Εξαντλούνται τα «μαξιλάρια» της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, που επέτρεψαν να κρατηθούν υπό έλεγχο οι τιμές μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ προαναγγέλλει συνεχείς επιθέσεις στο Ιράν μέχρι να εγκαταλείψει τις προσπάθειές του για έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και η τιμή του μπρεντ έχει αυξηθεί κατά 13%, στα 86 δολ. το βαρέλι τα τελευταία 24ωρα, μετά την κατάρρευση της συμφωνίας για εκεχειρία.
Σε ανάλυσή του, το ΔΝΤ εξηγεί γιατί η μεγαλύτερη αναταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου εδώ και δεκαετίες δεν έχει εκτοξεύσει τις τιμές στα ύψη. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, αποκόπτοντας περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης. Όμως, παρά το αρχικό άλμα στις τιμές κατά την έναρξη του πολέμου, το αργό σύντομα σταθεροποιήθηκε στο εύρος των 90 έως 100 δολαρίων ανά βαρέλι, επίπεδο πολύ χαμηλότερο από αυτό που πολλοί φοβούνταν.
Μέχρι τα τέλη Μαΐου, περισσότερα από 1,1 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού –ποσότητα που ισοδυναμεί με περίπου 10 ημέρες τυπικής παγκόσμιας κατανάλωσης– δεν είχαν φτάσει στην αγορά. Το έλλειμμα αυτό ξεπέρασε σε μέγεθος τις επιπτώσεις του πετρελαϊκού σοκ του 1973, του πολέμου Ιράν-Ιράκ και του Πολέμου του Κόλπου.
Πώς απορροφήθηκε το σοκ
Πώς όμως το παγκόσμιο σύστημα απορρόφησε μια διαταραχή τέτοιας κλίμακας; Όπως εξηγούν οι αναλυτές του ΔΝΤ, πριν από την κλιμάκωση του πολέμου υπήρχε ήδη ένα πλεόνασμα προσφοράς περίπου 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, προσφέροντας ένα αρχικό προβάδισμα. Επιπλέον, την περίοδο Μαρτίου-Μαΐου, τρεις βασικοί παράγοντες λειτούργησαν σαν «μαξιλάρι», καλύπτοντας το κενό προσφοράς:
- Συμπίεση της ζήτησης: Οι υψηλότερες τιμές μείωσαν την κατανάλωση, ειδικά στην Ασία, στρέφοντας τις οικονομίες σε εναλλακτικές επιλογές, όπως ο άνθρακας και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ζήτηση για μεταφορές αποδείχθηκε πιο άκαμπτη, εν μέρει λόγω ανώτατων ορίων στις τιμές των καυσίμων, επιδοτήσεων και φορολογικών ελαφρύνσεων.
- Αύξηση της παραγωγής: Η παραγωγή εκτός του Κόλπου αυξήθηκε περισσότερο από το αναμενόμενο, κατά σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πάνω από τα επίπεδα του 2025, με τις ΗΠΑ, τη Βενεζουέλα, τη Γουιάνα και τη Ρωσία να ηγούνται αυτής της αύξησης.
- Άντληση αποθεμάτων: Το εκτιμώμενο έλλειμμα των περίπου 4 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως (για το διάστημα Μαρτίου-Μαΐου) αντιμετωπίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με τη μείωση των παγκόσμιων αποθεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών αποθεμάτων της Κίνας και των στρατηγικών εφεδρειών.
Τα περιθώρια αντοχής εξαντλούνται
Πριν από την πιο πρόσφατη κλιμάκωση των εντάσεων, η προοπτική μιας συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για το άνοιγμα των Στενών είχε οδηγήσει σε απότομη πτώση των τιμών. Ωστόσο, η ανάκαμψη δεν θα είναι άμεση, ακόμη και αν πάψουν οι εχθροπραξίες. Οι εκτιμήσεις του κλάδου δείχνουν ότι θα χρειαστούν δύο έως τρεις μήνες για να επαναληφθεί ένα σημαντικό μερίδιο των ροών πετρελαίου μετά το πλήρες άνοιγμα της πλωτής οδού. Παράλληλα, υπάρχει η ανησυχία ότι η παρατεταμένη διακοπή παραγωγής θα μπορούσε να προκαλέσει μόνιμες απώλειες στην παραγωγή, ειδικά όπου η χρηματοδότηση για την επανεκκίνηση των γεωτρήσεων είναι περιορισμένη.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, ωστόσο, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι ότι ο χώρος ελιγμών που προστάτευσε την αγορά έχει πλέον συρρικνωθεί. Η πλεονάζουσα ικανότητα έχει χρησιμοποιηθεί, η ζήτηση έχει ήδη συμπιεστεί και τα αποθέματα έχουν μειωθεί σημαντικά, πλησιάζοντας τα ελάχιστα λειτουργικά όρια. Αν δεν αναπληρωθούν τα αποθέματα, ο κόσμος θα ξεκινήσει από πολύ πιο αδύναμη θέση όταν χτυπήσει το επόμενο σοκ.
Μαθήματα για τις κυβερνήσεις
Το ΔΝΤ υπογραμμίζει τρία κρίσιμα συμπεράσματα για τις κυβερνήσεις:
- Τα αποθέματα έχουν σημασία: Η αναπλήρωσή τους είναι απολύτως απαραίτητη για την προετοιμασία απέναντι σε μελλοντικά σοκ.
- Ανάγκη διαφοροποίησης: Η εξάρτηση από ένα και μόνο στρατηγικό πέρασμα αφήνει την παγκόσμια οικονομία βαριά εκτεθειμένη. Η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας –συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών– είναι εξίσου σημαντική με τη διαφοροποίηση των οδών εφοδιασμού.
- Στοχευμένη και προσωρινή στήριξη: Η υποστήριξη προς τους καταναλωτές πρέπει να κατευθύνεται στους πιο ευάλωτους και να είναι προσωρινή. Αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να προστατευθούν οι κρατικοί προϋπολογισμοί, αλλά και να διατηρηθούν τα «μηνύματα των τιμών» που ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση και την ενεργειακή απόδοση.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η ευελιξία των ενεργειακών αγορών και οι άμεσες πολιτικές παρεμβάσεις αγόρασαν χρόνο για την παγκόσμια οικονομία, αλλά απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες για την αύξηση της ανθεκτικότητας προκειμένου να αποτραπεί η αποσταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας από μελλοντικά πετρελαϊκά σοκ.
