Παρότι είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να αναπτύξει πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου, όχι μόνο για λόγους στρατηγικής ισχύος, αλλά και για να καλύψει τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της, να περιορίσει την εξάρτηση από το πετρέλαιο και να απελευθερώσει περισσότερα βαρέλια για εξαγωγές.
Η συμφωνία με τις ΗΠΑ για την ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος έχει αναζωπυρώσει τους φόβους για έναν νέο αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή. Ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου και de facto ηγέτης της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο η Σαουδική Αραβία να αποκτήσει στο μέλλον πυρηνικά όπλα, ιδιαίτερα εάν το Ιράν, ο γείτονας και βασικός αντίπαλός της, κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Σήμερα, Πέμπτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η πυρηνική συμφωνία που έχει ήδη υπογραφεί με το Ριάντ τελεί υπό την προϋπόθεση ότι η Σαουδική Αραβία θα ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ, εγκαθιδρύοντας διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ.
Η νέα απαίτηση μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό εμπόδιο, καθώς η σαουδαραβική ηγεσία έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι δεν θα αναγνωρίσει το Ισραήλ χωρίς αξιόπιστη πορεία προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Η συμφωνία έχει δεχθεί έντονη κριτική και για το ενδεχόμενο να επιτρέψει στο Ριάντ να εμπλουτίζει το δικό του πυρηνικό υλικό, κάτι που ο Τραμπ υποστήριξε ότι δεν θα επιτρέπεται.
Η οικονομία που θέλει να ξεφύγει από το πετρέλαιο
Οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας, ωστόσο, δεν ξεκίνησαν με τη σημερινή γεωπολιτική αντιπαράθεση. Το Ριάντ αναζητά εδώ και δεκαετίες τρόπους να μειώσει την εξάρτηση της οικονομίας του από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Το 2022, το αργό πετρέλαιο αντιστοιχούσε στο 40% του ΑΕΠ της χώρας.
Παρά τον τεράστιο φυσικό πλούτο της, η Σαουδική Αραβία έχει καταγράψει δημοσιονομικό έλλειμμα εννέα από τα τελευταία δέκα χρόνια, ενώ παράλληλα χρηματοδοτεί φιλόδοξα σχέδια που απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, από φαραωνικά κατασκευαστικά έργα, έως υποδομές για κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης.
Η ευπάθεια ενός οικονομικού μοντέλου που εξαρτάται από το πετρέλαιο έγινε ακόμη πιο εμφανής μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Οι αποκλεισμοί στα Στενά του Ορμούζ περιόρισαν σημαντικά τις σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου, αν και η άνοδος των τιμών του αργού, λόγω του πολέμου, περιόρισε μέρος των οικονομικών απωλειών.
Η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ριάντ να καλύψει μέρος της αυξανόμενης εγχώριας ζήτησης με ουράνιο, είτε αυτό εξορύσσεται στη χώρα, είτε εισάγεται. Το αποτέλεσμα θα ήταν να απελευθερωθούν περισσότερα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου για πώληση στις διεθνείς αγορές. Η Σαουδική Αραβία έχει επίσης εκφράσει την επιθυμία να γίνει σημαντικός εξαγωγέας μεταλλεύματος ουρανίου. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν τα κοιτάσματα της χώρας είναι αρκετά μεγάλα ή εύκολα προσβάσιμα ώστε να αποτελέσουν ουσιαστική πηγή εσόδων.
Το "Όραμα 2030" και η ενεργειακή μετάβαση
Το πυρηνικό πρόγραμμα εντάσσεται και στη γενικότερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού της χώρας. Πριν από μία δεκαετία, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν παρουσίασε το Vision 2030, ένα φιλόδοξο σχέδιο οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού, που είχε ως βασικό στόχο τον τερματισμό της «εξάρτησης» της Σαουδικής Αραβίας από το πετρέλαιο.
Το σχέδιο περιλαμβάνει οικονομικές μεταρρυθμίσεις, κοινωνικές αλλαγές και τεράστια κατασκευαστικά έργα. Παράλληλα, το Ριάντ έχει θέσει φιλόδοξους κλιματικούς στόχους, δεσμευόμενο το 2021 να παράγει το 50% της ηλεκτρικής του ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Ο στόχος, ωστόσο, φαίνεται πλέον δύσκολο να επιτευχθεί. Λιγότερο από το 1% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας προέρχεται από την ηλιακή και την αιολική ενέργεια, ενώ σχεδόν όλη η υπόλοιπη παραγωγή βασίζεται στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πυρηνική ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει για τη σαουδαραβική ηγεσία ως σύμβολο μιας πιο σύγχρονης και τεχνολογικά προηγμένης οικονομίας. Παράλληλα, θα μπορούσε να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια μιας χώρας που χρειάζεται ολοένα περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια για τα νέα έργα της.
Η πυρηνική τεχνολογία ως εργαλείο ισχύος
Πέρα από την οικονομία και την ενέργεια, το πυρηνικό πρόγραμμα έχει σαφή γεωπολιτική διάσταση. Η ανάπτυξη εγχώριων δυνατοτήτων πυρηνικής τεχνολογίας, ακόμη και χωρίς την άμεση παραγωγή πυρηνικών όπλων, μπορεί να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία ένα ισχυρότερο στρατηγικό αποτύπωμα απέναντι σε πυρηνικά κράτη.
Η δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς η ίδια τεχνολογία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή καυσίμου για πυρηνικούς αντιδραστήρες μπορεί, υπό διαφορετικές προϋποθέσεις, να οδηγήσει στην παραγωγή υλικού για όπλα. Η συμφωνία με τις ΗΠΑ προσφέρει παράλληλα στο Ριάντ έναν τρόπο να εμβαθύνει τους δεσμούς του με την Ουάσιγκτον.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η σαουδαραβική ηγεσία είχε επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να συνεργαστεί με άλλες δυνάμεις, μεταξύ των οποίων η Κίνα και η Ρωσία, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία με τις ΗΠΑ. Το γεγονός ότι το Ριάντ επέλεξε τελικά να αναζητήσει λύση με την Ουάσιγκτον, αντανακλά την πεποίθηση της νεότερης σαουδαραβικής ηγεσίας ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν η κυρίαρχη γεωπολιτική δύναμη για τις επόμενες δεκαετίες.
Για τη Σαουδική Αραβία, επομένως, η πυρηνική ενέργεια δεν είναι απλώς ένας τρόπος παραγωγής ηλεκτρισμού. Είναι ταυτόχρονα εργαλείο οικονομικής διαφοροποίησης, μέσο για την απελευθέρωση πετρελαίου προς εξαγωγή, σύμβολο εκσυγχρονισμού και πιθανό όχημα ενίσχυσης της περιφερειακής ισχύος.
Όλα αυτά είναι εντάξει, εφόσον το πρόγραμμα παραμείνει όντως αυστηρά πολιτικό. Το θέμα είναι αν οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να το διασφαλίσουν αυτό, χωρίς να προκαλέσουν νέο πυρηνικό ανταγωνισμό στη Μέση Ανατολή.