αγωγή. Μια εθνική ψηφιακή στρατηγική και σχετικές προσπάθειες επέτρεψαν επίσης την ευρύτερη πρόσβαση σε ψηφιακά εργαλεία. Παρά τις προόδους αυτές, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις που σχετίζονται με την τοπική θεσμική ικανότητα, την κατακερματισμένη διακυβέρνηση, την περιορισμένη στοχευμένη ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών στις παιδαγωγικές πρακτικές και την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στην πράξη.
Ενίσχυση της σχολικής αυτονομίας, της ηγεσίας και της τοπικής ικανότητας
Την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα εισήγαγε σημαντικά στοιχεία σχολικής αυτονομίας μέσω της εσωτερικής αξιολόγησης των σχολείων, του σχεδιασμού βελτίωσης της σχολικής μονάδας και των νέων ηγετικών ρόλων. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις σηματοδοτούν μια σταδιακή στροφή προς ένα πιο συμμετοχικό μοντέλο σχολικής διακυβέρνησης. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα παραμένει ένα από τα πιο συγκεντρωτικά συστήματα στον ΟΟΣΑ σε τομείς όπως η διαχείριση προσωπικού, ο προϋπολογισμός και η εφαρμογή του προγράμματος σπουδών. Τα σχολεία έχουν περιορισμένη διακριτική ευχέρεια να προσαρμόζουν τους πόρους στις τοπικές ανάγκες, ενώ οι αρμοδιότητες διακυβέρνησης μεταξύ κεντρικών φορέων, περιφερειακών δομών και υπηρεσιών υποστήριξης είναι συχνά κατακερματισμένες. Οι διευθυντές των σχολείων διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην παιδαγωγική βελτίωση, ωστόσο πολλοί αντιμετωπίζουν βαρύ διοικητικό φόρτο, άνιση προετοιμασία για τις ηγετικές τους ευθύνες και περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένη επαγγελματική ανάπτυξη.
Προτεραιότητα πολιτικής: Ενίσχυση της σχολικής ηγεσίας και οικοδόμηση τοπικής ικανότητας για βελτίωση. Αυτό απαιτεί την αποσαφήνιση των ρόλων και των αρμοδιοτήτων μεταξύ των φορέων, τη σταδιακή επέκταση της εξουσίας λήψης αποφάσεων των σχολείων και την ενίσχυση της προετοιμασίας και της συνεχιζόμενης κατάρτισης της ηγεσίας. Τα ισχυρότερα επαγγελματικά πρότυπα για τους διευθυντές και οι πιο συνεκτικές δομές υποστήριξης θα είναι απαραίτητα στοιχεία.
Στήριξη του εκπαιδευτικού επαγγέλματος και ευθυγράμμιση της αξιολόγησης
Οι εκπαιδευτικοί αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της μεταρρυθμιστικής ατζέντας της Ελλάδας. Η δημιουργία νέων ρόλων (όπως μέντορες και συντονιστές), ο αυξημένος αριθμός μόνιμων διορισμών και το πρόσφατα εισαχθέν σύστημα αξιολόγησης εκπαιδευτικών αποτελούν σημαντικά βήματα για την αναβάθμιση του επαγγέλματος. Ωστόσο, λόγω των δημογραφικών πιέσεων, το σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, ενώ η συμμετοχή σε επαγγελματική μάθηση υψηλής ποιότητας παραμένει περιορισμένη. Το νέο σύστημα αξιολόγησης παρέχει μια πολλά υποσχόμενη βάση, αλλά απαιτεί πολλούς πόρους και δεν έχει ακόμη συνδεθεί συστηματικά με την επαγγελματική μάθηση των εκπαιδευτικών ή τις διαδικασίες σχολικής βελτίωσης. Επιπλέον, η Ελλάδα δεν διαθέτει επί του παρόντος ένα ευρέως αναγνωρισμένο πλαίσιο που να ορίζει τη διδασκαλία υψηλής ποιότητας.
Προτεραιότητα πολιτικής: Ευθυγράμμιση της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών με την επαγγελματική μάθηση και τη σταδιοδρομία. Ένα εθνικό πλαίσιο ικανοτήτων για εκπαιδευτικούς και διευθυντές θα αποσαφήνιζε τις προσδοκίες σε διαφορετικά στάδια της καριέρας και θα καθοδηγούσε τις βελτιώσεις στην επαγγελματική ανάπτυξη και την αξιολόγηση.
Βελτίωση της πρόσβασης και της ποιότητας στην Προσχολική Εκπαίδευση
Η επέκταση της υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης για παιδιά ηλικίας τεσσάρων ετών και άνω αποτελεί σημαντικό επίτευγμα. Το νέο πρόγραμμα σπουδών προσφέρει σαφέστερη παιδαγωγική κατεύθυνση, ωστόσο ο τομέας παραμένει κατακερματισμένος: οι υπηρεσίες για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών εμπίπτουν σε πολλαπλές δομές διακυβέρνησης, η πρόσβαση ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των δήμων και οι μηχανισμοί διασφάλισης ποιότητας είναι ανομοιόμορφοι.
Προτεραιότητα πολιτικής: Επέκταση της πρόσβασης και της ποιότητας στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα. Η Ελλάδα θα πρέπει να ενισχύσει την παιδαγωγική ποιότητα, να βελτιώσει τις δομικές συνθήκες για την υποστήριξη της μάθησης και να αναπτύξει μια συνεκτική στρατηγική για την ενοποίηση των υπηρεσιών για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών.
Προώθηση της ουσιαστικής χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών
Η Ελλάδα έχει επενδύσει ουσιαστικά σε ψηφιακές υποδομές, πλατφόρμες και εκπαιδευτικούς πόρους. Εντούτοις, η χρήση των ψηφιακών εργαλείων στην καθημερινή πρακτική της τάξης φαίνεται να παραμένει περιορισμένη και άνιση. Οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν ποικίλα επίπεδα αυτοπεποίθησης στην ψηφιακή παιδαγωγική, ενώ η αξιολόγηση των ψηφιακών πρωτοβουλιών δεν είναι ακόμη συστηματική.
Προτεραιότητα πολιτικής: Προώθηση της ουσιαστικής χρήσης των ψηφιακών εργαλείων στη διδασκαλία και τη μάθηση. Η Ελλάδα θα πρέπει να ενισχύσει τις ψηφιακές ικανότητες των εκπαιδευτικών, να βελτιώσει την ισότιμη πρόσβαση σε υποδομές και να διασφαλίσει ότι τα ψηφιακά εργαλεία ευθυγραμμίζονται με τους στόχους του προγράμματος σπουδών.
Συμπέρασμα: Δέσμευση για συνεκτική μεταρρύθμιση
Η ανασκόπηση υπογραμμίζει την ισχυρή δέσμευση της Ελλάδας για τη λήψη αποφάσεων βάσει δεδομένων και τη βελτίωση της ποιότητας και της ισότητας στην εκπαίδευση. Για να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των μεταρρυθμίσεων, αυτές θα πρέπει να ιεραρχηθούν και να υποστηριχθούν από ισχυρές στρατηγικές εφαρμογής. Ένα συνεκτικό πλαίσιο που ευθυγραμμίζει την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, τη σχολική αξιολόγηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό θα είναι απαραίτητο για να μεταφραστούν οι μεταρρυθμίσεις σε βελτιωμένα μαθησιακά αποτελέσματα.