Η Ευρώπη αρχίζει να αποδέχεται ένα δυσάρεστο ενδεχόμενο: ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν οδεύει προς το τέλος του, αλλά προς μια νέα, παρατεταμένη φάση φθοράς. Καθώς ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ και η κυβέρνησή του έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στη σύγκρουση με το Ιράν και στις ευρύτερες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, οι προσδοκίες για μια αμερικανική διπλωματική πρωτοβουλία στο ουκρανικό μέτωπο υποχωρούν αισθητά.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία θα χρειαστεί να στηριχθεί ακόμη περισσότερο στους δικούς της συμμάχους. Και σημαίνει επίσης πως η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί έναν πόλεμο στην ήπειρό της χωρίς σαφή οδικό χάρτη νίκης, αλλά και χωρίς ρεαλιστικό σχέδιο ειρήνης.
Από την πρώτη στιγμή της επιστροφής του στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε υποσχεθεί ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο «σε μία ημέρα». Δεκαπέντε μήνες αργότερα, όχι μόνο αυτό δεν συνέβη, αλλά οι διαπραγματεύσεις παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες.
Η βασική δυσκολία είναι πως καμία συμφωνία δεν θεωρείται εφικτή χωρίς ενεργό εμπλοκή των ΗΠΑ και χωρίς πίεση προς τη Ρωσία, κάτι που ο Τραμπ εμφανίζεται απρόθυμος να ασκήσει. Παράλληλα, δεν υπάρχει άλλος μεσολαβητής με πραγματικό βάρος απέναντι τόσο στη Μόσχα, όσο και στο Κίεβο.
Στο μεταξύ, η ουκρανική ηγεσία δείχνει να έχει αναθεωρήσει σημαντικά τις προσδοκίες της από την Ουάσιγκτον. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αντιλαμβάνεται πλέον ότι η στρατιωτική αντοχή της χώρας του ίσως αποδειχθεί πιο κρίσιμη από οποιαδήποτε υπόσχεση ξένης διαμεσολάβησης.
Η Ε.Ε πληρώνει για να κερδίσει χρόνο
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να καλύψει μέρος του κενού. Η πρόσφατη απόφαση για παροχή δανείου 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, με ευνοϊκούς όρους, αποτελεί ένδειξη ότι οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για σύγκρουση μεγάλης διάρκειας.
Παράλληλα, εγκρίθηκαν νέα πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με στόχο την οικονομία της χώρας, τις εξαγωγές πετρελαίου και τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» που χρησιμοποιείται για την παράκαμψη περιορισμών. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ήδη συζητούν νέα μέτρα, αναγνωρίζοντας όμως ότι η Μόσχα έχει μάθει να προσαρμόζεται.
Η ευρωπαϊκή λογική είναι απλή: αν η Ρωσία δεν μπορεί να ηττηθεί άμεσα, πρέπει τουλάχιστον να εμποδιστεί να κερδίσει. Πρόκειται για στρατηγική ανάσχεσης και όχι επίλυσης.
Κανείς δεν νικά, κανείς δεν υποχωρεί
Στο πεδίο των μαχών, η εικόνα παραμένει αντιφατική. Η Ουκρανία συνεχίζει να αμύνεται αποτελεσματικά σε αρκετά μέτωπα, ενώ οι ρωσικές δυνάμεις καταγράφουν υψηλές απώλειες για περιορισμένα εδαφικά κέρδη. Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό, στρατιωτική παραγωγή και έσοδα από ενέργεια, τα οποία ενισχύθηκαν από τις πρόσφατες διεθνείς αναταράξεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Εν ολίγοις, ούτε η Ουκρανία καταρρέει, ούτε η Ρωσία λυγίζει. Και όταν καμία πλευρά δεν αισθάνεται ότι πιέζεται αποφασιστικά, οι πιθανότητες σοβαρής διαπραγμάτευσης μειώνονται.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αναλυτές το διατυπώνουν πιο ωμά: η Δύση δεν έχει πραγματική «θεωρία νίκης» για την Ουκρανία. Υπάρχει βούληση στήριξης, αλλά όχι σαφές σχέδιο για το πώς μεταφράζεται αυτή η στήριξη σε πολιτικό αποτέλεσμα.
Ο Ζελένσκι αναζητά νέους συμμάχους
Απέναντι στην αμερικανική αβεβαιότητα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι κινείται προς νέες κατευθύνσεις. Η Ουκρανία ενισχύει συνεργασίες στην αμυντική βιομηχανία με τη Βρετανία και τη Γερμανία, ενώ προωθεί τεχνογνωσία στα drones προς χώρες του Κόλπου και τη Σαουδική Αραβία.
Παράλληλα, ο Ουκρανός πρόεδρος έχει ανεβάσει τον τόνο απέναντι στην Ουάσιγκτον, κατηγορώντας εμμέσως την αμερικανική πλευρά ότι αντιμετωπίζει ευνοϊκά τις ρωσικές θέσεις και ότι παραμερίζει το Κίεβο στις επαφές της με τη Μόσχα.
Η ενόχληση αυτή δεν είναι μόνο διπλωματική. Είναι υπαρξιακή: η Ουκρανία γνωρίζει πως κάθε μήνας πολέμου απαιτεί χρήμα, όπλα, πολιτική αντοχή και κοινωνική συνοχή.
Ένας πόλεμος χωρίς ορίζοντα τέλους
Η σημερινή πραγματικότητα είναι σκληρή αλλά καθαρή. Η Ουκρανία νιώθει αρκετά ενισχυμένη ώστε να συνεχίσει. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει πετύχει όλους τους στόχους του, αλλά δεν δείχνει διατεθειμένος να σταματήσει. Οι ΗΠΑ μοιάζουν απορροφημένες από άλλες κρίσεις. Και η Ευρώπη πληρώνει για να κρατήσει σταθερό το μέτωπο.
Έτσι, η σύγκρουση συνεχίζεται, όχι επειδή κάποιος ξέρει πώς θα τελειώσει, αλλά επειδή κανείς δεν βλέπει ακόμη λόγο να τη λήξει. Για την Ευρώπη, αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό.
Α.Ν