Μια έντονα άνιση κατανομή εσόδων στο παγκόσμιο εμπόριο φυσικών προϊόντων φέρνει στο φως πρόσφατη έκθεση της UNCTAD. Αν και η Αφρική και η Λατινική Αμερική φιλοξενούν τα δύο τρίτα της παγκόσμιας βιοποικιλότητας, η συμμετοχή τους στην αγορά παραμένει περιθωριακή, την ώρα που η συνολική αξία του κλάδου αγγίζει τα 3,8 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν με σαφήνεια το τεράστιο χάσμα μεταξύ φυσικού πλούτου και οικονομικού οφέλους. Οι χώρες της Αφρικής αποσπούν μόλις το 3% των παγκόσμιων εξαγωγών, ενώ η Λατινική Αμερική περιορίζεται στο 11%. Στον αντίποδα, η Ευρώπη συγκεντρώνει τη μερίδα του λέοντος, ελέγχοντας σχεδόν το 49% των συνολικών εξαγωγών.
Η παγίδα της μεταποίησης και οι δασμοί
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στον έλεγχο της μεταποίησης και της επεξεργασίας των πρώτων υλών. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες διοχετεύουν στην αγορά φτηνές ανεπεξέργαστες ύλες, με αποτέλεσμα η προστιθέμενη αξία να δημιουργείται στη Δύση, όπου πραγματοποιείται η τυποποίηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το αραβικό κόμμι, το οποίο οι αφρικανικές χώρες εξάγουν έναντι 2,28 δολαρίων το κιλό, αλλά στη συνέχεια αναγκάζονται να το επανεισάγουν μεταποιημένο στην τιμή των 6,50 δολαρίων το κιλό. Παράλληλα, οι μικροί παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το δυσβάσταχτο κόστος των πιστοποιήσεων, αλλά και με υψηλούς εισαγωγικούς δασμούς, οι οποίοι στα φυσικά υποκατάστατα του πλαστικού φτάνουν έως και το 16,1%.
Κυκλική οικονομία: Το επιτυχημένο παράδειγμα της Κένυας
Ως διέξοδος απέναντι σε αυτό το αδιέξοδο προβάλλει η τοπική αξιοποίηση των πόρων μέσα από μοντέλα κυκλικής οικονομίας.
Στην Κένυα, για παράδειγμα, ένα πρωτοποριακό εγχείρημα κατάφερε να μετατρέψει 3.300 τόνους φύλλων ανανά —που μέχρι πρότινος καίγονταν ως απορρίμματα— σε πολύτιμους πόρους. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία οδήγησε στην παραγωγή 100 τόνων υφαντικών ινών και 800 τόνους λιπάσματος, μετατρέποντας μια περιβαλλοντική επιβάρυνση σε βιώσιμη πηγή εσόδων για τη μεταποιητική αλυσίδα της περιοχής.