Καθώς οι αγροτικές κινητοποιήσεις συμπληρώνουν σχεδόν έναν μήνα και κινούνται μέσα στο χαλαρό –λόγω εορτών– πολιτικό περιβάλλον, στο κυβερνητικό επιτελείο μεγαλώνει η ανησυχία για το τι θα ακολουθήσει μετά τα Φώτα.
Ο βασικός φόβος δεν είναι η κλιμάκωση των μπλόκων, αλλά το ενδεχόμενο οι αγρότες να αποτελέσουν τον πυρήνα ενός ευρύτερου κοινωνικού μετώπου, με κοινό παρονομαστή την ακρίβεια και τις πιέσεις στο κόστος διαβίωσης. Ένα τέτοιο σενάριο θα μετέτρεπε τις κινητοποιήσεις από κλαδικό πρόβλημα σε γενικευμένη πολιτική πρόκληση και σε κρίσιμο πολιτικό τεστ για την κυβέρνηση.
Το ερώτημα στο Μέγαρο Μαξίμου δεν είναι πλέον αν τα μπλόκα θα συνεχιστούν, αλλά αν θα αποτελέσουν αφετηρία ενός ευρύτερου κύματος κοινωνικών αντιδράσεων, με φόντο την ακρίβεια, το αυξημένο κόστος παραγωγής και τη γενικευμένη πίεση στα εισοδήματα.
Η διεύρυνση του μετώπου
Στο παρασκήνιο, κυβερνητικές εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι το δεκαήμερο 5–15 Ιανουαρίου θα είναι καθοριστικό. Τότε θα φανεί αν οι αγροτικές διαμαρτυρίες μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για τη συμμετοχή και άλλων κοινωνικών και επαγγελματικών ομάδων - από εργατικά συνδικάτα έως δημοσιοϋπαλληλικές οργανώσεις.
Η εικόνα θυμίζει, σε πιο ελληνική εκδοχή, τα «κίτρινα γιλέκα»: μια ετερόκλητη κοινωνική συσπείρωση, με έντονη αντιπολιτευτική στήριξη και με νέα πολιτικά σχήματα να επιχειρούν να κεφαλαιοποιήσουν τη δυσαρέσκεια, συχνά υπερθεματίζοντας το ένα απέναντι στο άλλο.
Το σκηνικό θα μπορούσε να γίνει ακόμη πιο βαρύ εάν, μέσα στους επόμενους μήνες, υπάρξει νέος γύρος αποκαλύψεων για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, με αναφορές σε πολιτικά πρόσωπα. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, σε συνδυασμό με μια ήδη φορτισμένη κοινωνική ατμόσφαιρα, θα αύξανε κατακόρυφα το πολιτικό ρίσκο για την κυβέρνηση, μετατρέποντας μια διαχειρίσιμη κρίση σε δυνητικά εκρηκτικό μείγμα.
Λάθος εκτιμήσεις, κακή διαχείριση
Στο εσωτερικό της κυβέρνησης, πάντως, δεν λείπει η αυτοκριτική. Ανώτερα στελέχη αναγνωρίζουν ότι υπήρξε υποτίμηση της δυναμικής των κινητοποιήσεων και αμφισβητούν τη στρατηγική που ακολουθήθηκε μέχρι τώρα. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται η πρόωρη εμπλοκή του πρωθυπουργού σε άτυπες εξ αποστάσεως επαφές με τους αγρότες, χωρίς να έχουν διαμορφωθεί οι όροι μιας πραγματικής εκτόνωσης.
Το αποτέλεσμα ήταν πολιτικά άβολο: ο πρωθυπουργός να εμφανίζεται να ζητά συνάντηση και να εισπράττει αρνητική απάντηση, εξέλιξη που ενίσχυσε την εικόνα αμηχανίας.
Την ίδια στιγμή, η επιλογή της τακτικής «μαστίγιο και καρότο» φαίνεται να εγκυμονεί κινδύνους. Παρά τις επιμέρους υποχωρήσεις, ο τόνος των τελευταίων παρεμβάσεων –τόσο από τον Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και από τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη– κινήθηκε περισσότερο στη λογική της αυστηρής προειδοποίησης, με αναφορές σε κυρώσεις και πρόστιμα.
Αντί να κλείνει το μέτωπο, η στάση αυτή δείχνει να το διευρύνει: ήδη, τα σωματεία των παραγωγών-εμπόρων-πωλητών των λαϊκών αγορών έχουν αποφασίσει απεργία διαρκείας από τις 7 Ιανουαρίου. Μετά τα Φώτα δεν αποκλείεται να ακολουθήσουν και άλλες επαγγελματικές ομάδες.
Το αν θα ενεργοποιηθεί τελικά ο κοινωνικός αυτοματισμός ή αν θα ενισχυθεί το κύμα αλληλεγγύης προς τους αγρότες παραμένει το κρίσιμο ερώτημα των επόμενων ημερών.
X.N