Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν παρήγαγε κάποια θεαματική ελληνοτουρκική εξέλιξη. Αφησε όμως ένα σαφές μήνυμα: Η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει εκ νέου τη συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές διαφορές στο τραπέζι των διμερών διαπραγματεύσεων. Εμφανιζόμενη αυτή τη φορά με πιο ήπιους τόνους, χωρίς όμως να εγκαταλείπει καμία από τις βασικές της διεκδικήσεις.
Ο Ερντογάν πρότεινε τελικά την έναρξη νέου κύκλου διαλόγου με την Ελλάδα, αρχικά σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών και, εφόσον υπάρξει πρόοδος, σε επίπεδο κορυφή. Η αναφορά του στην ανάγκη επίλυσης «των ζητημάτων του Αιγαίου», με ειδική μνεία στις θαλάσσιες ζώνες, δείχνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει να ανοίξει συνολική διαπραγμάτευση για το σύνολο των εκκρεμοτήτων που η ίδια θεωρεί ότι υπάρχουν στο Αιγαίο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η προσπάθεια του Τούρκου προέδρου να υποβαθμίσει το ζήτημα του casus belli. Υποστήριξε ότι πρόκειται για θέμα που «δεν γνωρίζει σχεδόν κανείς στην Τουρκία» και κάλεσε τις δύο πλευρές να πάψουν να το προβάλλουν στη δημόσια συζήτηση, παρουσιάζοντας αυτή τη στάση ως μια χειρονομία καλής θέλησης προς την Αθήνα. Ωστόσο, η τοποθέτηση αυτή απέχει σημαντικά από οποιαδήποτε ουσιαστική υπαναχώρηση. Η απειλή πολέμου παραμένει σε ισχύ, καθώς δεν υπήρξε ούτε αναφορά σε άρση της σχετικής απόφασης της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης ούτε οποιαδήποτε θεσμική κίνηση που θα άλλαζε το υφιστάμενο πλαίσιο.
Διπλωματική ευελιξία
Παράλληλα ο Ερντογάν φρόντισε να υπενθυμίσει ότι η στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό πυλώνα της τουρκικής πολιτικής. Ξεκαθάρισε ότι η έννοια αυτή θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται όποτε η Άγκυρα το θεωρεί αναγκαίο, ιδίως σε ό,τι αφορά τα χωρικά ύδατα και τα θαλάσσια συμφέροντα της χώρας.
Ενώ λοιπόν εκπέμπεται μήνυμα διαλόγου, δεν υπάρχει καμία ένδειξη εγκατάλειψης του αναθεωρητικού αφηγήματος, που τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει τις μεγαλύτερες εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Πάντως οι τελευταίες δείχνουν ότι η τουρκική διπλωματία γίνεται περισσότερο ευέλικτη. Η Άγκυρα προσπαθεί να εμφανιστεί ως δύναμη συνεννόησης απέναντι στους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο που επιδιώκει να ενισχύσει τον διεθνή της ρόλο και να προωθήσει κρίσιμα εξοπλιστικά και γεωπολιτικά συμφέροντα. Η αλλαγή αφορά κυρίως τον τρόπο παρουσίασης των τουρκικών θέσεων και όχι την ουσία τους.
Τα δύσκολα είναι μπροστά
Για την Αθήνα, οι δηλώσεις Ερντογάν δημιουργούν ένα σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον:
- Από τη μία πλευρά, δύσκολα μπορεί να απορρίψει μια δημόσια πρόσκληση για διάλογο, ιδιαίτερα όταν αυτή διατυπώνεται στο πλαίσιο της Συμμαχίας.
- Από την άλλη, η ελληνική θέση παραμένει ότι η μόνη διμερής διαφορά προς επίλυση είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να μιλά για ένα ευρύτερο «πακέτο» θεμάτων στο Αιγαίο.
Η ουσία, επομένως, δεν βρίσκεται στους πιο ήπιους τόνους που υιοθέτησε ο Τούρκος πρόεδρος, αλλά στο γεγονός ότι επιχειρεί να ανοίξει έναν νέο γύρο πολιτικής διαπραγμάτευσης χωρίς να έχει προηγηθεί μεταβολή των πάγιων τουρκικών θέσεων. Το μήνυμα από την Άγκυρα είναι ξεκάθαρο: η Τουρκία είναι πρόθυμη να συζητήσει, αλλά προσέρχεται στο τραπέζι κρατώντας ακέραιο το σύνολο των διεκδικήσεών της. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη θετική αλλαγή του κλίματος, οι πραγματικές δυσκολίες για την Ελλάδα βρίσκονται μπροστά και όχι πίσω.
