Η Σερβία γυρίζει σελίδα μετά από 14 έτη. Η πολιτική κυριαρχία και διακυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) αποτελεί πλέον παρελθόν. Μια εκλογική αναμέτρηση, που έλαβε χαρακτήρα εθνικού δημοψηφίσματος, σφράγισε την κατάρρευση του παλιού καθεστώτος.
Στις μεγάλες πόλεις, όπως το Βελιγράδι, το Νις και το Νόβι Σαντ, χιλιάδες πολίτες ξεχύθηκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν την αλλαγή, με τους πρωταγωνιστές της νίκης να δηλώνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πως «Η Σερβία είναι και επίσημα ελεύθερη».
Από την τραγωδία στη μαζική εξέγερση
Η αφετηρία της πολιτικής ανατροπής εντοπίζεται την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση της τσιμεντένιας μαρκίζας στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στοίχισε τη ζωή 16 ανθρώπων. Το δυστύχημα αυτό συνδέθηκε άμεσα από την κοινή γνώμη με τις κακοτεχνίες της ανακαίνισης και την εκτεταμένη κυβερνητική διαφθορά, καθώς ο ίδιος ο Πρόεδρος είχε προβάλει ιδιαίτερα το συγκεκριμένο έργο.
Όπως σημειώνει η αναλύτρια Χελένα Ιβάνοφ από το think tank Henry Jackson Society, το συμβάν λειτούργησε ως η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Αυτό που ξεκίνησε από τις πανεπιστημιουπόλεις ως εβδομαδιαία διαμαρτυρία με αίτημα την απονομή δικαιοσύνης, εξελίχθηκε σε πανεθνικό μέτωπο.
Δικαστές, ηθοποιοί, αγρότες και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα συνενώθηκαν με τους φοιτητές, συγκροτώντας ένα οριζόντιο κίνημα βάσης.
Η πορεία προς τις κάλπες και η κατάρρευση του καθεστώτος
Οι πολιτικές αναταράξεις ανάγκασαν τον Πρωθυπουργό της χώρας σε παραίτηση ήδη από τον Ιανουάριο του 2025 , με σκοπό την αποσυμπίεση της κρίσης. Ωστόσο, η δυναμική δεν αναχαιτίστηκε:
-
Τον Μάρτιο του 2025, το Βελιγράδι φιλοξένησε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία της Σερβίας.
-
Η οργάνωση του κινήματος βασίστηκε σε φοιτητικές συνελεύσεις (plenums), διατηρώντας μια δομή χωρίς μεμονωμένους ηγέτες.
-
Όταν προκηρύχθηκαν οι πρόωρες εκλογές, η νεολαία είχε ήδη εκπαιδεύσει τους πολίτες για την περιφρούρηση της εκλογικής διαδικασίας και την αποτροπή νοθείας.
Η πτώση του καθεστώτος αποτυπώθηκε συμβολικά στο κέντρο της πρωτεύουσας, μπροστά από το Κοινοβούλιο. Το λεγόμενο «Τσάτσιλαντ» —ο καταυλισμός υποστηρικτών του Βούτσιτς που παρέμενε στο Πάρκο των Πιονιέρων για 18 μήνες— διαλύθηκε εν μέσω συνθημάτων.
Παρά τις αρχικές προσπάθειες του Βούτσιτς να κατευνάσει τους διαδηλωτές, η ρητορική του σκλήρυνε στην πορεία, κατηγορώντας τους για απόπειρα αποσταθεροποίησης.
Ακόμα και κατά την παραδοχή της ήττας του, έκανε λόγο για παρέμβαση αμερικανικών εξωθεσμικών κέντρων και ευρωπαϊκών κρατών, ενώ προειδοποίησε τους οπαδούς του ότι η νέα κατάσταση πραγμάτων δεν θα μακροημερεύσει.
Ποιοι απαρτίζουν τη «Φοιτητική Λίστα»
Το ψηφοδέλτιο «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» εφάρμοσε μια πρωτότυπη τακτική: παρότι οι φοιτητές σχεδίασαν και διηύθυναν την εκστρατεία, δεν συμπεριέλαβαν τους εαυτούς τους ανάμεσα στους 250 υποψηφίους, κρίνοντας ότι η κοινή γνώμη θα προτιμούσε πρόσωπα με επαγγελματική και κοινωνική εμπειρία.
Επικεφαλής του ψηφοδελτίου τέθηκε ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας από το Νόβι Σαντ, ο οποίος τόνισε ότι αποκαθίστανται στην κοινωνία οι βασικές δημοκρατικές αξίες.
Από τους εκλεγμένους βουλευτές (που εκτιμώνται σε τουλάχιστον 135 έδρες), ξεχωρίζουν προσωπικότητες από διάφορους χώρους:
-
Ντέγιαν Μπόντιρογκα (θέση 24): Παλαίμαχος διεθνής μπασκετμπολίστας.
-
Ντέγιαν Σόσκιτς (θέση 27): Πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας, το όνομα του οποίου συζητείται έντονα για την ηγεσία της κυβέρνησης.
-
Τιχομίρ Στάνιτς (θέση 8): Γνωστός ηθοποιός.
-
Νίκολα Μίκιτς (θέση 46): Καλλιτέχνης της όπερας.
-
Πλήθος πανεπιστημιακών και ακαδημαϊκών.
Το κυβερνητικό πρόγραμμα των 11 σημείων
Η νέα πλειοψηφία καλείται να εφαρμόσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων που συνέταξε η φοιτητική νεολαία. Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν:
-
Καταπολέμηση της διαφθοράς μέσω της συγκρότησης ειδικής αστυνομικής υπηρεσίας με δικαιοδοσία συλλήψεων.
-
Κάθαρση στο Υπουργείο Εσωτερικών και απομάκρυνση στελεχών που συνδέονται με καταστολή ή με το οργανωμένο έγκλημα.
-
Ανεξαρτητοποίηση των ΜΜΕ και απελευθέρωση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης από την κυβερνητική κηδεμονία.
-
Τερματισμό του κομματικού διορισμού διοικήσεων στις δημόσιες επιχειρήσεις.
Αν και οι ίδιοι οι φοιτητές δεν κατέλαβαν υπουργικούς ή βουλευτικούς θώκους, παραμένουν ο ρυθμιστής των εξελίξεων. Έχουν καταστήσει σαφές ότι θα ασκούν συνεχή έλεγχο στα πρόσωπα που υιοθέτησαν την ατζέντα τους, διασφαλίζοντας ότι η θεσμική εκπροσώπηση θα μείνει πιστή στις διεκδικήσεις των δρόμων.