Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να μπλοκάρει την αποπομπή της διοικήτριας της Fed, Λίζα Κουκ, αποτελεί σημαντική νίκη για την ανεξαρτησία της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας. Ωστόσο, το δικαστήριο απέφυγε να καθορίσει σαφώς υπό ποιες προϋποθέσεις ένας πρόεδρος μπορεί να απομακρύνει μέλος της κεντρικής τράπεζας, αφήνοντας «παράθυρο» νέας σύγκρουσης με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τη Fed εισέρχεται σε νέα φάση, μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που εμπόδισε την άμεση αποπομπή της διοικήτριας της Fed, Λίζα Κουκ, αλλά ταυτόχρονα άφησε σημαντικά νομικά ζητήματα ανοιχτά.
Με οριακή πλειοψηφία 5-4, οι δικαστές έκριναν ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραβίασε τη νόμιμη διαδικασία όταν επιχείρησε να απομακρύνει την Κουκ, χωρίς προηγουμένως να της δώσει τη δυνατότητα να απαντήσει στις κατηγορίες που είχαν διατυπωθεί εναντίον της.
Η υπόθεση αφορά ισχυρισμούς περί παραπλανητικών στοιχείων σε στεγαστικό δάνειο, τους οποίους η Κουκ απορρίπτει κατηγορηματικά. Μέχρι σήμερα δεν έχει απαγγελθεί σε βάρος της καμία ποινική κατηγορία.
Ανεξαρτησία με αστερίσκους
Παρά την ήττα του στο Ανώτατο Δικαστήριο, ο Τραμπ εμφανίστηκε αποφασισμένος να συνεχίσει την προσπάθεια απομάκρυνσης της Κουκ. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χαρακτήρισε την απόφαση «καθαρά διαδικαστική» και δήλωσε ότι θα προχωρήσει άμεσα στις κατάλληλες ενέργειες, ώστε –όπως υποστήριξε– «κάποιος που έχει διαπράξει παρατυπίες να μη λαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις για την ευημερία των Ηνωμένων Πολιτειών».
Η στάση του επιβεβαιώνει ότι η σύγκρουση γύρω από τη Fed παραμένει κεντρικό στοιχείο της οικονομικής του πολιτικής, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα ασκήσει πιέσεις υπέρ χαμηλότερων επιτοκίων και μεγαλύτερου πολιτικού ελέγχου στην κεντρική τράπεζα.
Η απόφαση πάντως θεωρείται σημαντική, επειδή το Ανώτατο Δικαστήριο αναγνώρισε εκ νέου τη μακρόχρονη παράδοση πολιτικής ανεξαρτησίας της Fed. Στο σκεπτικό της απόφασης γίνεται αναφορά στις ιστορικές χρηματοπιστωτικές κρίσεις των ΗΠΑ και επισημαίνεται ότι ακόμη και η υποψία πολιτικής παρέμβασης στη νομισματική πολιτική μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την οικονομία.
Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, προειδοποίησε ότι η αποδοχή της θέσης της κυβέρνησης θα επέτρεπε στον εκάστοτε πρόεδρο να απομακρύνει οποιοδήποτε μέλος της Fed οποιαδήποτε στιγμή, χωρίς προειδοποίηση και χωρίς ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο. Όπως σημείωσε, μια τέτοια ερμηνεία θα μετέτρεπε τη θεσμική προστασία των μελών της Fed σε μια απλή σχέση εργασίας που θα εξαρτιόταν αποκλειστικά από τη βούληση του προέδρου.
Παράλληλα, το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε και το επιχείρημα της κυβέρνησης, ότι τα δικαστήρια δεν έχουν δικαίωμα να εξετάζουν αποφάσεις αποπομπής αξιωματούχων της Fed.
Τα κρίσιμα ερωτήματα έμειναν αναπάντητα
Παρότι η Κουκ διατηρεί προσωρινά τη θέση της, η απόφαση δεν καθορίζει ποιες ακριβώς προϋποθέσεις συνιστούν «σπουδαίο λόγο» («for cause») που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την απομάκρυνση ενός μέλους της Fed. Οι δικαστές δεν αξιολόγησαν ούτε την ουσία των καταγγελιών εις βάρος της, επισημαίνοντας ότι δεν είχε προηγηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία ακρόασης.
Στην απόφασή τους διευκρίνισαν ότι, το εάν ο πρόεδρος μπορεί τελικά να απομακρύνει την Κουκ θα εξαρτηθεί από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης και από τη νομική αξιολόγησή τους σε μεταγενέστερο στάδιο. Με άλλα λόγια, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε μόνο το διαδικαστικό σκέλος της υπόθεσης, αφήνοντας το ουσιαστικό ζήτημα για το μέλλον.
Αρκετοί συνταγματολόγοι και ειδικοί στη λειτουργία της Fed εκτιμούν ότι η υπόθεση απέχει πολύ από την ολοκλήρωσή της.
Ο ειδικός στη διακυβέρνηση της Fed στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, Πίτερ Κόντι-Μπράουν, θεωρεί ότι, αντί να αποθαρρύνει τις πολιτικές παρεμβάσεις, η απόφαση μπορεί τελικά να ενθαρρύνει νέες προσπάθειες επιρροής της κεντρικής τράπεζας. Όπως υποστήριξε, η υπόθεση δεν έχει τελειώσει και το Ανώτατο Δικαστήριο ουσιαστικά μετέθεσε τη σύγκρουση στο μέλλον.
Από την πλευρά της, η καθηγήτρια Νομικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Κάθριν Τζατζ, εκτιμά ότι η ανεξαρτησία της Fed καθίσταται πλέον πιο εύθραυστη, ιδιαίτερα επειδή το ίδιο δικαστήριο εξέδωσε παράλληλα άλλη απόφαση, που ενισχύει σημαντικά τις εξουσίες του προέδρου απέναντι σε άλλες ανεξάρτητες ομοσπονδιακές αρχές.
Σύμφωνα με την ίδια, η Fed εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή θεσμική προστασία, όμως στο εξής θα χρειαστεί να τεκμηριώνει ακόμη πιο πειστικά γιατί η ιδιαίτερη ανεξαρτησία της αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας.
Μετά την ανακοίνωση της απόφασης, η Λίζα Κουκ χαιρέτισε την ετυμηγορία, υπογραμμίζοντας ότι αυτή υπερασπίζεται μια θεμελιώδη αρχή της οικονομικής διακυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως ανέφερε, η απόφαση επιβεβαιώνει ότι η Fed πρέπει να λαμβάνει τις αποφάσεις της αποκλειστικά με βάση τα οικονομικά δεδομένα και την ανεξάρτητη κρίση των στελεχών της, χωρίς πολιτικές πιέσεις ή εκφοβισμό.
Η υπόθεση, ωστόσο, δεν θεωρείται λήξασα. Αντίθετα, η διατύπωση της απόφασης αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων νομικών συγκρούσεων, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη προαναγγείλει ότι θα επιχειρήσει εκ νέου να κινηθεί κατά της Κουκ αξιοποιώντας τα περιθώρια που άφησε το Ανώτατο Δικαστήριο.