Σε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης για την ανταγωνιστικότητα της ναυτιλίας εξελίσσεται η εφαρμογή του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (EU ETS). Στο επίκεντρο βρίσκεται η διαμάχη ανάμεσα στις Βρυξέλλες και το Ηνωμένο Βασίλειο, με την Ένωση Βρετανικών Λιμανιών (BPA) να απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι η άνοδος της διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων στη χώρα οφείλεται στην προσπάθεια των ναυτιλιακών εταιρειών να αποφύγουν τις ευρωπαϊκές χρηματικές επιβαρύνσεις για τους ρύπους.
Η συζήτηση λαμβάνει κρίσιμες διαστάσεις, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη θεσμοθέτηση αυστηρότερων δικλείδων ασφαλείας, ώστε να εμποδίσει τη μεταφορά εμπορικής δραστηριότητας σε λιμενικές υποδομές εκτός των συνόρων της ΕΕ. Μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να αναμορφώσει τον τρόπο υπολογισμού του κόστους εκπομπών για τις διεθνείς ναυτιλιακές διαδρομές, επηρεάζοντας άμεσα τις αποφάσεις των μεταφορικών κολοσσών.
Ο παράγοντας των υποδομών και το London Gateway
Από την πλευρά της, η βρετανική λιμενική βιομηχανία προβάλλει ως κύρια αιτία της ανάπτυξής της τις εκτεταμένες επενδύσεις και την αναδιάταξη των παγκόσμιων δρομολογίων. Βάσει των στοιχείων της BPA, τα βρετανικά λιμάνια διακίνησαν το 2025 περίπου 600.000 επιπλέον εμπορευματοκιβώτια, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 11%. Από αυτόν τον όγκο, οι 500.000 μονάδες κατευθύνθηκαν στο Λονδίνο.
Καταλύτης για αυτή την επίδοση υπήρξε η επέκταση του London Gateway, το οποίο διαχειρίζεται η DP World. Η λειτουργία της νέας προβλήτας στα τέλη του 2024, μια επένδυση ύψους 350 εκατομμυρίων λιρών, αύξησε τη δυναμικότητα του τερματικού σταθμού κατά περισσότερο από 33%.
Ως αποτέλεσμα:
-
Η συνολική διακίνηση στο London Gateway ξεπέρασε τα 3 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια το 2025, καταγράφοντας άλμα 52%.
-
Οι νέες επιχειρησιακές συμμαχίες των ναυτιλιακών εταιρειών και ο ανασχεδιασμός των γραμμών Ασίας – Ευρώπης ενίσχυσαν περαιτέρω τη θέση του λιμανιού.
Η βρετανική πλευρά υποστηρίζει ότι η εμπορική αυτή άνοδος ερμηνεύεται πλήρως από τη νέα χωρητικότητα και τους κανόνες της αγοράς, χωρίς να συνδέεται πρωτίστως με την αποφυγή του κόστους άνθρακα.
Η ισπανική μελέτη και η αμφισβήτηση των δεικτών
Στον αντίποδα, η ευρωπαϊκή ανησυχία τροφοδοτείται από έρευνα του ισπανικού κρατικού φορέα Puertos del Estado. Η μελέτη υποστηρίζει ότι τα λιμάνια της Βόρειας Ευρώπης εντός ΕΕ απώλεσαν μερίδιο αγοράς στις υπερωκεάνιες διαδρομές προς όφελος των βρετανικών.
Για τη θεμελίωση αυτού του συμπεράσματος χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης TEU-miles (που συνδυάζει τη χωρητικότητα των πλοίων με τη διανυόμενη απόσταση). Σύμφωνα με τα εν λόγω ευρήματα, το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου στη συγκεκριμένη κατηγορία εκτινάχθηκε από το 17,5% το 2023 στο 32,1% έως τον Ιούλιο του 2025.
Ωστόσο, η BPA αμφισβητεί την εγκυρότητα του συγκεκριμένου δείκτη ως απόδειξη φοροδιαφυγής ρύπων, επισημαίνοντας τα εξής:
-
Ο δείκτης TEU-miles δεν ταυτίζεται με τον πραγματικό αριθμό των διακινούμενων εμπορευματοκιβωτίων ανά λιμένα, καθώς επηρεάζεται από τις χιλιομετρικές αποστάσεις και τη σειρά των προσεγγίσεων.
-
Η αύξηση της κίνησης στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν συνοδεύτηκε από καθολική πτώση στα ευρωπαϊκά λιμάνια. Μεγάλοι σταθμοί όπως το Ρότερνταμ, το Αμβούργο και η Αμβέρσα – Μπριζ κατέγραψαν επίσης αυξητική τροχιά το 2025, με διαφορετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Οι προτεινόμενοι κανόνες της Κομισιόν και τα διλήμματα
Για την αντιμετώπιση πιθανών παρακάμψεων του EU ETS μέσω σταθμών μεταφόρτωσης εκτός Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Ιούλιο του 2026 δέσμη προτάσεων αυστηροποίησης του πλαισίου.
Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνονται:
-
Η μείωση του ορίου δραστηριότητας μεταφόρτωσης από 65% σε 50% για ορισμένους λιμένες εκτός ΕΕ.
-
Η ενεργοποίηση ειδικού μηχανισμού ελέγχου για εκτός ΕΕ λιμάνια με κατάλληλες υποδομές, εφόσον βρίσκονται σε ακτίνα έως 150 ναυτικών μιλίων από ευρωπαϊκό λιμάνι.
Παρότι οι προτάσεις δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί και δεν κατονομάζουν συγκεκριμένες βρετανικές εγκαταστάσεις, η προοπτική εφαρμογής τους προκαλεί έντονο προβληματισμό στη βρετανική λιμενική αγορά. Στελέχη του κλάδου προειδοποιούν ότι τα μέτρα κατά της εισφοροδιαφυγής κινδυνεύουν να υπονομεύσουν νόμιμες και δεδομένες ιδιωτικές επενδύσεις.
Σε κάθε περίπτωση, για τις ναυτιλιακές εταιρείες το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών αποτελεί μία μόνον παράμετρο στον σχεδιασμό των γραμμών, δίπλα στη χωρητικότητα, τους χρόνους εξυπηρέτησης και το συνολικό λειτουργικό κόστος. Το διακύβευμα πλέον είναι αν οι νέες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις θα ανακόψουν την αποφυγή των τελών ή αν θα πλήξουν τον θεμιτό ανταγωνισμό λιμανιών που επένδυσαν έγκαιρα στις υποδομές τους.