Ρίχνοντας μια ματιά στον χάρτη, η Νάρβα φαίνεται να είναι άλλη μία συνθισμένη πόλη στα ανατολικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτι περισσότερο. Γιατί η Νάρβα, μία παραμεθόρια πόλη 52.000 κατοίκων, είναι το μεγαλύτερο αστικό κέντρο της ανατολικής Εσθονίας, μίας περιοχής στην οποία κατοικούν κυρίως ρωσόφονοι.
Τελευταία πληθαίνουν στα social media, όπως στο Telegram, οι εκκλήσεις για την απόσχιση από την Εσθονία και την ανακήρυξη μίας «Λαϊκής Δημοκρατίας της Νάρβα». Κάποιοι θυμούνται αντίστοιχες πρωτοβουλίες που είχαν εκδηλωθεί στη Χερσόνησο της Κριμαίας, πριν εισβάλουν οι Ρώσοι.
Που είναι οι οπαδοί της απόσχισης;
Η πρώτη εντύπωση για όποιον επισκέπτεται τη Νάρβα είναι ότι η ζωή κυλάει σε φυσιολογικούς ρυθμούς. Στην αγορά της πόλης πολλά θυμίζουν την πρώην Σοβιετική Ένωση, αλλά δεν λείπουν τα εμπορικά σήματα της Δύσης. Έντονο είναι το κρύο αυτές τις μέρες, καθώς ψυχρές αέριες μάζες από τη Φινλανδία ξεχύνονται κατά μήκος του ποταμού Νάρβα, που αποτελεί και το φυσικό σύνορο με τη Ρωσία. Στην άλλη όχθη βρίσκεται η ρωσική πόλη του Ιβανγκορόντ.
Η Νάρβα εξακολουθεί να έχει σημαντικούς δεσμούς με τη Ρωσία. ‘Αλλωστε, μόνο το 2% του πληθυσμού της πόλης μιλάει εσθονικά στο σπίτι του. Οι περισσότεροι μιλούν ρωσικά, ο ένας στους τρεις έχει και ρωσικό διαβατήριο. Τα σύνορα με τη Ρωσία παραμένουν ανοιχτά, αλλά μόνο στη διάρκεια της ημέρας και μόνο για όσους τα διασχίζουν με τα πόδια. Η κυκλοφορία των αυτοκινήτων και λεωφορείων έχει διακοπεί, καθώς γίνονται εργασίες συντήρησης στη γέφυρα του ποταμού Νάρβα, οι οποίες αναμένεται να ολοκληρωθούν στα τέλη του 2026.
Για τους κατοίκους αποτελεί μέρος της καθημερινότητας να διασχίσουν τη γέφυρα, άρα και τα σύνορα με τη γειτονική Ρωσία. Κάποιοι πηγαίνουν για ψώνια, άλλοι επισκέπτονται συγγενείς. Καθώς οι Ρώσοι αποτελούν την πλειοψηφία των κατοίκων σε μία πόλη που γειτονεύει με τη Ρωσία, κάποιοι συγκρίνουν την περιοχή της Νάρβα με την κοιλάδα του Ντονμπάς στην Ουκρανία ή την περιφέρεια της Υπερδεινστερίας στη Μολδαβία.
Στενοί δεσμοί με την Ευρώπη
Όμως η Νάρβα διατηρεί και στενούς δεσμούς με την Ευρώπη. Μάλιστα πολλοί περιγράφουν την πόλη ως «πύλη προς την Ευρώπη» και δηλώνουν υπερήφανοι γι αυτό.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο άνοιξε στην πόλη το μεγαλύτερο εργοστάσιο αξιοποίησης σπάνιων γαιών στην Ευρώπη, με χρηματοδότηση της ΕΕ, ώστε να επιταχυνθεί η απεξάρτηση των Ευρωπαίων από την Κίνα σε αυτό το κομμάτι. Είναι και αυτός ένας λόγος, για τον οποίο η δήμαρχος της Νάρβα, Κάτρι Ράικ, επισημαίνει στην Deutsche Welle ότι δεν ανησυχεί ιδιαίτερα για τις υποτιθέμενες αποσχιστικές τάσεις.
«Οι κάτοικοι της Νάρβα φοβούνται για την εικόνα της πόλης» λέει η δήμαρχος. «Αυτά τα σενάρια συνεπάγονται αρνητική δημοσιότητα και κανείς δεν θέλει κάτι τέτοιο. Οι κάτοικοι αγαπούν την πόλη τους και πολύ απλά δεν έχουν χρόνο να ασχολούνται με τέτοιες ιστορίες...»
Πλησιάζοντας τον κόσμο στους δρόμους, δύσκολα θα βρεις κάποιον που είναι διατεθειμένος να μιλήσει για πολιτική. «Δεν με ενδιαφέρουν αυτά τα θέματα» λέει ένας ηλικιωμένος. Ένας άλλος λέει ότι «έχω ζήσει πολλά χρόνια στη Νάρβα και η πόλη θα είναι πάντα αυτό που είναι, δεν πρόκειται να αλλάξει...» Στο ερώτημα για μία μελλοντική «Λαϊκή Δημοκρατία της Νάρβα» οι απαντήσεις είναι λίγο πολύ οι ίδιες: «Εντελώς ανόητο», «αδιανόητο», «δεν ξέρω κανέναν που θα προτιμούσε να ζήσει στη Ρωσία».
«Απογοήτευση και ανασφάλεια»
«Δεν υπάρχουν θιασώτες της απόσχισης στη Νάρβα» ξεκαθαρίζει ο δημοσιογράφος Ρομάν Βικούλοφ, ο οποίος από την άλλη πλευρά παραδέχεται ότι πολύς κόσμος δεν βλέπει προοπτική για το μέλλον. «Υπάρχει μία διάχυτη αίσθηση απογοήτευσης και θλίψης, πολλοί θέλουν να φύγουν γιατί δεν βλέπουν μέλλον για τον εαυτό τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει και ότι θέλουν να πάνε στη Ρωσία ή να εγκαταλείψουν την Εσθονία», επισημαίνει.
Οι περισσότεροι με τους οποίους μιλάμε μας λένε ότι η ζωή στην Εσθονία είναι πολύ καλύτερη από τη Ρωσία, κάτι που επιβεβαιώνουν και όσοι διασχίζουν τα σύνορα κάθε τόσο. «Είναι απλό, ο κόσμος δεν θέλει να πάει στη Ρωσία» λέει ο Σεργκέι Στεπάνοφ, ένας άλλος δημοσιογράφος από τη Νάρβα.
Κάπως διαφορετική άποψη εκφράζει η Γιάνα Κοντράσοβα, μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου στη Νάρβα. «Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μία πιο ριζοσπαστική αντίληψη», λέει. «Ασφαλώς έχουμε κι εμείς κάποιους, αλλά δεν πρόκειται για ένα ιδιαίτερα διαδεδομένο φαινόμενο».
Τι λέει η ίδια η Ρωσία;
Φαίνεται πάντως ότι οι Ρώσοι εθνικιστές και ιμπεριαλιστές δεν ξεχνούν την Νάρβα. Το 2022 ο Ρώσος πρόεδρος Βλάντιμιρ Πούτιν, μιλώντας στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, είχε μνημονεύσει την πόλη ως ένα από τα ρωσικά εδάφη που ο Μέγας Πέτρος είχε «ανακαταλάβει» το 1704. Η ομιλία Πούτιν είχε προκαλέσει έντονες διαμαρτυρίες στην Εσθονία την εποχή εκείνη.
Επιπλέον, από τότε που ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι Ρώσοι διοργανώνουν στην άλλη όχθη του ποταμού Νάρβα κάθε χρόνο, στις 9 Μαίου, εορταστικές εκδηλώσεις για το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Στις εκδηλώσεις εμφανίζονται Ρώσοι αστέρες της ποπ μουσικής, αλλά και σύμβολα που έχουν απαγορευθεί στην Εσθονία, ενώ σε γιγαντοοοθόνη αναμεταδίδεται ζωντανά η καθιερωμένη στρατιωτική παρέλαση από την Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας. Εξυπακούεται ότι η οθόνη έχει στηθεί σε κεντρικό σημείο, ώστε να είναι ορατή και από την εσθονική πλευρά των συνόρων.
Πηγή DW