Στις εκλογές της Κυριακής είναι πολύ πιθανό να προκύψει μια άνευ προηγουμένου κατάσταση για τη Σερβία. Να βρεθούν, δηλαδή, δύο στρατόπεδα που θα πανηγυρίζουν τη νίκη.
Οι ανησυχίες για το αδιάβλητο των εκλογών παραμένουν μεγάλες και οι δημοσκοπήσεις είναι εξαιρετικά αντιφατικές. Από τη μια βρίσκεται ο μέχρι πρότινος πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος παραιτήθηκε από το αξίωμά του στις αρχές Σεπτεμβρίου για να τεθεί επικεφαλής υποψήφιος του λαϊκιστικού Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) και να διεκδικήσει την πρωθυπουργία. Και από την άλλη η «Λίστα των Φοιτητών», στην οποία συμμετέχουν άνθρωποι που δεν έχουν βρεθεί στο παρελθόν σε πολιτικά αξιώματα. Οι φοιτητές επέλεξαν ως υποψηφίους τους αναγνωρισμένους καθηγητές, ακτιβιστές και γνωστές προσωπικότητες από άλλους χώρους.
Αναξιόπιστες οι προβλέψεις
Οι δημοσκοπήσεις δεν έχουν δώσει κάποια πραγματική εικόνα της κατάστασης. Κάποιες από αυτές που κυκλοφορούν είναι σχετικά παλιές και κάποιων άλλων η αξιοπιστία αμφισβητείται. Στη Σερβία η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τα ΜΜΕ έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλό, συνεπώς και οι δημοσκοπήσεις αντιμετωπίζονται με κάποιο βαθμό σκεπτικισμού. Άλλωστε, είναι χαρακτηριστικές οι μεγάλες διαφορές μεταξύ τους.
Η υποστήριξη για το SNS κυμαίνεται μεταξύ 35 και 47%, και για τη φοιτητική λίστα μεταξύ 32 και 45%. Αυτές οι μεγάλες αποκλίσεις υπογραμμίζουν πόσο δύσκολο είναι να προβλεφθεί ο νικητής. Πολλοί φοβούνται ότι η κατάσταση το βράδυ της Κυριακής μπορεί να είναι εκρηκτική και αναρωτιούνται αν υπάρχει κάποια δυνατότητα παρέμβασης, για παράδειγμα από την ΕΕ.
Η «τελευταία ευκαιρία» της Σερβίας
Οι εκπρόσωποι των φοιτητών κάνουν λόγο για την «τελευταία ευκαιρία» της Σερβίας να μπορέσει να μπει σε έναν διαφορετικό δημοκρατικό δρόμο. Το κίνημά τους γεννήθηκε από τις διαμαρτυρίες του Νοεμβρίου του 2024, όταν η κατάρρευση της στέγης στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ σκότωσε 16 ανθρώπους και έδωσε ένα ισχυρό χτύπημα στο σύστημα εξουσίας και διαφθοράς που κυβερνά στη χώρα από το 2012.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Βούτσιτς δεν έχει υποστηρικτές, ποντάροντας κυρίως σε εθνικιστικά συνθήματα και καταφέρνοντας να ισορροπεί μεταξύ Ευρώπης, Ρωσίας και Κίνας. Αποκαλεί «φασίστες και ξενόδουλους» τους αντιπάλους του και εμφανίζεται ως ο εγγυητής μιας υπερήφανης, ανεξάρτητης πορείας της χώρας. Και στο παρελθόν είχαν υπάρξει εκρήξεις οργής εναντίον του, με αποκορύφωμα την εισβολή στη δημόσια τηλεόραση της χώρας τον Μάρτιο του 2019, όταν εκατοντάδες διαδηλωτές κατάφεραν να μπουν στο κτήριο, στο πλαίσιο και τότε μεγάλων αντικυβερνητικών συγκεντρώσεων ενάντια στον έλεγχο των ΜΜΕ από την κυβέρνηση και τη λογοκρισία.
Σκληρή απάντηση από το καθεστώς
Τότε, όπως και σε μια ανάλογη περίπτωση το 2025, ο Βούτσιτς αντέδρασε με εξαιρετική σκληρότητα, στέλνοντας τις δυνάμεις ασφαλείας, αλλά και «αγανακτισμένους« πολίτες εναντίον των νεαρών διαδηλωτών. Το κίνημα των φοιτητών άντεξε, πάντως, επί δύο ολόκληρα χρόνια κόντρα στην κρατική βία και προπαγάνδα και κατάφερε να σχηματίσει αυτή την εκλογική λίστα. Μικρότερα αντιπολιτευτικά κόμματα αποσύρθηκαν από τις εκλογές στηρίζοντας αυτό το φοιτητικό εγχείρημα, που ακόμα και αν κερδίσει τις εκλογές, θα έχει μπροστά του ένα δύσκολο έργο.
Οι φοιτητές είναι σαφές «τι δεν θέλουν», δηλαδή το σημερινό καθεστώς του Βούτσιτς. Δεν έχουν όμως ένα ολοκληρωμένο, συνεκτικό πρόγραμμα για το «τι θέλουν» και είναι άγνωστο πώς θα κινηθούν, ειδικά αν βρεθούν ηττημένοι. Οι πιο αισιόδοξοι ελπίζουν σε μια νίκη τους, που θα έφερνε σε θέσεις κλειδιά -από την πρωθυπουργία μέχρι το σύνολο του κρατικού μηχανισμού- ανθρώπους εμπιστοσύνης και θα άνοιγε τον δρόμο για «κανονικές εκλογές» μετά από κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα, με συγκεκριμένες προτάσεις νέων πολιτικών δυνάμεων που θα λειτουργούν δημοκρατικά.
Σχέδιο 11 σημείων
Η φοιτητική λίστα έχει πάντως ένα «πρόγραμμα» 11 σημείων που απαιτεί την απελευθέρωση της δικαστικής εξουσίας και των ΜΜΕ από τον πολιτικό έλεγχο, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την αποπολιτικοποίηση του δημόσιου τομέα, την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και μέτρα στους τομείς των εργασιακών δικαιωμάτων, της στέγασης και της υγειονομικής περίθαλψης. Ωστόσο, ο κοινός παρονομαστής του ευρύτερου κινήματος παραμένει η αλλαγή καθεστώτος, ενώ γενικά αποφεύγονται οι σαφείς τοποθετήσεις σε ιδεολογικά και ευαίσθητα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Πολλοί, ωστόσο, αμφιβάλλουν για τη ρεαλιστικότητα ενός τέτοιου σχεδίου. Aφενός ο Βούτσιτς θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να μην χάσει την εξουσία, αφετέρου οι φοιτητές είναι σχετικά άπειροι στη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων. Το μόνο δεδομένο: Οι Σέρβοι θα προσέλθουν στις κάλπες υπό τον φόβο να υπάρξουν περιστατικά βίας και νοθείας. Αλλά οι πιο πολλές ανησυχίες εστιάζονται στην επόμενη μέρα των πιο αμφίρροπων και μάλλον παράδοξων εκλογών της σύγχρονης Σερβίας.
Πηγή DW