Η εμπειρία του Αφγανιστάν επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς οι ΗΠΑ παραμένουν εγκλωβισμένες σε έναν νέο πόλεμο με το Ιράν χωρίς σαφή προοπτική γρήγορης νίκης. Πέντε χρόνια μετά το χαοτικό τέλος της μακροβιότερης αμερικανικής πολεμικής εκστρατείας, τα επιχειρήματα που χρησιμοποιήθηκαν επί χρόνια για την παράτασή της δεν έχουν επιβεβαιωθεί, ενώ αρκετά από τα ίδια διλήμματα εμφανίζονται ξανά.
Στο Αφγανιστάν, η εξόντωση του Οσάμα μπιν Λάντεν το 2011 είχε δημιουργήσει μια σημαντική ευκαιρία αποχώρησης. Η Αλ Κάιντα είχε αποδυναμωθεί δραστικά και οι Ταλιμπάν παρέμεναν εξαιρετικά δύσκολο να ηττηθούν. Παρ’ όλα αυτά, τρεις διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις συνέχισαν τον πόλεμο, φοβούμενες ότι η αποχώρηση θα έπληττε την αξιοπιστία των ΗΠΑ, θα εγκατέλειπε τους Αφγανούς συμμάχους τους και θα απαξίωνε τις θυσίες των Αμερικανών στρατιωτών.
Η στρατιωτική λογική αποδείχθηκε εξίσου δύσκολο να ανατραπεί. Η αμερικανική στρατιωτική κουλτούρα είναι προσανατολισμένη στη νίκη και όχι στη διαχείριση μιας αποδεκτής ήττας. Καθώς η πλήρης επικράτηση επί των Ταλιμπάν γινόταν όλο και λιγότερο ρεαλιστική, οι στόχοι περιορίστηκαν σταδιακά: λιγότερες απώλειες, μικρότερο κόστος και διατήρηση μιας αδύναμης αφγανικής κυβέρνησης. Το αποτέλεσμα ήταν η παράταση του πολέμου για άλλη μία δεκαετία μετά τον θάνατο του μπιν Λάντεν, με ακόμη 868 νεκρούς Αμερικανούς στρατιωτικούς.
Το ίδιο δίλημμα στο Ιράν
Σήμερα, η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει ένα παρόμοιο πρόβλημα. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει δεσμευτεί ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν θα εξελιχθεί σε νέο Ιράκ ή Αφγανιστάν και ότι η εκστρατεία θα είναι σύντομη και αποφασιστική. Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο έχει ήδη περιορίσει αυτή την αισιοδοξία. Οι αμερικανικές αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν ούτε την ήττα του Ιράν, ούτε την επαναλειτουργία των θαλάσσιων οδών μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράν απάντησε στις αμερικανικές επιθέσεις κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κρίσιμο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Ο αρχηγός των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Νταν Κέιν, έχει αναγνωρίσει ότι η αεροπορική ισχύς έχει όρια. Η αμερικανική διοίκηση έχει πλέον στραφεί στον συνδυασμό ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών εξαγωγών και οικονομικών κυρώσεων, με στόχο να επιτύχει μέσω οικονομικής πίεσης ό,τι δεν πέτυχαν οι βομβαρδισμοί.
Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι αυξάνονται και πάλι οι διελεύσεις πλοίων και οι εξαγωγές πετρελαίου από τα Στενά, η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία δεν μιλά πλέον για γρήγορη νίκη. Ο Χέγκσεθ δηλώνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να διατηρήσει τον αποκλεισμό «επ' αόριστον», γεγονός που αποκαλύπτει πόσο διαφορετική έχει γίνει η συζήτηση από τις αρχικές διαβεβαιώσεις για μια σύντομη εκστρατεία.
Το κόστος της αποχώρησης
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι δύο πλευρές έχουν διαφορετικό ορισμό για το κόστος της ήττας. Για την ιρανική ηγεσία ο πόλεμος αφορά την ίδια την επιβίωσή της. Για τις ΗΠΑ, τα διακυβεύματα είναι σημαντικά, αλλά όχι υπαρξιακά, γεγονός που σημαίνει ότι το κόστος της συνέχισης μπορεί τελικά να αποδειχθεί μεγαλύτερο από το κόστος μιας συμφωνίας ή μιας αποχώρησης.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ πιθανότατα είναι στρατιωτικά εφικτή, αλλά θα απαιτούσε σημαντική επιχείρηση στο έδαφος, καθώς το Ιράν έχει περάσει δεκαετίες οχυρώνοντας τις θέσεις του. Σε μια περίοδο που το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό είναι ήδη επιβαρυμένο από παρατεταμένες αναπτύξεις, μια τέτοια επιχείρηση θα συνεπαγόταν υψηλό κόστος σε ανθρώπινες ζωές και πόρους. Δημοσκοπήσεις δείχνουν παράλληλα ότι η αμερικανική κοινή γνώμη τάσσεται κατά του πολέμου.
Το μάθημα του Αφγανιστάν είναι ότι, όσο περισσότερο διαρκεί μια στρατιωτική σύγκρουση χωρίς ξεκάθαρη πορεία προς τη νίκη, τόσο δυσκολότερο γίνεται πολιτικά να αναγνωριστεί ότι η επίτευξη των αρχικών στόχων δεν είναι εφικτή. Η ανάγκη να δικαιολογηθούν οι προηγούμενες θυσίες, να προστατευθεί η αξιοπιστία των ΗΠΑ και να αποφευχθεί η εικόνα της ήττας μπορεί να οδηγήσει στη διαιώνιση μιας σύγκρουσης, ακόμη και όταν τα στρατηγικά οφέλη της συνέχισης μειώνονται.
Ακριβώς αυτή την παγίδα επιχειρεί να αποφύγει -ή τουλάχιστον υποστηρίζει ότι θέλει να αποφύγει- η κυβέρνηση Τραμπ στο Ιράν. Όμως, πέντε χρόνια μετά την αποχώρηση από το Αφγανιστάν, το πρόβλημα παραμένει: η Ουάσιγκτον μπορεί να είναι σε θέση να ξεκινήσει έναν πόλεμο, πολύ ευκολότερα απ' ό,τι μπορεί να αποφασίσει πότε και πώς θα τον τελειώσει. Η τελετή του Χέγκσεθ για την απονομή μεταλλίων σε τρεις πεζοναύτες που τραυματίστηκαν στην επίθεση του αεροδρομίου της Καμπούλ υπογράμμισε αυτή την αντίφαση: η θυσία των στρατιωτών παρουσιάστηκε ως νίκη, χωρίς αναφορά στην τελική ήττα της αμερικανικής εκστρατείας στο Αφγανιστάν.