Εν μέσω σφοδρών αναταράξεων εντός του ΝΑΤΟ που προκαλεί η ανοιχτή ρήξη του Τραμπ με τους Ευρωπαίους συμμάχους, η Τουρκία επιχειρεί να «υπενθυμίσει» τη γεωπολιτική της σημασία σε ΗΠΑ και ΕΕ και να προωθήσει τα συμφέροντά της και στους δύο «πόλους».
Η επάνοδος της στo πρόγραμμα των F-35 και η συμμετοχή στο mega πρόγραμμα SAFE της ΕΕ, είναι τα δύο μεγάλα στοιχήματα της Άγκυρας, τα οποία κυριάρχησαν στην πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που διεξάγεται στην Τουρκία. Η διμερής συνάντηση Ερντογάν-Τραμπ είχε ως «κύριο μενού» τα F-35, με τον Αμερικανό πρόεδρο να αφήνει ανοιχτό παράθυρο για επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα και τον «Σουλτάνο» να υπενθυμίζει τις σχετικές δεσμεύσεις που έχει δώσει ο «πλανητάρχης».
Ερωτηθείς για τα F-35 και την Τουρκία ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι «αυτή είναι μια απόφαση που θα πρέπει να εξετάσουμε, Εχουμε πολύ καλή σχέση με την Τουρκία και πολλοί σκέφτονται γιατί να μην το κάνουμε; Η Τουρκία υπήρξε πιο πιστή από άλλες χώρες. Είναι ένα ενδεχόμενο που εξετάζουμε». O Αμερικανός πρόεδρος έπλεξε το εγκώμιο του Ερντογάν και ανακοίνωσε ότι θα άρει της κυρώσεις CAATSΑ που αφορούν την Τουρκία.
Από την πλευρά του ο Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε ότι «μιλάμε με τις ΗΠΑ για τα F35 εδώ και καιρό. Μας τα είχε υποσχεθεί ο Πρόεδρος Τραμπ και ελπίζουμε να τιμήσει την υπόσχεσή του» .
Δύσκολη η επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F 35
Τα εμπόδια που πρέπει να αρθούν για την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, ωστόσο, είναι πολλά και σύνθετα. Παρά τις δηλώσεις Τραμπ, η Τουρκία εξακολουθεί να κουβαλά το «βάρος» της αγοράς των ρωσικών S-400. Ακριβώς αυτή η αγορά οδήγησε το 2019 στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα F-35 και στις κυρώσεις CAATSA.
Το βασικό αμερικανικό επιχείρημα παραμένει το ίδιο: η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των F-35 θεωρείται κίνδυνος για την ασφάλεια των ευαίσθητων τεχνολογιών του αμερικανικού μαχητικού. Γι' αυτό και η αμερικανική νομοθεσία συνδέει ευθέως την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα με την επίλυση του ζητήματος των S-400.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι το θέμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Το Κογκρέσο διατηρεί ισχυρό ρόλο στις εξοπλιστικές συμφωνίες και ήδη υπάρχουν αντιδράσεις ακόμη και για πολύ μικρότερες συμφωνίες με την Άγκυρα. Πρόσφατα, μάλιστα, καταγράφηκαν αντιρρήσεις στο Κογκρέσο ακόμη και για πώληση αμερικανικών κινητήρων προς την Τουρκία, με βουλευτές να επικαλούνται τους S-400 αλλά και τις εντάσεις με την Ελλάδα.
Το στοίχημα της ένταξης στο πρόγραμμα SAFE
Tο δεύτερο μεγάλο «στοίχημα» της Τουρκίας είναι ασφαλώς η συμμετοχή στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τα σημερινά «βέλη» Φιντάν προς Αθήνα και Λευκωσία για το «βέτο» που θέτουν στη συμμετοχή της Αγκυρας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα, έρχονται σ’ ένα γεωπολιτικό τάιμινγκ όπου η Τουρκία, επιχειρεί να ρίξει τις αντιρρήσεις και τα τείχη των Ευρωπαίων. Οι δηλώσεις της Φον ντερ Λάιεν που εμφανίστηκε θετικά διακείμενη στην τουρκική συμμετοχή, σίγουρα προσδίδουν άλλο ενδιαφέρον για τη συνέχιση του «ειδυλλίου» ανάμεσα σε Αγκυρα-Βρυξέλλες και ενδεχομένως να ανησυχούν την Αθήνα.
Η κ. Φον ντερ Λάιεν μίλησε με συγκεκριμένα νούμερα, επισημαίνοντας ότι το 35% του προγράμματος SAFE αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό κονδύλι, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη χρηματοδότηση κοινών αμυντικών συνεργασιών με την Τουρκία. Όπως τόνισε, η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους και πιο σημαντικούς στρατούς εντός του ΝΑΤΟ, διαδραματίζοντας διαχρονικά κρίσιμο ρόλο τόσο για τη Συμμαχία όσο και για τις ευρύτερες σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
