Μια ιδιαίτερα οξεία δικαστική διαμάχη βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ της Pfizer και των κυβερνήσεων της Πολωνίας και της Ρουμανίας. Η αμερικανική φαρμακευτική εταιρεία διεκδικεί συνολικά 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια για συμβόλαια εμβολίων Covid-19 που υπογράφηκαν εν μέσω πανδημίας, τα οποία αφορούν περισσότερες από 90 εκατομμύρια δόσεις που τελικά δεν παραδόθηκαν και δεν χρησιμοποιήθηκαν.
Προκειμένου να εξασφαλίσει την είσπραξη των χρημάτων, η εταιρεία προχώρησε σε μια πρωτοφανή κίνηση: δέσμευσε τα τέλη που καταβάλλουν οι αεροπορικές εταιρείες για τη χρήση του εναέριου χώρου των δύο κρατών.
Σύμφωνα με αποκαλύψεις της Wall Street Journal, η Pfizer δικαιώθηκε τον Απρίλιο σε πολυετή δικαστικό αγώνα, εξασφαλίζοντας απόφαση που υποχρεώνει τις δύο χώρες να τηρήσουν τις συμφωνίες. Στη συνέχεια, τον Ιούλιο, έλαβε τη σχετική έγκριση από τη δικαιοσύνη για τη δέσμευση των αεροπορικών πόρων, τακτική την οποία η ίδια χαρακτηρίζει ως «κατάλληλη και μετρημένη» αντίδραση για την εφαρμογή των συμβατικών υποχρεώσεων.
Το χρονικό της συμφωνίας και η άρνηση παραλαβής
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στο 2021, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαπραγματεύτηκε κεντρικά τη στήριξη των κρατών-μελών της με εκατοντάδες εκατομμύρια δόσεις που ανέπτυξε η Pfizer σε συνεργασία με την BioNTech. Όμως, καθώς η υγειονομική κρίση υποχωρούσε, τα αποθέματα της Ευρώπης αποδείχθηκαν υπερβολικά.
Ενώ άλλα κράτη-μέλη προχώρησαν σε επαναδιαπραγμάτευση ή τερματισμό των συμβάσεων, η Πολωνία και η Ρουμανία αρνήθηκαν να παραλάβουν τις επιπλέον ποσότητες. Στις αρχές του 2022, αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Βαρσοβία δήλωσε αδυναμία κάλυψης του κόστους για 63 εκατομμύρια δόσεις, με το Βουκουρέστι να ακολουθεί αντίστοιχη στάση.
Σήμερα, οι οφειλές προς τη φαρμακευτική διαμορφώνονται σε 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ (περίπου 1,5 δισ. δολάρια) για την Πολωνία, με την υπουργό Υγείας της χώρας, Γιολάντα Σομπιεράνσκα-Γκρέντα, να συγκρίνει τη συγκεκριμένη απαίτηση με το συνολικό ετήσιο κόστος της χώρας για αντικαρκινικά φάρμακα. Παράλληλα, οι διεκδικήσεις της εταιρείας από τη Ρουμανία ανέρχονται σε 600 εκατομμύρια ευρώ.
Σε κίνδυνο η ασφάλεια των αερομεταφορών
Η δέσμευση των τελών έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από τους αρμόδιους φορείς αεροναυτιλίας, οι οποίοι τονίζουν ότι τα χρήματα αυτά δεν σχετίζονται με τις κρατικές δαπάνες υγείας.
Στην Πολωνία, η επικεφαλής της υπηρεσίας αεροναυτιλίας Pansa, Μαγδαλένα Γιαβόρσκα-Ματσκόβιακ, κατήγγειλε ότι το 80% του προϋπολογισμού της έχει δεσμευτεί, παρομοιάζοντας την κατάσταση με «ομηρία». Ο φορέας χρειάστηκε έκτακτη κρατική χρηματοδότηση την τελευταία στιγμή για να καλύψει μισθούς, υποδομές κυβερνοασφάλειας και συστήματα ηλεκτροδότησης.
Στη Ρουμανία, ο επικεφαλής του οργανισμού Romatsa, Άντριαν Κότζοκ, έκανε λόγο για «περίοδο κρίσης», καθώς ο φορέας προχώρησε σε μειώσεις μισθών 20% για 1.700 εργαζομένους και επαναδιαπραγμάτευση με προμηθευτές, πετυχαίνοντας μόλις τον περασμένο μήνα μια προσωρινή δικαστική προστασία.
Οι γεωπολιτικές πιέσεις και το νομικό πλαίσιο του Eurocontrol
Οι οικονομικές πιέσεις στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας εκδηλώνονται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς οι εργαζόμενοι διαχειρίζονται αυξημένο φόρτο λόγω των στρατιωτικών πτήσεων του ΝΑΤΟ και ανακατευθύνουν δρομολόγια μετά από ρωσικά πλήγματα στη δυτική Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις με drones στον ρωσικό εναέριο χώρο έχουν περιορίσει τις διερχόμενες πτήσεις, συμπιέζοντας περαιτέρω τα έσοδα.
Στην Ευρώπη, η είσπραξη των τελών γίνεται μέσω του Eurocontrol (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας). Αν και ο οργανισμός θέσπισε στις 9 Αυγούστου νέους κανόνες νομικής προστασίας των κεφαλαίων του, το μέτρο αυτό δεν καλύπτει αναδρομικά τις δεσμεύσεις που έχουν ήδη επιβληθεί σε Πολωνία και Ρουμανία.
Οι δύο χώρες έχουν προσφύγει στη δικαιοσύνη με εφέσεις, οι οποίες αναμένεται να εξεταστούν τον Οκτώβριο και τον Ιανουάριο.
