Έναν χρόνο πριν, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν και ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς μοιράζονταν ένα γεύμα με μπουρέκ σε φούρνο της Σουμπότιτσα στη βόρεια Σερβία, σχεδιάζοντας συμφωνίες για το πετρέλαιο και την ενέργεια. Η κυριαρχία τους έμοιαζε αδιαμφισβήτητη.
Σήμερα, οι δύο ισχυροί άνδρες της Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης βρίσκονται ηττημένοι. Ο Όρμπαν υπέστη εκλογικό σοκ τον Απρίλιο από το κόμμα Tisza του Πέτερ Μάγιαρ, ενώ στη Σερβία ένα νεανικό φοιτητικό κίνημα με μόλις δύο χρόνια ζωής σάρωσε στις βουλευτικές εκλογές, εξασφαλίζοντας ευρεία πλειοψηφία.
Σύμφωνα με ανάλυση του ανταποκριτή του BBC, Νικ Θορπ, η παράλληλη κατάρρευση των δύο συστημάτων εξουσίας δεν είναι συμπτωματική. Οι Σέρβοι φοιτητές δεν άντλησαν μόνο έμπνευση από την ουγγρική ανατροπή, αλλά εφάρμοσαν συγκεκριμένη τεχνογνωσία για την περιφρούρηση της εκλογικής διαδικασίας.
Η τραγωδία στο Νόβι Σαντ ως πολιτικός καταλύτης
Η αφετηρία του σερβικού κινήματος καταγράφηκε την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ κατέρρευσε οδηγώντας στο θάνατο 16 ανθρώπους. Οι καταγγελίες για διαφθορά και κακοδιαχείριση μετέτρεψαν τη λαϊκή οργή σε αίτημα δικαιοσύνης,δίνοντας στους φοιτητές την αφορμή για μαζική κινητοποίηση.
Το φονικό δυστύχημα ξεσκέπασε τις παθογένειες στο σύστημα παραγωγής δημόσιων έργων στη Σερβία. Μάλιστα, όπως επισημαίνει το BBC, στο συγκεκριμένο έργο είχαν εμπλακεί και ουγγρικές κατασκευαστικές εταιρείες που συνδέονταν άμεσα με το περιβάλλον του Όρμπαν, αναδεικνύοντας τις διαπλεκόμενες επιχειρηματικές σχέσεις των δύο καθεστώτων.
Ψηφιακή οργάνωση, τεχνητή νοημοσύνη και μαζική προσέλευση
Για να μετατραπεί η λαϊκή δυσαρέσκεια σε εκλογικό αποτέλεσμα, χρειάστηκε κάτι περισσότερο από πορείες στους δρόμους. Με τη συμμετοχή να φτάνει το 69% στη Σερβία και το 79% στην Ουγγαρία, οι νέοι ανέλαβαν τον πλήρη έλεγχο της ψηφιακής στρατηγικής.
Αξιοποιώντας αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης, οι ακτιβιστές επεξεργάστηκαν τεράστιο όγκο δεδομένων, χαρτογράφησαν τα εκλογικά τμήματα υψηλού κινδύνου και συντόνισαν δεκάδες χιλιάδες εθελοντές.
Αν και το ουγγρικό Tisza βασίστηκε στην προσωπικότητα του Πέτερ Μάγιαρ, η σερβική Φοιτητική Λίστα επέμεινε σε μια συλλογική ηγεσία. Ο κοινός παρανομαστής και στις δύο περιπτώσεις ήταν η απόλυτη περιφρούρηση των εκλογικών τμημάτων.
Το σεμινάριο εκλογικής περιφρούρησης και η μάχη των καλπών
Η συνεργασία των δύο πλευρών ξεκίνησε μήνες πριν από τις εκλογές. Το καλοκαίρι, η ουγγρική ομάδα πολιτικής δράσης DE πραγματοποίησε εξειδικευμένα εργαστήρια με Σέρβους φοιτητές, μεταφέροντας την εμπειρία της από τις ουγγρικές κάλπες. Παράλληλα, το Σαββατοκύριακο των εκλογών, 70 Ούγγροι παρατηρητές βρέθηκαν στη Σερβία για να συνεπικουρήσουν τους ντόπιους εθελοντές στη Βοϊβοντίνα.
Η στρατηγική βασίστηκε στον χαρτογραφημένο εντοπισμό εκλογικών τμημάτων όπου στο παρελθόν το κυβερνών κόμμα κατέγραφε ύποπτα υψηλά ποσοστά.
Όπως δήλωσε στο BBC ο φοιτητής ακτιβιστής Πέτερ Κλεμ, το απόγευμα της ημέρας των εκλογών εμφανίστηκαν κοντά στα τμήματα ομάδες κουκουλοφόρων που συνδέονταν με το περιβάλλον Βούτσιτς. Η απάντηση του κινήματος ήταν άμεση: κινητές ομάδες με 20 έως 30 εθελοντές κατέφθασαν στα απειλούμενα τμήματα, καταγράφοντας τα πάντα με κάμερες, γεγονός που λειτούργησε αποτρεπτικά.
Η αυταπάτη της αιώνιας εξουσίας
Ο Όρμπαν κυβέρνησε την Ουγγαρία για 16 χρόνια και ο Βούτσιτς τη Σερβία για 14 χρόνια. Αμφότεροι είχαν αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο των κρατικών θεσμών, διατηρώντας παράλληλα στενούς δεσμούς με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, ενώ στήριζαν τον ηγέτη των Σερβοβοσνίων Μίλοραντ Ντόντικ και προωθούσαν μεγάλα κινεζικά έργα, όπως τη σιδηροδρομική γραμμή Βελιγραδίου–Βουδαπέστης.
Η πολυετής παραμονή τους στην εξουσία καλλιέργησε την ψευδαίσθηση του αήττητου. Ωστόσο, ο ιδρυτής της DE, Άρον Τίμαρ, εξηγεί στο BBC ότι τα αυταρχικά αυτά συστήματα διαβρώνονταν εσωτερικά με την πάροδο του χρόνου. Μόλις η κοινωνική οργάνωση απέκτησε δομή, η ανατροπή κατέστη αναπόφευκτη.
Η αναγνώριση της ήττας και η παρασκηνιακή επικοινωνία
Ο Βούτσιτς ανακοίνωσε την παραδοχή της ήττας του στις 21:30 το βράδυ των εκλογών — ακριβώς την ίδια ώρα που είχε πράξει το ίδιο και ο Όρμπαν στις 12 Απριλίου.
Η ομαλή παράδοση της εξουσίας δεν ήταν εγγυημένη, καθώς κουκουλοφόροι είχαν αποκλείσει δρόμους στο Βελιγράδι. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Βούτσιτς είχε δύο τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον Όρμπαν, με τον τελευταίο να τον συμβουλεύει να αποφύγει τη χρήση βίας. Ο Σέρβος πρώην πρόεδρος επιβεβαίωσε την επικοινωνία αλλά αρνήθηκε ότι προηγήθηκε της ανακοίνωσής του, ενώ ο Όρμπαν απέφυγε να το σχολιάσει.
Η επόμενη μέρα και η πρόκληση της δικαιοσύνης
Η σερβική Φοιτητική Λίστα εξασφαλίζει 140 από τις 250 έδρες της σερβικής Βουλής, αριθμό αντίστοιχο με τις 140 έδρες που κέρδισε το Tisza στο ουγγρικό κοινοβούλιο των 199 μελών. Ο Πέτερ Μάγιαρ ήταν ο μοναδικός ευρωπαίος ηγέτης που επικοινώνησε άμεσα με τους Σέρβους φοιτητές για να τους συγχαρεί.
Πλέον, το διακύβευμα μετατοπίζεται στη δικαστική διερεύνηση. Οι εισαγγελικές αρχές των δύο χωρών ενδέχεται να συνεργαστούν για τη διερεύνηση υποθέσεων διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας των δύο πρώην ηγετών.
Για το σερβικό φοιτητικό κίνημα, η πρόκληση είναι να μετατρέψει την οργάνωση του δρόμου σε θεσμική διαφάνεια.