Τέσσερα βασικά υλικά —αλεύρι, γάλα, αυγά και βούτυρο— αρκούν για να φτιαχτεί ένα αγαπημένο και καθημερινό για πολλούς ευρωπαίους γεύμα. Τηγανίτες στην Ελλάδα, Pfannkuchen στη Γερμανία, Palatschinken στην Αυστρία, Naleśniki στην Πολωνία.
Αυτά ακριβώς τα τέσσερα προϊόντα αξιοποίησε ο ερευνητικός δημοσιογραφικός οργανισμός CORRECTIV.Europe για να δημιουργήσει τον Pancake Index, έναν δείκτη που συγκρίνει το κόστος τους με το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών σε 28 ευρωπαϊκές χώρες για τη δεκαετία 2016-2026.
Τα ευρήματα δείχνουν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών:
-
Απώλεια αγοραστικής δύναμης σε 12 χώρες: Σε 12 από τις 28 χώρες οι καταναλωτές αγοράζουν σήμερα λιγότερα pancakes σε σχέση με το 2016, καθώς οι αυξήσεις στις τιμές των συγκεκριμένων τροφίμων ξεπέρασαν την άνοδο των εισοδημάτων.
-
Η κορυφή και η βάση της κατάταξης: Πρώτη βρίσκεται πλέον η Αυστρία, όπου ένα άτομο με το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα μπορεί να αγοράσει υλικά για 18,25 pancakes, ενώ στην τελευταία θέση βρίσκεται η Βόρεια Μακεδονία, με δυνατότητα αγοράς που περιορίζεται στα 2,75 pancakes.
-
Η υποχώρηση της Γερμανίας: Η Γερμανία, που το 2016 βρισκόταν στην πρώτη θέση, υποχώρησε δέκα χρόνια αργότερα στην τρίτη, επειδή το κόστος των τεσσάρων υλικών αυξήθηκε ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Η σύγκριση αυτή δείχνει ότι η προσιτότητα των τροφίμων εξαρτάται πρωτίστως από το ύψος του διαθέσιμου εισοδήματος και δευτερευόντως από την τιμή στο ράφι του σούπερ μάρκετ.
Οι αιτίες των ανατιμήσεων και η πίεση στη μεσαία τάξη
Η άνοδος του κόστους διατροφής συνδέεται με έναν συνδυασμό παραγόντων: τις διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες μετά την πανδημία, την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, την εκτόξευση του ενεργειακού κόστους που επιβάρυνε παραγωγή, μεταποίηση και μεταφορές, αλλά και την κλιματική αλλαγή που πιέζει την αγροτική παραγωγή. Στη διαμόρφωση των τελικών τιμών επιδρούν επίσης οι συνθήκες ανταγωνισμού, τα εταιρικά κέρδη και η διαπραγματευτική ισχύς των μεγάλων αλυσίδων λιανικής.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στα χαμηλά εισοδήματα. Μιλώντας στο CORRECTIV.Europe, η Άννα Βιντούμπα, εκπρόσωπος της γερμανικής κοινωνικής οργάνωσης SoVD, επισημαίνει ότι η ακρίβεια πλήττει πλέον ευρύτερα τμήματα της μεσαίας τάξης, αναγκάζοντας πολλούς πολίτες να περικόπτουν δαπάνες για τρόφιμα. Όπως προειδοποιεί, η υποβάθμιση της ποιότητας ή της ποσότητας της διατροφής επιβαρύνει την υγεία, περιορίζει τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και την κοινωνική συμμετοχή, και μπορεί να παγιώσει συνθήκες όπου η φτώχεια περνά από γενιά σε γενιά.
Τι παρεμβάσεις εφαρμόζει η ΕΕ και τι ζητούν οι ειδικοί
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αξιοποιεί εργαλεία που αφορούν τόσο την παραγωγή όσο και τη λειτουργία της αγοράς:
-
Αγροτικές επιδοτήσεις μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).
-
Ενίσχυση της διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών και δικαιότερους κανόνες στις εμπορικές συναλλαγές, ώστε να ενδυναμωθεί η θέση των παραγωγών στην εφοδιαστική αλυσίδα και να αποτυπώνεται καθαρότερα πώς μοιράζονται κόστος και κέρδη μεταξύ αγροτών, μεταποιητών, διανομέων και λιανεμπορίου.
-
Μέτρα στήριξης για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
Ωστόσο, δεν ισχύει ενιαίο ευρωπαϊκό πλαφόν στις τιμές των τροφίμων και παραμένει αβέβαιο κατά πόσο τα σημερινά μέτρα αρκούν για αισθητή πτώση των τιμών στα σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα με ειδικούς, χρειάζονται επιπλέον κινήσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, την υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή και τη στοχευμένη ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών, ώστε εκατομμύρια Ευρωπαίοι να εξασφαλίζουν επαρκή και ποιοτική διατροφή χωρίς να θυσιάζουν άλλες βασικές ανάγκες.