Την πρώτη άδεια μητρότητας στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης της Ιαπωνίας θα λάβει η 35χρονη δήμαρχος της Γιαουάτα, Σόκο Καουάτα, προκαλώντας πανεθνική συζήτηση για τη θέση των γυναικών στην πολιτική και την εργασία. Ενώ πολλοί χαιρετίζουν την απόφασή της ως ένα σημαντικό βήμα προς την ισότητα, δεν λείπουν οι έντονες αντιδράσεις, με επικριτές να υποστηρίζουν ότι ένας αιρετός δεν μπορεί να απουσιάζει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η είδηση διαδόθηκε γρήγορα στη Γιαουάτα, μια πόλη 68.000 κατοίκων κοντά στο Κιότο, γνωστή για την παραδοσιακή κουλτούρα του τσαγιού και τις ανθισμένες κερασιές. Η δήμαρχος Σόκο Καουάτα, έγκυος στο πρώτο της παιδί, ανακοίνωσε τον Μάιο ότι θα λάβει περίπου δύο μήνες άδεια πριν από τον τοκετό, που αναμένεται στα μέσα Σεπτεμβρίου, και άλλους δύο μήνες μετά τη γέννηση του παιδιού.
Η ίδια θα παραμείνει δήμαρχος καθ' όλη τη διάρκεια της άδειας, συμμετέχοντας στις σημαντικές αποφάσεις, ενώ την καθημερινή λειτουργία του δήμου θα αναλάβει ο αναπληρωτής της.
Η ανακοίνωση έγινε δεκτή με θερμή υποστήριξη από πολλούς κατοίκους, οι οποίοι της πρόσφεραν ακόμη και πλεκτά βρεφικά παπουτσάκια και συμβολικά δώρα για καλή τύχη. Ωστόσο, προκάλεσε και έντονες αντιδράσεις, αποκαλύπτοντας πόσο βαθιά ριζωμένες παραμένουν οι πατριαρχικές αντιλήψεις στην ιαπωνική κοινωνία.
«Δεν μπορώ να γίνω άνδρας»
Η Καουάτα δήλωσε ότι η υπόθεση την έκανε να αντιληφθεί «πόσο έντονα εξακολουθούν να υπάρχουν οι διακρίσεις». Σε συνέντευξη Τύπου υπερασπίστηκε την επιλογή της με μια φράση που έγινε αντικείμενο ευρείας συζήτησης:
Τα συστήματα μπορούν να αλλάξουν, οι άνθρωποι όμως όχι. Δεν μπορώ να γίνω άνδρας.
Η 35χρονη δήμαρχος, που έχει απομακρυνθεί προσωρινά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαιτίας της έντονης κριτικής, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας εθνικής συζήτησης για τα εμπόδια που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενες μητέρες στην Ιαπωνία.
Η χώρα διαθέτει μάλιστα ειδικό όρο για το φαινόμενο των διακρίσεων σε βάρος εγκύων και νέων μητέρων στον χώρο εργασίας: το matahara (maternity harassment), που περιγράφει την πίεση ή τις δυσμενείς συνέπειες που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες όταν αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδιά ή να κάνουν χρήση της άδειας μητρότητας.
Οι αντιδράσεις και ο αγώνας για εκπροσώπηση των γυναικών
Στο δημαρχείο έφτασαν περίπου 90 μηνύματα υποστήριξης και 70 επικριτικά σχόλια. Η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε γρήγορα και στο διαδίκτυο.
Μεταξύ των πιο έντονων επικριτών ήταν ο απόστρατος στρατηγός και εθνικιστής πολιτικός Τοσίο Ταμογκάμι, ο οποίος υποστήριξε ότι αισθάνεται «μεγάλη δυσφορία» απέναντι στην ιδέα ένας δήμαρχος να απουσιάζει για τόσο μεγάλο διάστημα. Μάλιστα, υποστήριξε ότι οι γυναίκες που σκοπεύουν να αποκτήσουν παιδιά ή να κάνουν χρήση άδειας μητρότητας θα ήταν προτιμότερο να μην διεκδικούν αιρετά αξιώματα, επειδή –όπως είπε– ένας δήμαρχος δεν είναι εύκολα αντικαταστάσιμος.
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν νέες αντιδράσεις, με πολιτικούς, ακαδημαϊκούς, ακτιβιστές και μέσα ενημέρωσης να υπερασπίζονται την Καουάτα, υποστηρίζοντας ότι η Ιαπωνία οφείλει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η άδεια μητρότητας θα θεωρείται αυτονόητο δικαίωμα και όχι αντικείμενο δημόσιας αντιπαράθεσης.
Σύμβολο μιας κοινωνίας που αλλάζει αργά
Η Καουάτα δεν είναι άγνωστη στις πρωτιές. Το 2023 εξελέγη πρώτη γυναίκα δήμαρχος της Γιαουάτα και η νεότερη γυναίκα που έχει εκλεγεί ποτέ δήμαρχος στην Ιαπωνία, διαδεχόμενη έναν 71χρονο πολιτικό με πρόγραμμα που έδινε έμφαση στην ενίσχυση της παιδιατρικής φροντίδας και την ανάπτυξη του τουρισμού.
Παρά την εκλογή της Σανάε Τακαΐτσι ως πρώτης γυναίκας πρωθυπουργού της Ιαπωνίας το 2025, η γυναικεία παρουσία στην πολιτική παραμένει περιορισμένη. Στην τοπική αυτοδιοίκηση, λιγότερο από το 4% των 1.740 δημάρχων της χώρας είναι γυναίκες.
Η ίδια θεωρεί ότι η υπόθεσή της ξεπερνά το προσωπικό επίπεδο. Στόχος της, όπως δηλώνει, είναι να συμβάλει στη δημιουργία μιας κοινωνίας όπου «άνδρες και γυναίκες θα μπορούν να υπηρετούν σε θέσεις υψηλής ευθύνης χωρίς να αναγκάζονται να θυσιάζουν την οικογενειακή τους ζωή».
Εκφράζει επίσης την ελπίδα ότι η δική της στάση θα ενθαρρύνει περισσότερες γυναίκες να ασχοληθούν με την πολιτική, υποστηρίζοντας ότι μια μεγαλύτερη γυναικεία συμμετοχή θα οδηγήσει σε καλύτερη χάραξη δημόσιας πολιτικής, σε μια χώρα που αντιμετωπίζει διαρκή μείωση γεννήσεων και γήρανση του πληθυσμού.