Η έναρξη της εκ περιτροπής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ιρλανδία επαναφέρει στο προσκήνιο έντονες επικρίσεις για τη στάση της απέναντι στις Big Tech. Αν και το Δουβλίνο προβάλλει ένα προφίλ προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αξιοπιστία του δοκιμάζεται λόγω των στενών δεσμών του με τις πολυεθνικές της τεχνολογίας. Η συγκυρία θεωρείται κρίσιμη, καθώς κατά το τρέχον εξάμηνο προγραμματίζεται να ανοίξουν ξανά οι συζητήσεις για το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο γύρω από τις ψηφιακές υπηρεσίες, την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη.
Εξαιτίας της μεγάλης εξάρτησης της ιρλανδικής οικονομίας από αμερικανικές εταιρείες, εκφράζονται απόψεις ότι υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων. Ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν πως η χώρα θα έπρεπε να αποκλειστεί από τις διαπραγματεύσεις που αφορούν την ψηφιακή και τεχνολογική κυριαρχία της ΕΕ.
Το ιστορικό του 2013 και το υπόμνημα του Facebook
Οι επιφυλάξεις αυτές δεν είναι καινούργιες, καθώς βασίζονται και στην προηγούμενη ιρλανδική προεδρία το 2013, όταν βρισκόταν υπό διαμόρφωση ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Εσωτερικό έγγραφο του Facebook που διέρρευσε μεταγενέστερα αποκάλυψε συναντήσεις στελεχών του με τον τότε πρωθυπουργό της Ιρλανδίας, Έντα Κένι, προκειμένου να εκφραστούν αντιρρήσεις για τους αυστηρούς κανόνες προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Σύμφωνα με το συγκεκριμένο υπόμνημα, οι εκπρόσωποι της εταιρείας σχημάτισαν την εντύπωση ότι ο Ιρλανδός πρωθυπουργός τους παρείχε διαβεβαιώσεις πως η χώρα θα εκμεταλλευόταν την επιρροή της προεδρίας της για να επιτευχθεί ένα αποτέλεσμα ευνοϊκό για το Facebook. Επιπρόσθετα, στελέχη της εταιρείας είχαν παρακαθήσει σε δείπνο με ανώτατους αξιωματούχους της χώρας, εξετάζοντας μεθόδους προώθησης των θέσεών τους.
Το ευνοϊκό καθεστώς και ο ρόλος της DPC
Η Ιρλανδία έχει μετατραπεί στο βασικό ευρωπαϊκό ορμητήριο για κολοσσούς όπως οι Google, Meta, Apple, Microsoft, OpenAI, TikTok και X, προσφέροντας ένα άκρως ελκυστικό φορολογικό πλαίσιο και ένα περιβάλλον φιλικό προς τις πολυεθνικές.
Με βάση την ευρωπαϊκή αρχή της «χώρας προέλευσης», η εποπτεία μιας επιχείρησης σε ολόκληρη την ΕΕ ανατίθεται στην αρχή του κράτους όπου βρίσκεται η έδρα της. Κατά συνέπεια, η ιρλανδική Επιτροπή Προστασίας Δεδομένων (DPC) έχει αναλάβει τον ρόλο του κεντρικού επόπτη για τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς ομίλους στην Ευρώπη, ελέγχοντας την εφαρμογή των κανόνων.
Καθυστερήσεις ερευνών και αντιδράσεις εταίρων
Οι επικριτές αυτού του μοντέλου σημειώνουν σοβαρές δυσλειτουργίες. Στα δέκα χρόνια εφαρμογής του GDPR, η Ιρλανδία έχει διευθετήσει μόνο ορισμένες υποθέσεις μικρότερης βαρύτητας μέσω συμβιβασμών, χωρίς να έχει ολοκληρώσει ούτε μία μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα που να αφορά την Google ή τις θυγατρικές της.
Αυτή η πρακτική προκαλεί καθυστερήσεις στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας συνολικά, καθώς τα υπόλοιπα κράτη-μέλη δεν μπορούν να δράσουν αυτόνομα και αναγκάζονται να περιμένουν το Δουβλίνο, κρατώντας κρίσιμα ζητήματα σε εκκρεμότητα για χρόνια.
Η στάση αυτή θεωρείται από τους επικριτές ως υπονόμευση της προσπάθειας της ΕΕ να περιορίσει την ισχύ των Big Tech, την ώρα που η Ιρλανδία αποκομίζει σημαντικά οικονομικά οφέλη. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται ότι αν η χώρα δεν απέχει από τις τρέχουσες ψηφιακές διαπραγματεύσεις, μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όπως το Βερολίνο, το Παρίσι, η Βαρσοβία, η Μαδρίτη και οι Βρυξέλλες οφείλουν να ασκήσουν έντονη πολιτική πίεση προς την ιρλανδική πλευρά.