Όταν ένα κυβερνών κόμμα αρχίζει να αναζητά σωτηρία στη χαρισματική προσωπικότητα του επόμενου ηγέτη και όχι μια νέα πολιτική πρόταση, συνήθως σημαίνει ότι έχει εξαντλήσει τα υπόλοιπα χαρτιά του. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σήμερα στη Βρετανία. Η σαρωτική επανεμφάνιση του Άντι Μπέρναμ δεν σηματοδοτεί αλλαγή πολιτικής των Εργατικών, αλλά μόνο του προσώπου που την εκπροσωπεί.
Ο Άντι Μπέρναμ επέστρεψε στο βρετανικό Κοινοβούλιο με μια εκλογική νίκη που ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια μιας απλής αναπληρωματικής εκλογής. Στο εσωτερικό των Εργατικών, πολλοί αντιμετωπίζουν πλέον τον πρώην δήμαρχο του Μάντσεστερ ως τον πιθανότερο διάδοχο του Κιρ Στάρμερ στην πρωθυπουργία, καθώς η δημοτικότητα της κυβέρνησης συνεχίζει να υποχωρεί.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο Μπέρναμ δεν εμφανίζεται με μια διαφορετική πολιτική πλατφόρμα. Δεν προτείνει μια συνολική ανατροπή της οικονομικής ή κοινωνικής στρατηγικής των Εργατικών, ούτε αποκηρύσσει τις βασικές επιλογές του Στάρμερ. Οι διαφορές τους υπάρχουν, αλλά δεν είναι τέτοιες ώστε να μιλά κανείς για δύο διαφορετικά σχέδια διακυβέρνησης.
Κι όμως, όλο και περισσότεροι βουλευτές πιστεύουν ότι αυτό ίσως να μην έχει ιδιαίτερη σημασία. Η εκτίμησή τους είναι ότι το πρόβλημα του κόμματος δεν βρίσκεται τόσο στις πολιτικές του, όσο στην αδυναμία του να πείσει ότι μπορεί να εμπνεύσει ξανά τους ψηφοφόρους. Ο Μπέρναμ θεωρείται πιο άμεσος, πιο φυσικός στον δημόσιο λόγο και, κυρίως, πιο πειστικός όταν μιλά για τις περιοχές της χώρας που αισθάνονται ότι η ανάπτυξη σταμάτησε στο Λονδίνο.
Δεν είναι τυχαίο ότι η πολιτική του ταυτότητα χτίστηκε μακριά από το Ουέστμινστερ.
Ο πολιτικός που έγινε σύμβολο του βρετανικού Βορρά
Τα τελευταία εννέα χρόνια, ως δήμαρχος του ευρύτερου Μάντσεστερ, ο Μπέρναμ καλλιέργησε την εικόνα ενός πολιτικού που συγκρούεται με την κεντρική εξουσία, όταν θεωρεί ότι αδικούνται οι περιφέρειες.
Στην πανδημία ήρθε σε ευθεία αντιπαράθεση με την κυβέρνηση, διεκδικώντας περισσότερη οικονομική στήριξη για την περιοχή του, ενώ εκείνη την περίοδο απέκτησε και το προσωνύμιο «Βασιλιάς του Βορρά».
Στη θητεία του επανέφερε τα αστικά λεωφορεία υπό δημόσιο έλεγχο, καθιέρωσε το ανώτατο εισιτήριο των δύο λιρών και προώθησε ένα μοντέλο τοπικής διακυβέρνησης που έδινε μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες των πόλεων εκτός Λονδίνου.
Αυτή η διαδρομή του επιτρέπει σήμερα να εμφανίζεται ως πολιτικός του «έξω κόσμου» και όχι ως ακόμη ένα πρόσωπο του πολιτικού μηχανισμού της πρωτεύουσας.
Τα προβλήματα, όμως, δεν αλλάζουν ηγέτη
Η αλλαγή προσώπου δεν συνεπάγεται αυτόματα και αλλαγή των συνθηκών. Όποιος κι αν βρεθεί στην Ντάουνινγκ Στριτ, θα κληθεί να διαχειριστεί μια οικονομία που παραμένει στάσιμη, ένα δημόσιο χρέος που περιορίζει τις επιλογές της κυβέρνησης, ένα Εθνικό Σύστημα Υγείας που χρειάζεται διαρκώς περισσότερη χρηματοδότηση και μια κοινωνία στην οποία η φορολογική επιβάρυνση αποτελεί μόνιμη πηγή δυσαρέσκειας.
Ταυτόχρονα, η συνεχής άνοδος του αντιμεταναστευτικού Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ ασκεί πίεση τόσο στους Συντηρητικούς, όσο και στους Εργατικούς, μετατοπίζοντας συνολικά το πολιτικό κέντρο βάρους της χώρας.
Ο ίδιος ο Μπέρναμ έχει παρουσιάσει ορισμένες προτεραιότητες, όπως μεγαλύτερη αποκέντρωση, περισσότερη κοινωνική κατοικία, χαμηλότερη φορολογία για μικρές επιχειρήσεις και επαναφορά ορισμένων υπηρεσιών υπό δημόσιο έλεγχο. Ωστόσο, μέχρι στιγμής το πολιτικό του αφήγημα στηρίζεται περισσότερο στην ανάγκη μιας διαφορετικής σχέσης ανάμεσα στους πολίτες και την εξουσία, παρά σε ένα εκτενές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.
Η επικράτησή του στην περιφέρεια Μέικερφιλντ ήταν τόσο καθαρή ώστε προκάλεσε αμέσως πολιτικές αναταράξεις. Ο Μπέρναμ συγκέντρωσε σχεδόν το 55% των ψήφων απέναντι σε 13 αντιπάλους, ξεπερνώντας αθροιστικά όλους τους υπόλοιπους υποψηφίους και αφήνοντας πολύ πίσω το Reform UK.
Για πολλούς βουλευτές των Εργατικών, αυτό το αποτέλεσμα αποτελεί ένδειξη ότι διαθέτει μια εκλογική δυναμική που σήμερα λείπει από τον Στάρμερ. Οι πιέσεις προς τον πρωθυπουργό αναμένεται να ενταθούν, παρότι ο ίδιος δηλώνει αποφασισμένος να παραμείνει στην ηγεσία και προειδοποιεί ότι μια εσωκομματική αναμέτρηση θα οδηγούσε το κόμμα σε περίοδο παρατεταμένης αστάθειας.
Το μεγάλο πείραμα
Η περίπτωση του Άντι Μπέρναμ ίσως αποτελέσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολιτικά πειράματα στη σύγχρονη Βρετανία. Αν τελικά αναλάβει την ηγεσία της κυβέρνησης, θα επιχειρήσει να αποδείξει ότι ένα διαφορετικό πολιτικό ύφος μπορεί να ανατρέψει μια φθίνουσα πορεία, ακόμη και όταν η βασική πολιτική κατεύθυνση παραμένει σχεδόν αμετάβλητη.
Αν πετύχει, θα έχει επιβεβαιώσει ότι στην εποχή της πολιτικής εικόνας το πρόσωπο μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερο από το πρόγραμμα.
Αν όχι, οι Εργατικοί θα διαπιστώσουν ότι η φθορά μιας κυβέρνησης δύσκολα αντιμετωπίζεται μόνο με την αλλαγή του ανθρώπου που βρίσκεται στο βήμα.
Α.Ν