Αυξημένη συχνότητα και ένταση παρουσιάζουν τους τελευταίους μήνες τα κατολισθητικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, με ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά να καταγράφονται στην Ήπειρο, το Ιόνιο, την Ηλεία και τη Μεσσηνία. Οι επιστήμονες της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) επισημαίνουν ότι η κλιματική κρίση επηρεάζει δραστικά το μορφολογικό ανάγλυφο της χώρας, καθιστώντας την έγκαιρη επιστημονική παρέμβαση κρίσιμο παράγοντα για την πολιτική προστασία.
Κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ έχουν ήδη μεταβεί σε περιοχές όπως Ήπειρος, Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Ηλεία, Μεσσηνία, Μετέωρα και Νάξο, προγραμματίζοντας άμεσες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των σοβαρών κατολισθήσεων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, η έξαρση των γεωδυναμικών φαινομένων οφείλεται σε συνδυασμό φυσικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, με βασικό στοιχείο τη γεωλογική δομή της χώρας, η οποία χαρακτηρίζεται από εδάφη χαμηλής συνεκτικότητας και υψηλής ευπάθειας σε αποσάθρωση.
«Το έντονο ανάγλυφο με τις απότομες κλίσεις των πρανών δημιουργεί φυσικές συνθήκες αστάθειας, οι οποίες πλέον ενεργοποιούνται βίαια λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι παρατεταμένες βροχοπτώσεις οδηγούν σε κορεσμό του εδάφους και αύξηση της πίεσης των υδάτων, με αποτέλεσμα την εκδήλωση κατολισθήσεων και καθιζήσεων μεγάλης κλίμακας», εξηγεί ο γενικός διευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις από πυρκαγιές και πλημμύρες
Ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του ΕΚΠΑ, Μανώλης Βασιλάκης, περιγράφει μια «αλυσιδωτή αντίδραση» που ξεκινά από τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, συνεχίζεται με πλημμύρες και καταλήγει σε κατολισθήσεις. Όπως επισημαίνει, οι πυρκαγιές αποδυναμώνουν το έδαφος, καθιστώντας το πιο επιρρεπές σε αποκολλήσεις και κατολισθήσεις όταν ακολουθούν έντονες βροχοπτώσεις ή σεισμική δραστηριότητα.
Η φύση των κατολισθήσεων ποικίλλει ανά περιοχή. Στην Ήπειρο, για παράδειγμα, οι γεωλογικοί σχηματισμοί φλύσχη παρουσιάζουν αυξημένη ευπάθεια σε κορεσμό από νερό, ενώ σε βραχώδεις περιοχές με ρωγματώσεις η συνδυαστική δράση ακραίων καιρικών φαινομένων και σεισμών ευνοεί την αποκόλληση βράχων.
Από τη διαχείριση στην πρόληψη
Η ΕΑΓΜΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση των γεωκινδύνων απαιτεί μετάβαση από την καθαρά αντιδραστική διαχείριση στην πρόληψη. Η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ) της Αρχής, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, επεμβαίνει άμεσα στις πληγείσες περιοχές, καταγράφει και αξιολογεί τα φαινόμενα, και παρέχει καθοδήγηση στις Αρχές για την προστασία των πολιτών.
«Η λειτουργία της ΟΑΠ μας επιτρέπει να προλάβουμε την επέκταση των φαινομένων, δίνοντας άμεσες οδηγίες για την ελάφρυνση των συνεπειών και τη διασφάλιση της πρόσβασης», επισημαίνει ο κ. Γκούτης. Οι ενέργειες περιλαμβάνουν επιτόπια αυτοψία, εκτίμηση επικινδυνότητας και τεχνική συμβουλευτική προς τους αρμόδιους φορείς.
Σύγχρονα εργαλεία και δορυφορική παρατήρηση
Η πρόληψη απαιτεί επίσης αξιοποίηση σύγχρονων μέσων παρατήρησης, όπως δορυφόρους, drones και laser scanners. «Με την παρακολούθηση των επιφανειακών αλλαγών των πετρωμάτων και τη διαχρονική μελέτη των επικίνδυνων σημείων, μπορούμε να προτείνουμε έργα υποδομής που θα προλάβουν τις κατολισθήσεις», τονίζει ο κ. Βασιλάκης.
Οι ειδικοί καταλήγουν ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα πραγματικότητα γεωκινδύνων, όπου η κλιματική κρίση αυξάνει την ένταση και τη συχνότητα των κατολισθήσεων. Η επιστημονική τεκμηρίωση και η πρόληψη αποτελούν πλέον αναγκαία εργαλεία για την προστασία της ζωής, της περιουσίας και της δημόσιας ασφάλειας.
