Νέα επικίνδυνη διάσταση παίρνει η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, καθώς το Ιράν περνά από τις προειδοποιήσεις στην επιβολή ενός ολοένα αυστηρότερου καθεστώτος ελέγχου της ναυσιπλοΐας, την ώρα που η διπλωματική προσπάθεια για τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου διέλευσης παραμένει στον αέρα και ο Ντόναλντ Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο πόλεμος με το Ιράν να τελειώσει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Η Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου, ο μηχανισμός που έχει δημιουργήσει το Ιράν για τη διαχείριση των αιτημάτων διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, δημοσίευσε επικαιροποιημένο κατάλογο με 77 πλοία που, σύμφωνα με την Τεχεράνη, παραβιάζουν τα ιρανικά πρωτόκολλα για τη διέλευση από τον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο.
Η ιρανική πλευρά προειδοποιεί ότι τα συγκεκριμένα πλοία δεν αντιμετωπίζουν απλώς μια τυπική απαγόρευση διέλευσης. Σε περίπτωση που επιχειρήσουν μελλοντικά να περάσουν από το Στενό, μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με πρόστιμα, κράτηση ή ακόμη και κατάσχεση, ενώ η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι στη λίστα θα προστίθενται και πλοία τα οποία συνεργάζονται ή πραγματοποιούν συναλλαγές με τα πλοία που έχουν ήδη χαρακτηριστεί ως παραβάτες.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή αφορά ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά chokepoints του πλανήτη. Πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, από τα Στενά του Ορμούζ περνούσαν περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία την ημέρα, συμπεριλαμβανομένων δεξαμενόπλοιων, πλοίων μεταφοράς LNG, bulk carriers και containerships. Από τον Ορμούζ περνούσε παράλληλα περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών αργού πετρελαίου και LNG.
Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Τα στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι η κίνηση έχει καταρρεύσει σε επίπεδα που απέχουν δραματικά από τα προπολεμικά δεδομένα. Το Σαββατοκύριακο μόλις 14 πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από το Στενό, καθώς καταγράφηκαν τέσσερα πλοία που εξήλθαν από τον Περσικό Κόλπο και δέκα που εισήλθαν, έναντι μέσου όρου περίπου 14 πλοίων ημερησίως το προηγούμενο δεκαήμερο.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η εικόνα στις 10 Σεπτεμβρίου, όταν μόλις επτά πλοία καταγράφηκαν να διασχίζουν τον Ορμούζ, έναντι δεκαήμερου μέσου όρου 15 πλοίων. Μάλιστα, τα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνουν πλοία που έχουν απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού τους, πρακτική που έχει γίνει ιδιαίτερα συχνή εξαιτίας των κινδύνων και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή.
Σε εβδομαδιαία βάση, η Kpler είχε καταγράψει στις αρχές Σεπτεμβρίου 77 διελεύσεις πλοίων, αριθμός μειωμένος κατά 28% σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα.
Η κλιμάκωση από την πλευρά του Ιράν έρχεται ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός διέλευσης από τον Ορμούζ με τη διαμεσολάβηση του Ομάν. Τον Αύγουστο, Τεχεράνη και Μουσκάτ είχαν συζητήσει ένα προσωρινό κοινό ναυτιλιακό διάδρομο, παράλληλα με σχέδιο για αποναρκοθέτηση του Στενού και δημιουργία μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών και διαχείρισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Ωστόσο, η προγραμματισμένη για σήμερα συνάντηση του Ομάν μεταξύ του Ιράν και χωρών του Κόλπου αναβλήθηκε, σε μια εξέλιξη που αποτελεί σοβαρό πλήγμα για την προσπάθεια αποκλιμάκωσης. Το Ομάν ανέφερε ότι απαιτείται περισσότερη συναίνεση, ενώ σύμφωνα με το Reuters δεν έχει οριστεί ακόμη νέα ημερομηνία.
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρίσκεται και το ποιος θα έχει τον ουσιαστικό έλεγχο της διέλευσης. Το Ιράν επιδιώκει ένα πλαίσιο που θα του επιτρέπει να επιβάλλει τέλη στα πλοία που περνούν από τον Ορμούζ, ενώ το Ομάν αντιτίθεται σε αυτή την απαίτηση. Παράλληλα, οι χώρες του Κόλπου εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να παγιώσει έναν ειδικό ρόλο της Τεχεράνης στη διαχείριση της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Και ενώ η διπλωματία σκοντάφτει, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να συνδέσει την εξέλιξη του πολέμου με το αμερικανικό πολιτικό ημερολόγιο. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι εκτιμά πως ο πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να τελειώσει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, αφήνοντας έτσι να εννοηθεί ότι η σημερινή στρατιωτική αντιπαράθεση μπορεί να παραμείνει σε εκκρεμότητα για τους επόμενους μήνες.
Η δήλωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τον Ορμούζ, καθώς το Στενό βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας παράλληλης μάχης για τον έλεγχο της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η ναυσιπλοΐα μπορεί να πραγματοποιείται υπό την προστασία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού. Από την άλλη, το Ιράν επιδιώκει να επιβάλει τους δικούς του κανόνες διέλευσης και να καθορίζει ποια πλοία θεωρεί αποδεκτά.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη κατάσταση όπου το Στενό θεωρητικά παραμένει ανοιχτό, αλλά η εμπορική ναυσιπλοΐα έχει περιοριστεί δραματικά. Η διαφορά ανάμεσα στα περίπου 125 πλοία ημερησίως πριν από τον πόλεμο και στα μονοψήφια ή χαμηλά διψήφια νούμερα που καταγράφονται σήμερα αποτυπώνει το μέγεθος της διαταραχής.
Η ιρανική «μαύρη λίστα» των 77 πλοίων έρχεται, επομένως, να προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας. Εάν η Τεχεράνη εφαρμόσει στην πράξη τις απειλές για πρόστιμα, κρατήσεις και κατασχέσεις, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να συνυπολογίζουν όχι μόνο τον κίνδυνο στρατιωτικής επίθεσης, αλλά και τον κίνδυνο άμεσης ιρανικής παρέμβασης στα πλοία τους.
Και αυτό συμβαίνει σε μια στιγμή που η αγορά πετρελαίου βρίσκεται ήδη σε έντονη πίεση. Η αναβολή των συνομιλιών στο Ομάν, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα στον Ορμούζ και τις επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία, έδωσε νέα ώθηση στις τιμές του πετρελαίου, με το Brent να κινείται πλέον πάνω από τα 108 δολάρια το βαρέλι.
Έτσι, ο Ορμούζ παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα «κλειδιά» του πολέμου: 125 πλοία την ημέρα πριν από τη σύγκρουση, μόλις 7 σε μία από τις τελευταίες ημέρες και 77 σε ολόκληρη την προηγούμενη εβδομάδα, ενώ την ίδια ώρα το Ιράν διευρύνει τη λίστα των πλοίων που θεωρεί ότι παραβιάζουν τους κανόνες του και ο Τραμπ τοποθετεί το πιθανό τέλος του πολέμου χρονικά μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.
