Ένα νέο, ιδιαίτερα σκληρό εργαλείο για να πιέσει τους παράτυπους μετανάστες να εγκαταλείψουν μόνοι τους τις ΗΠΑ χρησιμοποιεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ: αστικά πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως και τα 1,8 εκατομμύρια δολάρια ανά άτομο.
Πάνω από 100.000 άνθρωποι έχουν λάβει επιστολές από το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας, με τις οποίες ενημερώνονται ότι οφείλουν 998 δολάρια για κάθε ημέρα που παρέμειναν στις ΗΠΑ, αφού δικαστής μετανάστευσης αποφάσισε ότι δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα να βρίσκονται στη χώρα.
Οι κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση με εντολή απομάκρυνσης προβλέπονται από το 1996. Μέχρι την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, όμως, κανένας πρόεδρος δεν είχε επιβάλει στην πράξη τέτοιες ποινές. Η προσπάθεια να εφαρμοστεί η πολιτική κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ προσέκρουσε σε πρακτικά και διοικητικά εμπόδια και δεν απέκτησε ποτέ πραγματική δυναμική.
Με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο και την έναρξη της μαζικής εκστρατείας απελάσεων, ο Τραμπ έδωσε εντολή για «κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια» ώστε να επιβληθούν όλες οι κυρώσεις και να εισπραχθούν όλα τα πρόστιμα από όσους βρίσκονται παράνομα στις ΗΠΑ. Τώρα, καθώς η κυβέρνηση εντείνει την οικονομική πίεση, οι ειδοποιήσεις για πρόστιμα πολλαπλασιάζονται, σύμφωνα με δικηγόρους που ασχολούνται με υποθέσεις μετανάστευσης.
Για όσους τις λαμβάνουν, οι επιστολές ισοδυναμούν με ένα οδυνηρό τελεσίγραφο: είτε να εγκαταλείψουν τη ζωή που έχουν χτίσει στις ΗΠΑ, είτε να αντιμετωπίσουν την απειλή οικονομικής καταστροφής, εάν η κυβέρνηση προχωρήσει στην είσπραξη των οφειλών. Ακόμη και με το προβλεπόμενο από τον νόμο όριο των πέντε ετών, τα συσσωρευμένα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και τα 1,8 εκατ. δολάρια ανά άτομο.
Αντί για απάντηση, χρέος $1,8 εκατ.
Μετανάστρια από το Μεξικό που ζει στις ΗΠΑ εδώ και 17 χρόνια, με ενεργή αίτηση για ανθρωπιστική βίζα και με άδεια εργασίας, εργαζόταν νόμιμα σε κατάστημα ψιλικών και φρόντιζε ηλικιωμένους. Τον Απρίλιο περίμενε ενημέρωση για την αίτησή της.
Όταν άνοιξε, όμως, έναν φάκελο με το λογότυπο του υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, δεν βρήκε νέα για τη βίζα της. Βρήκε μια τυποποιημένη επιστολή, στην οποία η κυβέρνηση είχε σημειώσει ότι είχε «εσκεμμένα» παραλείψει να εγκαταλείψει τις ΗΠΑ. Το ποσό που, σύμφωνα με το έγγραφο, όφειλε στην κυβέρνηση ήταν 1.820.352 δολάρια.
Στον ίδιο φάκελο υπήρχε ένα φυλλάδιο με τίτλο «Αυτοαπελαθείτε με το CBP Home και φύγετε με τους δικούς σας όρους», που αναφερόταν σε εφαρμογή της Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων. Το μήνυμα ήταν σαφές: όσοι χρησιμοποιούσαν την εφαρμογή για να εγκαταλείψουν μόνοι τους τη χώρα, μπορούσαν να λάβουν «διαγραφή» όλων των προστίμων.
Η ίδια έχει και τρία παιδιά που έχουν γεννηθεί στις ΗΠΑ, ηλικίας 10, 12 και 14 ετών.
Η υπόθεσή της δεν είναι μεμονωμένη. Σύμφωνα με δικηγόρους, οι ειδοποιήσεις αποτελούν πλέον μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής οικονομικής πίεσης, που έχει στόχο να καταστήσει τη ζωή των μεταναστών στις ΗΠΑ όσο το δυνατόν δυσκολότερη.
Από την ειδοποίηση στην εισπρακτική εταιρεία
Η επιστολή έδινε στη γυναίκα 15 ημέρες από την ημερομηνία αποστολής για να αμφισβητήσει το πρόστιμο. Όταν απέμενε περίπου μία εβδομάδα μέχρι τη λήξη της προθεσμίας, ο δικηγόρος της κατέθεσε προσφυγή. Έναν μήνα αργότερα, ενώ περίμενε την απόφαση, έλαβε μια δεύτερη και πιο απειλητική επιστολή.
Εάν δεν πλήρωνε άμεσα, την ενημέρωνε η κυβέρνηση, το χρέος θα μπορούσε να παραπεμφθεί σε ιδιωτική εισπρακτική εταιρεία, να οδηγήσει σε ομοσπονδιακή δικαστική διαδικασία, να αναφερθεί στις εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας —με πιθανή επίπτωση στη βαθμολογία της— και να ληφθεί υπόψη σε μελλοντικές διαδικασίες μετανάστευσης.
Οι δικηγόροι άρχισαν να βλέπουν τέτοιες υποθέσεις τους τελευταίους μήνες και λένε ότι πλέον έχουν γίνει «μεγάλη τάση».
Πολλοί από τους ανθρώπους που λαμβάνουν τις ειδοποιήσεις έχουν σπίτια, αυτοκίνητα ή επιχειρήσεις στο όνομά τους. Η απειλή, επομένως, δεν περιορίζεται σε ένα μεγάλο χρέος. Είναι η πιθανότητα να κινηθεί ένας ολόκληρος μηχανισμός για την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων.
Αν και η προαναφερόμενη μετανάστρια κατάφερε τελικά να ακυρώσει τα πρόστιμα, οι δικηγόροι επισημαίνουν ότι αυτό δεν είναι το σύνηθες αποτέλεσμα. Σε σειρά υποθέσεων, οι προσφυγές απορρίφθηκαν. Μεταξύ αυτών ήταν η περίπτωση ενός 68χρονου άνδρα, ο οποίος είναι ο βασικός φροντιστής της συζύγου του, Αμερικανίδας πολίτη που πάσχει από καρκίνο.
Ο άνδρας είχε διαταχθεί να απομακρυνθεί από τις ΗΠΑ το 2012, αλλά παρέμεινε στη χώρα όταν το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας ανέστειλε την απομάκρυνσή του. Πριν λίγους μήνες έλαβε επιστολή, που ανέφερε ότι είχε «εσκεμμένα» παραλείψει να αναχωρήσει και ότι όφειλε 579.838 δολάρια.
Η δικηγόρος του υπέβαλε προσφυγή, επισυνάπτοντας επιστολές επαγγελματιών υγείας που επιβεβαίωναν την κατάσταση της συζύγου και την εξάρτησή της από τον άνδρα. Η Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων, ωστόσο, απέρριψε εκ νέου την προσφυγή, χωρίς να απαντήσει στα πραγματικά περιστατικά που είχαν παρουσιαστεί.
103.000 πρόστιμα και οφειλές 84 δισ. δολαρίων
Το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας ανακοίνωσε ότι από τις 20 Ιανουαρίου 2025 έως τα μέσα Ιουλίου του 2026, η ICE είχε επιβάλει περισσότερα από 103.000 πρόστιμα σε μη Αμερικανούς πολίτες που παρέμειναν στις ΗΠΑ μετά την έκδοση εντολής απέλασης. Το συνολικό ύψος των προστίμων ξεπερνούσε τα 84 δισ. δολάρια.
Μέχρι τις 16 Ιουλίου, η υπηρεσία είχε εισπράξει περισσότερα από 1,2 εκατ. δολάρια. Η διαφορά ανάμεσα στα ποσά που έχουν επιβληθεί και σε εκείνα που έχουν εισπραχθεί είναι τεράστια. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι οι αρχές έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια.
Ορισμένοι μετανάστες, φοβούμενοι ότι θα χάσουν τις οικονομίες μιας ζωής, έχουν ήδη αφαιρέσει τα ονόματά τους από συμβόλαια ιδιοκτησίας ή έχουν μεταφέρει περιουσιακά στοιχεία σε καταπιστεύματα, σύμφωνα με δικηγόρους που βοηθούν μετανάστες στον σχεδιασμό της περιουσίας τους.
Το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ δεν απάντησε σε ερωτήσεις των New York Times σχετικά με το πόσοι μετανάστες έχουν επιλέξει να αυτοαπελαθούν για να αποφύγουν τα πρόστιμα και πόσες υποθέσεις έχουν παραπεμφθεί σε ιδιωτικές εταιρείες είσπραξης χρεών.
Κατασχέσεις επιστροφών φόρου και παρακράτηση μισθών
Παρά τις δικαστικές προσφυγές, η εφαρμογή της πολιτικής συνεχίζεται. Το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας έχει ήδη παραπέμψει ορισμένα χρέη σε ιδιωτικές εισπρακτικές εταιρείες, έχει κατασχέσει επιστροφές φόρου και έχει προχωρήσει σε παρακρατήσεις μισθών.
Παράλληλα, το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει προσφύγει στα δικαστήρια εναντίον δεκάδων μεταναστών, ζητώντας να υποχρεωθούν να πληρώσουν. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι αυτή μιας υπηκόου του Τόγκο, συζύγου Αμερικανού στρατιωτικού.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης προσέφυγε εναντίον της ζητώντας την είσπραξη περισσότερων από 1,3 εκατ. δολαρίων. Σύμφωνα με ανταγωγή που κατατέθηκε σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης τον Μάιο, η κυβέρνηση κατέσχεσε ολόκληρη την τελευταία επιστροφή φόρου του ζευγαριού, ύψους 10.662 δολαρίων.
Η γυναίκα ζει στις ΗΠΑ από το 2011. Η αίτησή της για άσυλο απορρίφθηκε, αλλά ο σύζυγός της, με τον οποίο έχει τέσσερα παιδιά που έχουν γεννηθεί στις ΗΠΑ, υπέβαλε αίτηση για να την υποστηρίξει για έκδοση πράσινης κάρτας.
Ο δικηγόρος της υποστηρίζει ότι το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας ενδέχεται να μην εξέτασε καν την υπόθεσή της πριν επιβάλει το πρόστιμο. Όπως λέει, εάν το είχε κάνει, οι αρμόδιοι θα είχαν διαπιστώσει ότι η γυναίκα είχε δικαίωμα να παραμείνει στη χώρα όσο προχωρούσαν οι διαδικασίες για τη νομιμοποίηση του καθεστώτος της. Η γυναίκα έχασε την άδεια εργασίας της εξαιτίας του προστίμου και ο δικηγόρος της προσπαθεί να ανακτήσει τα χρήματα που κατασχέθηκαν.
Πολιτική που επέστρεψε με διαφορετικό τρόπο
Η κυβέρνηση Τραμπ είχε επιχειρήσει να εφαρμόσει παρόμοια πολιτική κατά την πρώτη θητεία του προέδρου. Τότε, όμως, οι ειδοποιήσεις αποστέλλονταν με συστημένη επιστολή, γεγονός που απαιτούσε την υπογραφή του παραλήπτη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλές επιστολές να επιστρέφουν στο υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας ως μη παραδοθείσες.
Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν κατάργησε την πολιτική όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του. Ο Τραμπ την επανέφερε την πρώτη ημέρα της δεύτερης θητείας του, μέσω εκτελεστικού διατάγματος και μιας πολιτικής που εφαρμόστηκε γρήγορα και προέβλεπε αυστηρότερα πρόστιμα.
Αυτή τη φορά, όμως, υπάρχει μια σημαντική διαφορά: οι επιστολές δεν αποστέλλονται με συστημένο ταχυδρομείο, αλλά με απλή αλληλογραφία. Η αλλαγή αυτή διευκολύνει σημαντικά την αποστολή δεκάδων χιλιάδων ειδοποιήσεων.
Για τους ανθρώπους που τις λαμβάνουν, όμως, το μήνυμα είναι πολύ πιο βαρύ από μια απλή διοικητική πράξη. Η κυβέρνηση τους λέει ότι κάθε ημέρα παραμονής τους στις ΗΠΑ μπορεί να αυξάνει το χρέος τους κατά 998 δολάρια. Ότι η περιουσία τους μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο. Ότι μπορεί να εμπλακούν εισπρακτικές εταιρείες και δικαστήρια. Ότι η πιστοληπτική τους εικόνα μπορεί να πληγεί. Και ότι το χρέος τους μπορεί να επηρεάσει μελλοντικές μεταναστευτικές διαδικασίες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο είδος πίεσης: η απειλή οικονομικής καταστροφής ως εργαλείο μεταναστευτικής πολιτικής.
Οι νομικές μάχες μόλις έχουν αρχίσει. Οργανώσεις νομικής βοήθειας και δικηγόροι που εκπροσωπούν μεμονωμένους μετανάστες έχουν καταθέσει αρκετές ομοσπονδιακές αγωγές, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις παραβιάζουν τη δέουσα διαδικασία και την απαγόρευση των υπερβολικών προστίμων που προβλέπει το αμερικανικό Σύνταγμα.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι, το γεγονός πως κάποιος παρέμεινε στη χώρα για να διεκδικήσει άλλες μορφές μεταναστευτικής προστασίας, δεν αποτελεί νομική άμυνα και δεν αλλάζει την απόφαση ότι παραβίασε εκούσια ή ηθελημένα την εντολή απομάκρυνσης.
Το ερώτημα που θα κληθούν τελικά να απαντήσουν τα δικαστήρια, είναι αν το κράτος μπορεί να επιτρέπει σε έναν άνθρωπο να παραμένει στις ΗΠΑ —ή να αναστέλλει την απομάκρυνσή του— και στη συνέχεια να τον τιμωρεί οικονομικά για το γεγονός ότι παρέμεινε.
Μέχρι να δοθεί η απάντηση, χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα εξαιρετικά σκληρό δίλημμα: να εγκαταλείψουν τη ζωή που έχουν χτίσει ή να παραμείνουν και να βλέπουν ένα χρέος εκατοντάδων χιλιάδων ή ακόμη και εκατομμυρίων δολαρίων να συσσωρεύεται καθημερινά.