Τα πλήγματα της Ουκρανίας στα ρωσικά διυλιστήρια έχουν αρχίσει να αλλάζουν ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι Ρώσοι μετακινούνται. Με τις ουρές στα πρατήρια να μεγαλώνουν και τις ελλείψεις βενζίνης να επεκτείνονται, οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων έχουν υπερδιπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες, με τα κινεζικά μοντέλα να κυριαρχούν στην αγορά.
Για χρόνια η Ρωσία δεν είχε ιδιαίτερο λόγο να στραφεί στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ως μία από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του κόσμου, είχε άφθονη και σχετικά φθηνή βενζίνη, ενώ οι τεράστιες αποστάσεις και οι σκληροί χειμώνες καθιστούσαν δύσκολη την ανάπτυξη δικτύου φόρτισης. Όλα αυτά αλλάζουν, καθώς οι ουκρανικά πλήγματα σε διυλιστήρια προκαλούν ελλείψεις και κάνουν την παραδοσιακή επιλογή του βενζινοκίνητου αυτοκινήτου πολύ λιγότερο αυτονόητη.
Το παράδειγμα του Σεργκέι Τσελίκοφ, από τους γνωστότερους αναλυτές της ρωσικής αυτοκινητοβιομηχανίας, είναι χαρακτηριστικό. Έχοντας οδηγήσει περισσότερα από 20 αυτοκίνητα, μεταξύ άλλων Volvo, Volkswagen και Range Rover, δεν είχε ποτέ ηλεκτρικό όχημα. Τον Ιούλιο, όμως, μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια να βρει βενζίνη σε πέντε πρατήρια, αγόρασε ένα κινεζικό GWM Ora 03 GT. Μέσα σε λίγες ημέρες, η τιμή του αυξήθηκε κατά περίπου 2.000 δολάρια, καθώς η ζήτηση εκτοξεύτηκε.
Από τις ουρές στα πρατήρια στις ουρές για φόρτιση
Τα στοιχεία δείχνουν πόσο γρήγορα εξελίσσεται η αλλαγή. Σύμφωνα με το ρωσικό υπουργείο Βιομηχανίας και Εμπορίου, οι πωλήσεις ηλεκτρικών και υβριδικών οχημάτων αυξήθηκαν από περίπου 43.000 το πρώτο οκτάμηνο του 2025 σε περισσότερες από 83.000 την αντίστοιχη περίοδο του 2026. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, τα αμιγώς ηλεκτρικά και τα plug-in υβριδικά αντιστοιχούσαν στο 11,5% της ρωσικής αγοράς αυτοκινήτου, από περίπου 5% στις αρχές του έτους. Το ποσοστό είναι πλέον ελαφρώς υψηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ, αν και απέχει πολύ από το 45% της Κίνας.
Η έκρηξη της ζήτησης έχει άμεση σχέση με την κρίση στα καύσιμα. Σε ορισμένες περιοχές λιγότερα από τα μισά πρατήρια διαθέτουν βενζίνη, ενώ στη Μόσχα τα πλήγματα σε διυλιστήρια έχουν προκαλέσει επανειλημμένα μεγάλες ουρές και μποτιλιαρίσματα. Η κυβέρνηση επέτρεψε την πώληση καυσίμων χαμηλότερης ποιότητας για να περιορίσει τις ελλείψεις, όμως η λύση δημιούργησε νέα προβλήματα: συνεργεία ανέφεραν βλάβες σε οχήματα που χρησιμοποίησαν το συγκεκριμένο καύσιμο.
Η αγορά των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, την ίδια ώρα, αδειάζει. Σε μεγάλο συγκρότημα αντιπροσωπειών έξω από τη Μόσχα, όπου υπάρχουν περισσότερες από 40 εκθέσεις, τα κινεζικά brands έχουν πλέον αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τις δυτικές, ιαπωνικές και νοτιοκορεατικές μάρκες. Πολλά ρωσικά εργοστάσια που εγκαταλείφθηκαν από δυτικούς κατασκευαστές μετά την εισβολή στην Ουκρανία, χρησιμοποιούνται πλέον για τη συναρμολόγηση κινεζικών μοντέλων. Ακόμη και η σοβιετική Moskvich έχει επιστρέψει στην αγορά με αυτοκίνητα βασισμένα σε κινεζικά σχέδια.
Η Κίνα «μαρσάρει» στην αυτοκίνηση της Ρωσίας
Η στροφή προς τα ηλεκτρικά εντάσσεται στη μεγαλύτερη οικονομική μετατόπιση της Ρωσίας προς την Κίνα μετά τις δυτικές κυρώσεις. Η αλλαγή, πάντως, δεν ξεκίνησε με την πρόσφατη κρίση καυσίμων. Από το 2022 η Μόσχα επιδοτεί σταθμούς ταχείας φόρτισης και συνδέσεις με το δίκτυο, ενώ από το 2023 οι νέες οικοδομές πρέπει να προβλέπουν υποδομές για ηλεκτρικά οχήματα. Οι δημόσιοι σταθμοί φόρτισης αυξήθηκαν από λιγότερους από 1.500 το 2022 σε περισσότερους από 8.000 φέτος. Σε πολλές περιοχές τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα απαλλάσσονται από τον φόρο μετακίνησης, ενώ σε μεγάλες πόλεις δεν πληρώνουν τέλη στάθμευσης.
Η υποδομή, ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί αδύναμο σημείο. Η Punkt E, ο μεγαλύτερος διαχειριστής σταθμών φόρτισης της Ρωσίας, βλέπει τη ζήτηση να έχει διπλασιαστεί τις τελευταίες εβδομάδες, με ουρές πλέον και στους φορτιστές. Η εταιρεία αποφάσισε να επιταχύνει την κατασκευή 100 νέων σταθμών, όμως οι αδειοδοτήσεις δεν επιτρέπουν γρήγορη επέκταση. Έτσι, μια χώρα που μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιζε την ηλεκτροκίνηση ως περιθωριακή επιλογή, αρχίζει να αντιμετωπίζει το αντίστροφο πρόβλημα: περισσότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αλλά όχι ακόμη αρκετούς φορτιστές.
Η εξέλιξη στη Ρωσία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα σοκ στην προσφορά ενέργειας μπορούν να αλλάξουν απότομα τις καταναλωτικές αποφάσεις. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων αυξάνονται φέτος σε περισσότερες από 90 χώρες και αναμένεται να αντιστοιχούν παγκοσμίως στο 29% των νέων αυτοκινήτων. Στη Ρωσία, όμως, η αλλαγή έχει μια ιδιαίτερη αιτία: δεν είναι μόνο θέμα τεχνολογίας ή περιβάλλοντος, αλλά και ανάγκης να βρεθεί τρόπος μετακίνησης όταν η βενζίνη δεν είναι πλέον δεδομένη.
Και η αλλαγή δεν σημαίνει ότι οι Ρώσοι εγκαταλείπουν μαζικά τους κινητήρες εσωτερικής καύσης. Τα ηλεκτρικά παραμένουν ακριβά, η αυτονομία και η φόρτιση δημιουργούν προβλήματα και η εικόνα τους δεν είναι πάντα θετική. Ο ίδιος ο Τσελίκοφ εκτιμά ότι τα υβριδικά θα συνεχίσουν να κερδίζουν μερίδιο αγοράς. Για κάποιους οδηγούς, μάλιστα, η αντίσταση είναι βαθύτερη από το κόστος ή την πρακτικότητα. Όπως είπε ένας 51χρονος οδηγός που περίμενε σε ουρά για βενζίνη έξω από τη Μόσχα: «Δεν θα αγόραζα ποτέ ηλεκτρικό. Είναι κακά για την υγεία και πολύ ακριβά».
Η παράδοξη εικόνα μιας Ρωσίας που διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου, αλλά αναγκάζεται να στραφεί στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αποτυπώνει και την επιταχυνόμενη εξάρτηση της ρωσικής αυτοκινητοβιομηχανίας από την Κίνα, την ώρα που οι Ρώσοι οδηγοί ανακαλύπτουν ότι το μέλλον της αυτοκίνησης μπορεί να έρθει πολύ πιο γρήγορα απ' όσο περίμεναν και από μια κατεύθυνση που κανείς δεν είχε σχεδιάσει.