Εμπορικό πόλεμο ΕΕ -ΗΠΑ, σχίσμα στη Δύση και πρωτοφανή συσπείρωση των Ευρωπαίων προκαλούν οι προσπάθειες του προέδρου Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία στη χώρα του –και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο επιχειρεί να την επιβάλει. Οι κινήσεις του ναρκοθετούν επίσης την ενότητα - αν όχι την ύπαρξη - του ΝΑΤΟ, μετατρέποντας μια διατλαντική συμμαχία δεκαετιών σε πεδίο ανοιχτής αντιπαράθεσης.
Δεν είναι απλά μια ακραία γεωπολιτική διεκδίκηση. Είναι η θρυαλλίδα ανατροπής του παγκόσμιου γεωπολιτικού status και η αφετηρία δραματικών εξελίξεων στους κόλπους της Δύσης, προκαλώντας μεγάλες αλλαγές στις οικονομικές σχέσεις και στο σύστημα ασφάλειας που έχει δομηθεί.
Συνδέοντας πρώτη φορά τόσο απροκάλυπτα ένα ζήτημα κυριαρχίας με την επιβολή εμπορικών κυρώσεων, η Ουάσιγκτον, υπερέβη όλα τα εσκαμμένα και τα αποδεκτά όρια.
Οι ανακοινώσεις του Τραμπ για δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται στην προσάρτηση της Γροιλανδίας, αντιμετωπίζονται στις Βρυξέλλες όχι ως μια ακόμα σκληρή διαπραγματευτική τακτική, αλλά ως μορφή οικονομικού εξαναγκασμού. Και αυτό ακριβώς είναι που έχει κινητοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση με τρόπο που σπάνια παρατηρείται.
Η Ευρώπη αντιστέκεται και "απαντά"
Η Κομισιόν, σε συντονισμό με τα κράτη-μέλη, έχει ήδη θέσει στο τραπέζι πακέτα αντιποίνων μεγάλης κλίμακας, με στοχευμένους δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα, περιορισμούς πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά και ενεργοποίηση εμπορικών «αμυντικών εργαλείων», που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν έσχατη λύση.
- Το μήνυμα είναι σαφές: αν η εμπορική πολιτική χρησιμοποιηθεί ως όπλο για γεωπολιτικούς σκοπούς, η Ευρώπη είναι έτοιμη να απαντήσει συμμετρικά.
Ταυτόχρονα, ευρωπαϊκές χώρες που στο παρελθόν συχνά διαφωνούσαν μεταξύ τους, εμφανίζονται αυτή τη φορά ευθυγραμμισμένες. Παρίσι και Βερολίνο μιλούν ανοιχτά για παραβίαση βασικών αρχών του διεθνούς δικαίου, σκανδιναβικές χώρες εκφράζουν απερίφραστα τη στήριξή τους στη Δανία και τη Γροιλανδία, ενώ ακόμα και κυβερνήσεις που παραδοσιακά διατηρούν στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ αποφεύγουν να στηρίξουν την αμερικανική γραμμή.
Η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτουργεί ως καταλύτης για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συσπείρωση απέναντι σε αυτό που εκλαμβάνεται ως μονομερής αμερικανική επιβολή.
Υπό αμφισβήτηση το ΝΑΤΟ
Το ρήγμα, όμως, δεν περιορίζεται στο εμπόριο ή στη διπλωματία. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Όταν ένας ηγέτης του ΝΑΤΟ απειλεί συμμάχους με οικονομικές κυρώσεις επειδή αντιστέκονται σε αλλαγή συνόρων ή καθεστώτος κυριαρχίας, η έννοια της συλλογικής άμυνας αποδυναμώνεται. Σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ακούγεται όλο και πιο καθαρά το ερώτημα αν μια Συμμαχία μπορεί να παραμείνει συνεκτική, όταν τα μέλη της αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο οικονομικού πολέμου μεταξύ τους.
Έτσι, η Γροιλανδία παύει να είναι απλώς ένα στρατηγικό νησί στην Αρκτική. Μετατρέπεται σε σύμβολο μιας βαθύτερης μετατόπισης: από τη συνεργασία στον εξαναγκασμό, από τη συμμαχία στη συναλλαγή. Και όσο η Ουάσιγκτον επιμένει να πιέζει μέσω δασμών και απειλών, τόσο ενισχύεται η ευρωπαϊκή πεποίθηση ότι η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι συλλογική, σκληρή και πολιτικά φορτισμένη.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό: Ενας εμπορικός πόλεμος προ των πυλών, μια Ευρώπη πιο ενωμένη απέναντι στις ΗΠΑ και ένα ΝΑΤΟ που δοκιμάζεται ίσως στη σοβαρότερη εσωτερική κρίση της σύγχρονης ιστορίας του.
Η επιδιωκόμενη προσάρτηση της Γροιλανδίας προκαλεί πλέον γεωπολιτικό ντόμινο.