Η θρησκευτική ηγεσία του Ιράν επέλεξε τη σύγκρουση αντί του συμβιβασμού, διορίζοντας διάδοχο του δολοφονηθέντα Αλί Χαμενεΐ στη θέση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη τον γιό του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Είναι μιά πρόκληση προς τον πρόεδρο Τραμπ, που είχε χαρακτηρίσει τον γιο Χαμενεΐ «απαράδεκτο» υποψήφιο.Είναι επίσης και ένα μήνυμα: «Το Ιράν δεν πρόκειται να υποχωρήσει. Θα πολεμήσει μέχρι τέλους».
Η επιλογή του Μοτζτάμπα από τη Συνέλευση των Ειδικών παγιώνει την κυριαρχία των σκληροπυρηνικών στην Τεχεράνη. Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενδέχεται να αναδιαμορφώσει τη σύγκρουση του Ιράν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με επιπτώσεις που ξεπερνούν τη Μέση Ανατολή. Οπως επισημαίνουν αναλυτές και πολιτικοί σχολιαστές, «είναι μεγάλη ταπείνωση για τις ΗΠΑ να πραγματοποιήσουν μια τόσο ριψοκίνδυνη επιχείρηση, να σκοτώσουν έναν 86χρονο ηγέτη και τελικά να τον διαδεχθεί ο σκληροπυρηνικός γιος του».
Στο περίπλοκο θεοκρατικό σύστημα της χώρας, ο ανώτατος ηγέτης αποτελεί την ύψιστη αρχή, ελέγχοντας την εξωτερική πολιτική και το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ ασκεί καθοριστική επιρροή στον εκλεγμένο πρόεδρο και το κοινοβούλιο.
Προς περαιτέρω σύγκρουση
Διπλωμάτες στη Μέση Ανατολή και αναλυτές εκτιμούν ότι η ανάδειξη του Μοτζτάμπα στέλνει σαφές μήνυμα: η ιρανική ηγεσία απορρίπτει κάθε προοπτική συμβιβασμού και προετοιμάζεται για σύγκρουση και εκδίκηση.
Πηγές στην Τεχεράνη που επικαλείται το Reuter, εκτιμούν ότι ο νέος ηγέτης θα βρεθεί αντιμέτωπος με τεράστια εσωτερική και εξωτερική πίεση, λόγω της λαϊκής δυσαρέσκειας και της κλιμάκωσης της σύγκρουσης. Παρά ταύτα, αναμένεται να κινηθεί γρήγορα για να εδραιώσει την εξουσία του.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι πιθανό να ενισχυθεί περαιτέρω το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ενώ εκτιμάται ότι θα ακολουθήσουν αυστηρότεροι εσωτερικοί έλεγχοι και εκτεταμένες επιχειρήσεις καταστολής κατά των διαφωνούντων.
«Ο κόσμος θα νοσταλγήσει την εποχή του πατέρα του», δήλωσε στο Reuters περιφερειακός αξιωματούχος με επαφές στην Τεχεράνη. «Ο Μοτζτάμπα δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να δείξει σιδηρά πυγμή. Ακόμη κι αν τελειώσει ο πόλεμος, η εσωτερική καταστολή θα ενταθεί».
Ο Πολ Σάλεμ, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute, εκτιμά ότι ο νέος ηγέτης δεν θα επιδιώξει συμφωνία με τις ΗΠΑ ή διπλωματική εκτόνωση. «Είναι μια σκληροπυρηνική επιλογή σε μια σκληροπυρηνική στιγμή», δήλωσε στο Reuters.
Η εξέλιξη έρχεται ύστερα από μήνες έντονων εσωτερικών αναταραχών – των πιο αιματηρών από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 – που είχαν ήδη αποδυναμώσει την Ισλαμική Δημοκρατία πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος.
Η χώρα αντιμετώπιζε ήδη βαθιά οικονομική κρίση, με εκρηκτικό πληθωρισμό, κατάρρευση του νομίσματος και διευρυνόμενη φτώχεια. Η εντεινόμενη καταστολή είχε πυροδοτήσει λαϊκή οργή και διαδηλώσεις πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.
Δύσκολες ημέρες
Σύμφωνα με ιρανική πηγή που γνωρίζει την εσωτερική κατάσταση της χώρας, ο Μοτζτάμπα θα υιοθετήσει ακόμη πιο επιθετική στάση στο εξωτερικό.
Στα μάτια πολλών Ιρανών κληρικών και πολιτών, η δολοφονία του Χαμενεΐ έχει αναδείξει τον νεκρό ηγέτη σε «μάρτυρα». Κληρικοί τον παρουσιάζουν ως ηρωική μορφή, παρομοιάζοντάς τον με τον Ιμάμη Χουσεΐν, το σιιτικό σύμβολο θυσίας και αντίστασης.
«Ο Μοτζτάμπα είναι ακόμη πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του και σκοπεύει να εκδικηθεί», δήλωσε ο Αλαν Αϊρ, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης, ειδικός στα θέματα του Ιράν.
Η εξίσωση αυτή κρύβει σοβαρούς κινδύνους. Το Ισραήλ έχει προειδοποιήσει ότι οποιοσδήποτε διάδοχος του Χαμενεΐ θα αποτελεί επίσης στόχο, ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει μόνο με την εξάλειψη της στρατιωτικής ηγεσίας και της άρχουσας ελίτ του Ιράν.
Αντίπαλος των μεταρρυθμιστών
Ο 56χρονος Μοτζτάμπα, επιδραστικός κληρικός μεσαίας βαθμίδας, αντιτίθεται εδώ και χρόνια στις μεταρρυθμιστικές ομάδες που υποστηρίζουν προσέγγιση με τη Δύση.
Οι στενοί δεσμοί του με ανώτερους κληρικούς και με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης – που κυριαρχεί στις δυνάμεις ασφαλείας αλλά και σε μεγάλο μέρος της οικονομίας – του προσφέρουν σημαντική επιρροή στους πολιτικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους.
Κατά τη διάρκεια της ηγεσίας του πατέρα του, απέκτησε ισχύ ως κεντρική μορφή στον μηχανισμό ασφαλείας και στο εκτεταμένο οικονομικό δίκτυο που τον περιβάλλει, λειτουργώντας για χρόνια ως «κλειδοκράτορας» του Αλί Χαμενεΐ και, στην πράξη, ως ένας άτυπος «μίνι ανώτατος ηγέτης», όπως σχολιάζουν αναλυτές.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε επιβάλει κυρώσεις σε βάρος του από το 2019, υποστηρίζοντας ότι ενεργούσε ως εκπρόσωπος του ανώτατου ηγέτη, παρότι δεν είχε εκλεγεί ούτε κατείχε επίσημο κυβερνητικό αξίωμα.
