Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων, η γερμανική Ακροδεξιά επαναφέρει στο επίκεντρο της πολιτικής της ατζέντας το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Αλίς Βάιντελ, επικεφαλής της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), παρουσίασε πρόσφατα τις θέσεις της για την Ευρώπη, επανακαθορίζοντας τη γραμμή του κόμματος που, όταν ιδρύθηκε το 2013, ζητούσε ανοιχτά την έξοδο της χώρας από την ευρωζώνη (Dexit).
Αν και το θέμα της αποχώρησης είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα τα τελευταία χρόνια, η Βάιντελ επανέρχεται δυναμικά. Μέσα από δημόσιες παρεμβάσεις της — όπως η συνέντευξη στον Economist, η παρουσία της στην εκδήλωση «Διάλογος με τους πολίτες» του Λεβερκούζεν από την ευρωομάδα Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών (ESN), αλλά και τη συνέντευξη Τύπου στο Στρασβούργο — περιέγραψε μια ριζική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών.
Το τέλος του «πληρωτή» και η αποδυνάμωση των Βρυξελλών
Ο πυρήνας των προτάσεων της Βάιντελ συμπυκνώνεται σε ένα κείμενο 25 σελίδων, το οποίο θέτει ως βασική προτεραιότητα τον περιορισμό των οικονομικών υποχρεώσεων της Γερμανίας. Η ηγέτιδα της AfD υποστηρίζει ότι η χώρα δεν πρέπει πλέον να λειτουργεί ως ο κύριος «πληρωτής» των κοινοτικών ταμείων.
Παράλληλα, η πρότασή της στοχεύει στην αποδόμηση της ισχύος των κεντρικών οργάνων της Ε.Ε., προωθώντας μια «Ευρώπη α λα καρτ»:
-
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Υποβάθμιση σε καθαρά συμβουλευτικό όργανο και κατάργηση των ευρωεκλογών.
-
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν): Μετατροπή της σε απλό εκτελεστικό μηχανισμό, χωρίς δικαίωμα χαράξεως πολιτικής.
-
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: Απώλεια της υπεροχής του έναντι των εθνικών δικαστηρίων.
-
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα: Περιορισμός του ρόλου της αποκλειστικά στην αυστηρή δημοσιονομική σταθερότητα.
-
Γραφειοκρατία: Αυστηρή κριτική στους 30.000 υπαλλήλους της Ε.Ε., με τη Βάιντελ να δηλώνει ότι πρέπει «να πάνε να εργαστούν αντί να συντάσσουν σημειώματα».
Επιστροφή 50 χρόνια πίσω και το σενάριο του Dexit
Αν και η AfD δεν προτείνει άμεσα το Dexit, η Βάιντελ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για διεξαγωγή δημοψηφίσματος στα πρότυπα του Brexit, στην περίπτωση που αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις για την αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών (παράδειγμα που η ίδια πρόβαλε και πριν τις ευρωεκλογές του 2024).
Στο μοντέλο που εισηγείται, η μετανάστευση και η εξωτερική πολιτική επιστρέφουν αποκλειστικά στα κράτη-μέλη. Οι αποφάσεις για πόλεμο και ειρήνη θεωρούνται εθνικό δικαίωμα, αφήνοντας σαφείς αιχμές για τα δισεκατομμύρια ευρώ που κατευθύνονται προς την ενίσχυση της Ουκρανίας.
Στόχος της AfD είναι η μετατροπή της Ε.Ε. σε μια αμιγώς οικονομική και εμπορική κοινότητα με αυστηρά προστατευμένα εξωτερικά σύνορα. Γερμανικά μέσα ενημέρωσης, όπως η Deutsche Welle, σχολίασαν ότι το σχέδιο αυτό αποτελεί έναν συγκερασμό νοσταλγίας και πανγερμανισμού, ενώ δημοσιογραφικά σχόλια ανέφεραν χαρακτηριστικά ότι η AfD επιχειρεί «να γυρίσει το ρολόι 50 χρόνια πίσω» — δεδομένου ότι οι πρώτες απευθείας ευρωεκλογές πραγματοποιήθηκαν το 1979.
Διευρυμένο βέτο και η σχέση με τη Μαρίν Λε Πεν
Στο νέο αυτό πλαίσιο, η Βάιντελ αξιώνει αυξημένα δικαιώματα βέτο για τη Γερμανία ως την πληθυσμιακά μεγαλύτερη χώρα της Ένωσης, καθώς και το δικαίωμα μονομερούς αποχώρησης από διεθνείς συμφωνίες, όπως η συνθήκη Σένγκεν, εφόσον κρίνεται ότι θίγονται τα εθνικά συμφέροντα.
Παρά το γεγονός ότι οι θέσεις της παρουσιάζουν σημαντική σύγκλιση με εκείνες του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία και της Μαρίν Λε Πεν στη Γαλλία, υπάρχουν ορισμένες διαφοροποιήσεις:
- Η πρόταση της AfD δίνει σαφή προτεραιότητα στα συμφέροντα της Γερμανίας, δημιουργώντας έτσι μια φυσική απόσταση από τη Μαρίν Λε Πεν. Η τελευταία αποφεύγει την πλήρη ταύτιση, καθώς στη Γαλλία ένα τμήμα των ψηφοφόρων παραμένει καχύποπτο απέναντι στην ηγεμονία του Βερολίνου.
-
Παρά τις επίσημες αποστάσεις που διατηρεί η Λε Πεν, στον γερμανικό Τύπο επισημαίνεται ότι καταγράφεται ταύτιση απόψεων προς μια «διακυβερνητική» Ευρώπη, η οποία ενδέχεται να είναι προϊόν παρασκηνιακών συνεννοήσεων.
Αυτή η τακτική προσέγγιση αποσκοπεί στην άσκηση πίεσης από τα δεξιά τόσο προς τις Βρυξέλλες όσο και προς τις κυβερνήσεις σε Βερολίνο και Παρίσι, εν όψει των κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων στην Ευρώπη και κυρίως των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία.
Η ηγετική αυτή εμφάνιση της Βάιντελ ερμηνεύεται ως προσπάθεια συγκρότησης μιας «πατριωτικής πλειοψηφίας» ενόψει του 2029, έτους κατά το οποίο είναι προγραμματισμένες τόσο οι ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία όσο και οι ευρωεκλογές.